Üçüncü pərdə
-Tiflisdə gürcü zevqinə uyğun xalça və mebellərlə süslü bir salon. Ortada yarıaçılmış ipək pərdəli qapıdan misafir dolu ikinci oda görünür. Içəridə kamançada "şur" çalınar. Şubat gecəsi… Ş a k r o yarımsərxoş olaraq içəridən salona keçər. Digər qapıdan dalğın M a r q o əlində boş təpsi gələr.*
Ş a k r o
Marqo! Sən pək kədərlisin bu gecə.
M a r q o
Bana matəm gəlir bu əyləncə.
Könül ağlarsa üz gülərmi, düşün!
Qanlı məhbəsdə Antonum çürüsün,
Siz ziyafət yapıb da sərxoş olun.
Ş a k r o
Neyləyim, həp inad edər oğlun.
Ona çoq yalvarıb-yaqardım bən,
Bəhs edər daim əski məsləkdən.
M a r q o
(kinayəli)
Siz ki, məsləkcə birdiniz?!
Ş a k r o
Nə yalan!
Bunu kim söylüyor?
M a r q o
Rəzil insan!
Səndə bir zərrə yoq şərəf, əxlaq.
Ş a k r o
Bənim ən doğru məsləkim ancaq
Yaşamaq zevqi… Başqa şey bilməm,
Dəyişir məsləkim zərər görsəm.
Bən sanırdım ki, inqilab er-gec
Saracaq yurdu… Sonra baqdım heç…
(Əli ilə rədd edir.)
M a r q o
Gündə bir rəngə, gündə bir yola gir,
Batsa dünya, düşünmə…
Ş a k r o
Sus, yetişir!..
Çabuq ol, haydı, boş qədəhləri al.
Şimdi Knyaz qızar…
(İçəri girər.)
M a r q o
(onu izləyərək)
Səfil, abdal!..
K n y a z
(pək sərxoş olaraq Solomonla qol-qola içəridən çıqar. Daşqın və coşğun qəhqəhələrlə)
Bunu kim zənn edərdi, hey, gidi, hey!
Dəyişərmiş cihanda, baq, hər şey…
İştə gördünmü, qəhrəman ordu
Güldürür sətvətilə şən yurdu.
Bolşevik ordusilə çarpışaraq
Göstərir, bizdədir zəfər ancaq.
(Məğrur və həyəcanlı.)
Yaşasın gürcü xalqı! Bin yaşasın!..
S o l o m o n
Daha dur, gürləyib öyünmə, saqın!
K n y a z
Nə demək?!
S o l o m o n
Kim bilir, yarın nə olur?!
K n y a z
Nə olur?
S o l o m o n
Başqa bir xəbər duyulur.
K n y a z
(istehzalı qəhqəhəylə)
Nə xəbər? Gürcü xalqı iştə cəsur,
Çarpışıb hər hücumu dəf’ ediyor,
Səndə lakin nədənsə yoq iman.
S o l o m o n
Nə yaparsın ki, sisli bir böhran
Daima bəndə şübhələr doğurur,
Sən fəqət həp fərəhli, həp məğrur.
K n y a z
(şən gülüşlərlə)
Bunca bədbin olub da sızlama, dur,
Kim sinirdən qəvisə, qalib olur!
-Yan odaya keçərlər. Bu sırada yarımsərxoş bir halda bir kinto əlində böyük bir gül dəməti salona soqulur. Onu izləyən Ş a k r o isə mane olmaq istər.*
Ş a k r o
Dur da, sərsəm hərif!..
K i n t o
Bıraq!
Ş a k r o
Rədd ol!
K i n t o
Dəli şeytan diyor, bu tükləri yol.
(Şakronu saqalından yaqalamaq istər.)
Ş a k r o
Dəf’ ol artıq.
K i n t o
(gülərək)
Yoq orda bir qopacaq,
Həpsi üç tük ola ya yoq ancaq.
Ş a k r o
Haydı, çıq, haydı!
K i n t o
Nerdədir Knyaz?
Ona bən gül gətirmişim.
Ş a k r o
(mane olur)
Yaramaz!
K i n t o
(yan baqaraq)
Kösə gördüm, fəqət sənin kibi yoq.
Ş a k r o
Sus da, azğın hərif!
K i n t o
Sayıqlama çoq.
Ş a k r o
(gül dəmətini göstərir)
Bu niçin? Burda yoq düyün, bayram,
Bir gəlin köçmüyor…
K i n t o
(ətrafa)
Sarsaq adam!..
(Şakroya)
Knyazın halı bəllidir, daim
Ona bən güllər etmişim təqdim.
O da bol-bol hədiyyələr vermiş,
Olma əngəl, saqın, bu pək güc iş.
Bu sırada şaşqın, bənzi uçmuş bir m i s a f i r gələr. Şakroya
M i s a f i r
Zənn edərsəm bizim xanım burada.
Onu lütfən çağır…
Ş a k r o
Nə var, əcəba?
M i s a f i r
Vacib işlər var evdə…
Ş a k r o
Hiç yaramaz,
Hiç bıraqmaz, əmin olun, Knyaz.
K n y a z
(çıqar)
Buyurun, pək gecikdiniz.
Əl verərlər.
M i s a f i r
(təlaşla)
Müdhiş…
Duyduğum pək fəna xəbər.
K n y a z
Nə imiş?
M i s a f i r
Vaz keçin siz bu eyşü işrətdən.
K n y a z
Nə için pək təlaş edərsin sən?
M i s a f i r
Nə qadar inqilabçı varsa; bütün
Toplayıb şimdi etdilər sürgün.
Sanki Tiflisdə yoqdu yer, ancaq
Kutais məhbəsində saqlanacaq.
K i n t o
(arqadan)
Ya hökumət nə istiyor, daha xoş.
K n y a z
Öylə ya, doğru söylüyor…
M i s a f i r
(Kintonu süzərək)
Sərxoş!
K n y a z
Nə zərər var sürülsə azğınlar.
M i s a f i r
Hiç zərər yoq, bıraq asılsınlar,
Daha əngəlli bir xəbər var, əvət.
Bizi sarmış da kinli bir qüdrət.
Söylənənlər həqiqət olsa, yarın
Bolşevik pəncəsindəyik, aydın.
Söylüyorlar uzaqda dəhşət var,
Arabir patlayıb durur toplar.
K n y a z
(qolundan tutaraq)
Gəl canım, kim nə dersə həpsi yalan,
Bunu uydursa, uydurur düşman.
K i n t o
Həp çürük, boş laqırtı… Doğrusu az.
K n y a z
İştə gördünmü, afərin!
K i n t o
Knyaz!
Sizə güllər gətirmişim…
K n y a z
(Şakronu göstərərək)
Ver ona.
(Kinto gül dəmətini Şakroya verər.)
İştə al, keyf için yarar bu sana.
(Para verər.)
K i n t o
(paraları alar)
Knyazın əskik olmasın kərəmi,
Var olun!..
(Knyazın verdiyi paraları Şakroya göstərər.)
İştə, çatla, öl, eyimi?
(Gedər.)
K n y a z
(misafirə)
Gəl, canım, ordu var, hökumət var,
Keyfə baq, boş quruntudan nə çıqar?
Şakro qurnaz, gedər də doğru-yalan,
Hər nə var, öyrənib gəlir əl’an.
Şakro çıqar. Dışarıda, pək uzaqda iki top atılar. L e n a ilə J a s m e n salona keçər. Bə’zi m i s a f i r l ə r də onları izlər.
B i r i n c i m i s a f i r
Bu nə? Düşmanmı?
İ k i n c i m i s a f i r
Bolşevik topumu?
K n y a z
Sanırım bir manevra olmalı bu…
S o l o m o n
Xayır, əsla, saqın, inanma, xayır…
K n y a z
(istehzalı təbəssümlə)
Dur, canım…
S o l o m o n
Yoq, lətifə sanma, xayır.
-Knyaz Solomonla bərabər çıqar. Salondakılar da dışarı fırlar. Içəridə çalqı ilə bərabər gənclər tərəfindən "Corciaşvili" nəğməsi oqunur. Bir az sonra Jasmenlə Lena geri dönər.*
L e n a
(həyəcan və təlaşla)
Bu nə?!
J a s m e n
Corciaşvili.
L e n a
Ah, Jasmen!
Gir də, susdur bu sayğısızları sən.
J a s m e n
Nə için?
L e n a
İnqilabçı nəğməsi bu.
J a s m e n
Sadə bir şeydir, istəməz qorqu.
L e n a
Sadə bir şeymi?!
J a s m e n
Get də, sən söylə.
(Geri dönən Şakroya.)
Bir xəbər bildinizmi?
Ş a k r o
Yoq, öylə
Bəlli, aydınca bir xəbər yoqmuş.
(Oquyub-çalanlara işarətlə.)
Bu nasıl nəğmə?
J a s m e n
İştə həp sərxoş…
Ş a k r o
Görsə, yoq şübhə, çıldırır Knyaz.
L e n a
Durma, gir söylə, böylə şey yaramaz.
Şakro içəri fırlar. Jasmen və Lena da çıqar.
K n y a z
(Solomonla bərabər gələr. Şaşqın və qızğın)
Nə rəzalət, nədir bu azğınlıq!?
Başqa bir nəğmə yoqmu?
(Girib susdurmaq istər.)
S o l o m o n
(qolundan tutaraq)
Dur azacıq,
Görüyorsun dumanlıdır qafalar…
Bu halda içəridəkilər susar.
İştə baq, susdular.
K n y a z
Fəqət nə çıqar…
Sayğısızlıq bu, həm də bir təhqir,
Kimdir onlar?
S o l o m o n
Bıraq, canım yetişir.
Marqo əlində qırıq qədəhlərlə dolu bir təpsi misafir odasından çıqar.
L e n a
(onu tə’qib və təsəlli edərək)
Marqo can, hiç sıqılma, hər qırılan
Qədəh olsun… Deyil bu öylə ziyan.
K n y a z
(onu görüncə qızğın)
Gözlərin kormu? Sayğısız bayquş!
M a r q o
(sarsılmış və sinirli)
Kor deyil, bəlkə, bəlkə bir sərxoş…
K n y a z
Sus, ədəbsiz, kinayə söyləmə, sus!
Sən də Antonmu oldun, ah, mənhus!
Sana artıq bu evdə yoq ikram,
Yediyin əkmək iştə fəzlə, haram…
M a r q o
(dolu təpsiyi hiddətlə yerə çırparaq)
Gedərim, girsin ətməyin gözünə.
(Acı və yaralı səslə.)
Yavrum, ah, Antonum! Sənin sözünə
E’tina etməyib də etdim inad.
Bana insan göründü hər cəllad.
(Knyaza kəskin və həyəcanlı.)
Ya bu saçlar! Ağartdığım saçlar!
Düşünüb bir utan, qızar, canavar!..
S o l o m o n
Daha kafi!..
L e n a
(ətrafa)
Rəzalət, ah, dəhşət!..
M a r q o
Sizə nifrət! Yığın-yığın nifrət!..
(Çılğınca adımlarla çıqıb gedər.)
Ş a k r o
(Jasmenlə bərabər gurultuya çıqar)
Bu nə səsdir?
J a s m e n
Aman, nə oldu, nə var?
M a r q o
(içəridən)
Mərhəmətsiz, şərəfsiz alçaqlar!
Şakro Lena ilə bərabər yerdəki qırıqları təpsiyə toplar. Marqo çıqdığı qapıdan çıqarlar.
S o l o m o n
(yerində büt kibi dona qalmış Knyaza)
Umulur şey deyil, bu, əlbəttə,
Baxüsus böylə bir ziyafətdə.
J a s m e n
Nə imiş?
K n y a z
(kinayəli)
Əkdiyin toxumlardan
Yeşərir tazə-tər çiçəkli fidan.
J a s m e n
Bənim əkdiklərimmi?
K n y a z
Bəlli… yetər!
S o l o m o n
Susalım, duymasın misafirlər.
-Knyazla Solomon içəri girər. Musiqi dəyişərək "Tamara" rəqsi ahəngi çalınar. B i r q ı z , b i r o ğ l a n oynayaraq salona keçər. M i s a f i r l ə r də onları izlər. İ k i c ü t daha rəqsdə iştirak edər. Anton yarımsaqallı olaraq dış qapıdan gələr. Jasmenlə yaqlaşar.*
J a s m e n
(diqqət və heyrətlə)
Sənmisin, Anton!?
A n t o n
İştə gəldim, əvət.
J a s m e n
Kim xilas etdi, kim?
A n t o n
(məğrur)
Silah, qüvvət!
J a s m e n
Knyaz olduqca kinlidir bu gecə,
Çıldırır, badə sərsəm etdikcə…
Sən çəkil, görsə saldırıb duracaq.
A n t o n
(yumruğunu göstərər)
Ona qüvvət verir cəvab ancaq.
J a s m e n
Durma artıq, çəkil.
A n t o n
Anam nerdə?
J a s m e n
Şimdi burdaydı.
A n t o n
İstəməz pərdə.
Onu Knyazmı qovdu? Ah, alçaq!
(Məclisi əyləndirən Şakronu süzərək, kinli və qızğın.)
Sərsəri, şarlatan, dəni, yaltaq!..
Ş a k r o
(məclisi əyləndirir, ona-buna soqularaq oqur)
Hər aqşam keyf içində gülür Müctəhid bağı,
Quş qanilə qızarmış xanımların dodağı,
Bənim nazlı yarımın pudralı cəmalı var,
Boyalıdır saçları, iki yapma xalı var.
Həm cavan, həm gözəldir: əlli səkiz yaşında?
Dərman için bir tük yoq kirpiyində, qaşında.
Xoşlanmadım bən əsla bülbülün nəğməsindən,
Məst olur dəli könlüm qarğaların səsindən.
A n t o n
(Şakronu süzərək)
Gah "sağ" ol, gah "sol", iştə tatlı oyun,
Sana layiq, denilsə buqələmun…
K n y a z
(səsə çıqaraq)
Sayğısızlıq yetər, yetər həzyan,
Çıq, ədəbsiz, həmən çəkil buradan.
A n t o n
Nerdə annəm?
K n y a z
O dəf’ olub getdi,
Sən də dəf’ ol ki, hevsələm bitdi,
İkiniz bir yılansınız, nankör.
A n t o n
(acı qəhqəhəylə)
Nankör olduqsa əfvə layiq gör.
K n y a z
Həp bu həzyan içinmi gəldin sən?!
A n t o n
Xoş xəbər vermək istədim sana bən.
K n y a z
Nə xəbər?
A n t o n
Durma, yol tədarükü gör,
Bil ki, Anton deyil də pək nankör.
Bu sırada pək uzaqda iki zəif top patlar.
M i s a f i r l ə r
Ah…
B i r i n c i m i s a f i r
Aman, gəldilər.
İ k i n c i m i s a f i r
Nə çirkin hal…
S o l o m o n
(başını sallar)
Həp xəyal oldu, getdi istiqlal.
A n t o n
(cibindən teleqraf xəbərlərinə məxsus qəzetə əlavəsi çıqarıb verər)
Burda sən zevq içində məst-xumar,
Gurluyor hər tərəfdə, baq, toplar.
Var ikən əldə qaçmaq imkanı,
Savuşur həp hökumət ərkanı.
Iştə fürsət!.. Nə varsa topla da qaç!
Qafil olsan qalırsın ac-yalavac.
Yarın artıq öyündüyün sərvət,
Sana yalnız qazandırır lə’nət.
Qüdrətin varsa çıq vuruş, çarpış!
(Məğrur qəhqəhəylə.)
Nə için, anlamam, bu kinli baqış?
Bəlli, yoq sizdə öylə bir cür’ət,
Burda yalnız yigitlik istər, əvət.
Həpiniz sayğısız, rəzil, alçaq,
Həpiniz tilki, tilkidən qorqaq,
İştə meydan! Ər ol, ya əz, ya əzil!
(Cibindən məndilini çıqarıb uzatar.)
Ağlamaq istəsən, buyur məndil!
Başqa bir qurtuluş yoq… Ən eyi yol
Qaçmaq…
K n y a z
(oquduğu xəbərdən mütəəssir olaraq çılğın)
Ah, sus, yetər, çəkil, dəf’ ol?
(Cibindən revolveri çıqarır.)
Söylənib durma, haydı, çıq, yoqsa
Çıqarırlar həmən cənazəni…
A n t o n
Ya…
Hanı, göstər də bir cəsarətini,
Görəlim barı son məharətini.
(İki-üç adım ilərilər)
K n y a z
İştə al!..
Revolver patlar.
A n t o n
Ah, şərəfsiz, ah, cəllad!..
(Aldığı yaradan bihal olub düşər.)
K n y a z
Baq, nasıl susdun?
A n t o n
(son nəfəsilə)
Ah…
J a s m e n
Aman, imdad!..
-Əllərini dəhşət və heyrətlə qaldırıb Antonun üzərinə qapanmaq istər. Knyaz qolunu yaqalar. Durduğu yerdə dona qalar.*
M a r q o
(şən və həyəcanlı adımlarla gələr, qapı yanında duran Jasmenə)
Söylə, ah, nerdə Antonum?
J a s m e n
(Həzin və müztərib)
Marqo!
Onu hiç sorma…
M a r q o
Nerdə, nerdədir o?
(Ətrafa baqıb Antonu görür, sarsılır.)
O nə!? Ah, sənmisin!?
A n t o n
Zavallı ana…
Bana gəl!
M a r q o
(acı fəryad ilə)
Yavrum, ah, nə oldu sana?
Sana kim qıydı?
A n t o n
(Knyaza işarətlə)
Ən dəni məxluq!..
M a r q o
(pək sinirli və çılğın)
Antonum! Yavrum, ah zavallı çocuq!
-Yaralı hıçqırıqlarla üzərinə qapanır. Bu sırada iki top daha atılar, içəri salonun pəncərəsindən baqıldıqda uzaqlarda yanğın əlaməti görünər.*
K n y a z
Yenə toplar!..
Ş a k r o
Aman, böyük yanğın!
B i r i n c i m i s a f i r
Gedəlim, iştə hərb…
İ k i n c i m i s a f i r
Əvət, dağılın!
Misafirlər qarışıq halda salonu tərk edər.
S o l o m o n
(pəncərədən baqar)
Ah, alev dalğa-dalğa yüksəliyor…
A n t o n
(dirsəyinə dayanıb iztirab və sevinc ilə)
İştə… onlar!.. Bizimkilər… gəliyor!..
(Yenə arqası üstə düşər.)
Pərdə
Зал в тифлисском доме. Мебель и ковры в грузинском стиле. В центре стены дверь с полураспахпутой шелковой портьерой. За нею видна гостиная, полная гостей. Слышны звуки «шура», исполняемого на кеманче. Февральская ночь. Полупьяный Шакро выходит из гостиной в зал. Из другой двери появляется опечаленная Марго с пустым подносом в руках.
Шакро Печаль свою ты носишь, словно шаль.
Марго Кому веселье, а кому печаль.
Коль сердце плачет, плачут и глаза,
Антон в тюрьме, Антон — моя слеза.
А вы тут пьянствуете по ночам.
Шакро Кто виноват, что твой Антон упрям?
Я убеждал Антона день за днем,
Но он стоит упорно на своем.
Марго (удивленно) У вас же убеждения — одни.
Шакро Ну, это слишком, ты уж извини!...
Марго Бессовестный!
Ни чести, ни стыда!
Шакро Что наши убежденья? Ерунда!
Я жить хочу... вина и наслажденья!
А убежденья — только убежденья.
Я думал: революция... народ...
А ближе к делу... черт их разберет!
(Делает жест рукой, как бы отмахиваясь).
Марго Меняешь краски прямо на глазах,
Тебе плевать, пускай весь мир в слезах!
Шакро Довольно!
Лучше собери бокалы,
Не в духе Князь.
(Уходит во внутреннюю комнату).
Марго (вслед ему) Трусливые шакалы!..
Князь (пьяный, в обнимку с Соломоном, выходит из гостиной, с веселым хохотом).
Великий бог, кто мог предположить...
Как переменчив мир, как славно жить.
Уже подходят верные полки,
У этой черни руки коротки.
(с пьяной гордостью)
Народ грузинский да живет во веки!
Соломон Не рано ли мы празднуем успехи?
Князь Что хочешь ты сказать?
Соломон Хочу сказать...
Князь Ну?
Соломон И других известий нужно ждать.
Князь Каких известий? Грузия — скала,
Идут отлично, слышал я, дела.
Мы ждем побед над разъяренным зверем
Откуда у тебя твое безверье?
Соломон Но слишком затянулось время бедствий,
Меня не обнадеживают вести.
Твои восторги, милый мой, чрезмерны.
Князь (весело смеется)
Оставь нытье, дела не так уж скверны.
Нам надобно иметь покрепче нервы.
Переходят в гостиную. В этот момент в зал вваливается подвыпивший Кинтос большим букетом цветов. Шакро пытается задержать входящего.
Шакро Куда?!
Кинто Пусти!
Шакро Назад! Чего ты хочешь?
Кинто (пытается схватить Шакро за бороду)
Ну, что за борода! Жидка уж очень...
Шакро Проваливай!
Кинто (смеясь) Три волоска всего,
Не выдернуть, пожалуй, ничего.
Шакро Иди, иди!
Кинто Где Князь? Цветы — для них.
Шакро (отталкивая Кинто)
Прочь!
Кинто (удивленно) Видел безбородых, но таких??
Шакро Молчи, босяк! И ноги уноси.
Кинто Не очень испугался, не грози.
Шакро (показывая на букет)
Ни обручений здесь, ни похорон,
Зачем цветы нам?
Кинто (в сторону) Ну и глуп же он!
(Шакро)
Хозяина, смотрю, не знаешь ты,
Я часто приносил ему цветы,
А он платил мне от своих щедрот,
И это я усвоил наперед.
В это время входит гость, он растерян и бледен, обращается к Шакро.
Гость Я за женой зашел, так сделай милость,
Ты позови ее.
Шакро А что случилось?
Гость Но это дело, видишь ли, мое,
Я говорю, ты позови ее.
Шакро Боюсь, что гостью не отпустит Князь...
Гость А это, братец, не твоя боязнь!
Князь (входит)
Что поздно так? Прошу вас, проходите.
Следует рукопожатие.
Гость (в волнении) Плохую весть несу...
Князь Что? Говорите!
Гость Вы тут веселью предаетесь снова...
Князь Я вижу, не на шутку гость взволнован.
Гость Я разузнал в официальных сферах:
Посаженных революционеров,
Как будто мало тюрем здесь, в Тифлисе,
Перевели... содержат в Кутаисе.
Кинто (развязно) Властям видней, куда сослать, поди-ка.
Князь Он дело говорит...
Гость (глядя на Кинто)
Не вяжет лыка.
Князь Я вашего не разделяю страха.
Гость Согласен, что по ним скучает плаха.
Но сами яму мы себе копаем,
Нас захлестнула мстительность слепая.
Боюсь, что нам не разорвать тисков,
Мы угодим в капкан большевиков.
Не зря об этой говорят ловушке.
К тому же, Князь, уже грохочут пушки.
Князь (берет гостя под руку)
Душа моя, не верю ни на грош,
Все паникеры выдумали. Ложь!
Кинто Пустая болтовня, в ней толку мало.
Князь О! Убедились? Презанятный малый!
Кинто Князь, я принес цветы.
Князь (указывает на Шакро) Ему вручи.
Киото отдает букет Шакро.
А это на похмелье получи.
(дает деньги)
Кинто (берет их)
Да не скудеет щедрая рука.
Здоровы будьте!
(Показывает Шакро деньги, полученные от Князя).
Понял? Ну, пока!
(уходит)
Князь (гостю, продолжая прерванный разговор)
Есть армия, правительство. Не стоит,
Мой друг, вдаваться в панику. Пустое!
Пошлем Шакро, перепроверит слухи.
Он в этом смысле - мастер на все руки.
Издали доносятся один за другим два пушечных выстрела. В зал входят Лена, Жасмен, за ними следуют несколько гостей.
Первый Гость Большевики палят?
Второй Гость Стыдитесь! Нервы!
Князь Я думаю, обычные маневры.
Соломон Откуда это, собственно, известно?
Князь Душа моя...
Соломон Мы все у края бездны.
Князь уходит вместе с Соломоном. Уходят все находящиеся в зале. В гостиной молодежь под музыку поет песню «Джор-джиашвили». Спустя некоторое время возвращаются Жасмен и Лена.
Лена (вслушивается в песню, удивленно) Что это?
Жасмен «Джорджиашвили».
Лена Но, Жасмен!..
Пусть прекратят. Боюсь я этих стен!
Жасмен Но почему?
Лена Опасна песня эта.
Жасмен Опасна? Чем?
Лена Свобода в ней воспета.
Жасмен Тогда пойди сама и прикажи.
(Обращаясь к вернувшемуся Шакро).
Что удалось узнать?
Шакро Э, не спеши!
Не разобраться сразу в этом деле.
(Кричит поющим).
Вы что поете?
Жасмен Он же пьян смертельно!..
Шакро Услышит Князь, ого! Не жди добра!
Лена Ты что, тянуть собрался до утра,
Рассказывай скорей!
Шакро проходит в соседнюю комнату, Жасмен и Лена следуют за ним.
Князь (входит вместе с Соломоном, гневно)
Какая наглость!
Что, песен нет других?!
Соломон (беря его за руку)
Наверно, малость
Переборщили, головы туманны...
(В это время пение прекращается).
Ну, вот и замолчали.
Князь Это странно!
Неуваженье, больше: оскорбленье.
Но кто они?
Соломон Оставь свои волненья.
Марго с подносом битых бокалов выходит из гостиной.
Лена (идет рядом, успокаивает)
Не огорчайся, пустяки-бокалы,
Пусть бьются, к счастью... Иль посуды мало?
Князь (увидев Марго, зло)
Ты что, ослепла, старая сова?
Марго (обиженно)
Какой-то пьяный... Разберись сперва!
Князь Как?! Говорить со мной подобным тоном?
Ты этому училась у Антона!
Лишишься уважения и дома...
И хлеба! С нас достаточно Антона...
Марго (бросает поднос на пол, оскорбленно)
Он здесь вот, в горле, твой проклятый хлеб!
(С горечью и сожалением).
О, мой Антон... Я, а не он был слеп!
(Князю, гневно)
Позор на голову мою седую!
Ты-волк!... Нет, хуже волка ты... Уйду я...
Соломон Ну, хватит, хватит!
Лена (в сторону) Боже, что за ужас!
Марго Проклятье вам! О, каменные души!
(Решительно уходит)
Шакро (входит вместе с Жасмен, услышав шум) И здесь шумят...
Жасмен Ушам своим не верю.
Марго (за сценой) Вы-подлецы, безжалостные звери!
Шакро вместе с Леной собирают осколки битой посуды, уходят в ту же дверь, куда вышла Марго.
Соломон (Князю, застывшему на месте)
И надо же, какой досадный случай,
Ради гостей замять бы это лучше...
Жасмен Что было здесь?
Князь (с иронией)
Ты хочешь знать итог?
Твое зерно, увы, дало росток.
Жасмен Мое?
Князь Ну да, ты убедишься после.
Соломон Давайте помолчим, услышат гости.
Князь и Соломой уходят в гостиную. Слышна танцевальная мелодия «Тамара». Юноша и девушка, танцуя, входят в зал, гости следуют за ними. Две другие пары тоже начинают танцевать.
Антон, заросший бородой, входит через наружную дверь, приближается к Жасмен.
Жасмен (удивленно) Антон? Ты здесь?
Антон А проще-что мне нужно?
Жасмен Но кто освободил тебя?
Антон (гордо) Оружье.
Жасмен Князь много пьет и зол сегодня жутко,
Он в ярости почти лишен рассудка.
Уйди, Антон, вино его взбесило.
Антон (показывая кулак) Я не боюсь, ему ответит сила.
Жасмен Прошу тебя, уйди.
Антон Ответь, где мать?
Жасмен Была недавно...
Антон Незачем скрывать,
Прогнал? Нашелся повод, наконец?
(Смерив презрительным взглядом Шакро, развлекающего присутствующих, уничижительно).
Вот негодяй отпетый и подлец!
Шакро (Развлекает гостей, подходит то к одному, то к другому)
Я пригласил красотку раз вечерком в
Церковный сад,
Там уста от птичей крови алым бархатом
горят.
У красотки у моей ни ресниц и ни бровей,
Таракан сидит на щечке, это родинка у ней.
Молода и хороша, пятьдесят восьми годов,
Перекрашены кудряшки и помады - на сто
ртов.
Я теперь не буду слушать соловьиный
перезвон,
Я красотку буду слушать - голосистей всех
ворон.
Антон (с ненавистью глядя на Шакро)
Готов и «нам» и «вам», корням и кронам,
Родиться бы ему хамелеоном.
Князь (выходит на шум, увидев Антона)
Довольно с нас изменников. Иуда!
Ты предал нас. Теперь иди отсюда!
Антон Где мать моя?
Князь Ушла... Иди за нею.
Вы недостойны жалости, вы - змеи.
Мое терпенье лопнуло. Мы квиты!
Антон (с язвительной иронией) Уж вы неблагодарных нас простите...
Князь Ты это мне сказать сюда явился?
Антон Обрадовать хочу.
Князь Так сделай милость.
Антон Не мешкая, укладывайте вещи,
Вам это говорю я честь по чести.
В этот момент снова доносится звук пушечного выстрела.
Первый гость Опять стреляют!
Соломон (печально опуская голову, с горьким пафосом)
Вот предупрежденье,
Что стала независимость виденьем!..
Антон (вынимает из кармана газетное приложение: сообщение телеграфного агентства, протягивает Князю)
Ты здесь в чаду веселья, ты не знаешь,
Что пушки бьют. Игру ты проиграешь.
Уже бегут чины и прихлебалы,
Бегут, кто может, не стыдясь нимало.
Пока есть время, все, что подороже —
В баулы, в чемоданы — и в дорогу.
Останешься ни с чем. А что имеешь,
Все потеряешь. После пожалеешь.
Иди, сражайся, если ты отважен.
(Торжествующе хохочет).
И злобно не смотри, не очень страшен!
В вас мужества и чести не осталось,
А если что и было-расплескалось.
Вы трусы, мне знакомы ваши лица.
Ну, что же, изворачивайтесь, лисы.
Коль смел ты, побеждай. И не сдавайся!
(Достает из кармана платок, протягивает Князю).
Вот мой платок, заплачешь, вытирайся.
Нет выхода у вас. Одно спасенье —
Бежать...
Князь (Прочитав сообщение, меняется в лице, гневно., теряя самообладание).
Молчи, юнец!
Есть выход: мщенье!
(Выхватывает из кармана револьвер).
И - прочь! Я больше повторять не буду,
Иначе труп твой вынесут отсюда.
Антон Вот даже как!
Дошло до пистолета,
Ужель увидим храбрость напоследок?
(Делает два-три шага, приближаясь к Князю)...
Князь Так на тебе!..
(стреляет)
Антон Не... человек... подлец!..
(Теряет сознание от полученной раны, падает).
Князь Умолк?
Антон (стонет) Ох...
Жасмен Помогите, наконец!
Поднимает в ужасе руки, бросается к Антону. Князь удерживает ее, схватив за руку. Она застывает на месте.
Марго (входит, не подозревая о случившемся, к стоящей у двери Жасмен).
Где мой Антон?
Жасмен Марго! О нем... не надо.
Он...
Марго Где он?
(Увидев лежащего Антона, кричит).
Мальчик мой... О, нет!.. Неправда!
Антон Родная...
Марго (рыдает)
Что с тобой, сынок? Ты ранен? Кто?..
Антон (глядя на Князя, сквозь зубы)
Он... негодяй!..
Марго (исступленно) О, изувер!.. Тираны!...
(рыдая, падает на колени возле сына)
В это время слышатся новые орудийные залпы. За окнами зала встает огромное зарево пожаров.
Князь Проклятье.
Шакро Все в огне...
Первый Гость Спасайтесь, люди!..
Второй Гость Бежать, бежать, иначе поздно будет!
Соломон (смотрит в окно) Душа пылает... Мир кровав и страшен...
Антон (приподнимаясь, радостно)
Они уже подходят! Это - наши!
(снова падает навзничь)
Занавес
Kitabxana.az · https://kitabxana.az/en/works/cavid-knyaz-ucuncu-perde
Use ← → keys to move, R for a random poem
More by this author
Qəlbimi çaldı yarın nazla məsiha nəfəsi,Nə edim, yoxdu yazıq aşiqinin dadrəsi.
Ah... Yalnız sən!Ruhum, ey aşinayi-əsrarım!Həp uzaq, bəzmi-vüslətindən uzaq,
BakıdaBalaxanı neft mədənlərinə gedərkən, Məsud ilə Şəfiqə arasında bir müsahibə.Şəfiqə bir az xəyalpərvərdir, uzaqdan neft buruqlarını görüncə,
Bən istərim kiBən istərim ki, gözəllər, bütün gözəlliklərUzaq-uzaq, pək uzaq bir üfüqdə əylənsin.
Poems by other poets
İki mələk xəttat xəttin yazanda,Adın müshəfdə yazmış Yasinə,
Sabahı düşünürəmSabahını düşünürəm millətimin, özümün,Dünənimdən bu günüm xoş, bu günümdən sabahım.
MənəmQanlı rəqib, nədir sözün bir qərəzAləm sənin olsun, nazlı yar mənəm
ƏrizəEy Cavanşir mülkünə sultan, baüzzü vüqarCanişin Hacıbəy Sultan, cənab Şahmar