Layla and Majnun, chapter 17
What is a masnavi?
Masnavi: a long poem in self-rhyming couplets, usually an epic or a tale.
چون دید پدر به حال فرزندآهی بزد و عمامه بفکند
نالید چو مرغ صبحگاهیروزش چو شبی شد از سیاهی
گفت ای ورق شکنج دیدهچون دفتر گل ورق دریده
ای شیفته چند بیقراری؟وی سوخته چند خامکاری؟
چشمِ که رسید در جمالت؟نفرین که داد گوشمالت؟
خون که گرفت گردنت را؟خار که خلید دامنت را؟
از کار شدی چه کارت افتاد؟در دیده کدام خارت افتاد؟
شوریده بوَد نه چون تو بدبختسختیش رسد نه این چنین سخت
مانده نشدی ز غم کشیدن؟وز طعنهٔ دشمنان شنیدن؟
دل سیر نگشتی از ملامت؟زنده نشدی بدین قیامت؟
بس کن هوسی که پیش بردیکاب من و سنگ خویش بردی
در خرگه کار خرده کاریعیبی است بزرگ بیقراری
عیب ارچه درون پوست بهترآیینهٔ دوست، دوست بهتر
آیینه ز روی راستگوییبنماید عیب تا بشویی
آیینه ز خوب و زشت پاک استاین تعبیه خانه زای خاک است
بنشین و ز دل رها کن این دردآن به که نکوبی آهن سرد
گیرم که نداری آن صبوریکز دوست کنی به صبر دوری
آخر کم از آنکه گاهگاهیآیی و به ما کنی نگاهی
هرکس به هوای دل تکی راندوز بهر گریختن تکی ماند
بیباده کفایت است مستیبی آرزو آرزو پرستی
تو رفته به باد داده خرمنمن مانده چنین به کام دشمن
تا در من و در تو سکهای هستاین سکهٔ بد رها کن از دست
تو رود زنی و من زنم رانتو جامه دری و من درم جان
عشق ار ز تو آتشی برافروختدل سوخت ترا مرا جگر سوخت
نومید مشو ز چاره جستنکز دانه شگفت نیست رستن
کاری که نه زو امید داریباشد سبب امیدواری
در نومیدی بسی امید استپایان شب سیه سپید است
با دولتیان نشین و برخیززین بخت گریز پای بگریز
آواره مباد دولت از دستچون دولت هست کام دل هست
دولت سبب گره گشایی استپیروزهٔ خاتم خدایی است
فتحی که بدو جهان گشادنددر دامن دولتش نهادند
گر صبر کنی به صبر بیشکدولت به تو آید اندک اندک
دریا که چنین فراخ روی استپالایش قطرههای جوی است
وان کوه بلند کهابرناک استجمع آمده ریزههای خاک است
هان تا نشوی به صابری سستگوهر به درنگ میتوان جست
بی رای مشو که مرد بیرایبی پای بود چو کرم بیپای
روباه ز گرگ بهره زان بردکین رای بزرگ دارد آن خرد
دل را به کسی چه بایدت دادکاو ناورَدَت به سالها یاد
او بیتو چو گُل تو پای در گِلاو سنگدل و تو سنگ بر دل
گر با تو حدیث او بگویندرسوایی کار تو بجویند
زهری است به قهر نفس دادنکژدم زده را کرفس دادن
مشغول شو ای پسر به کاریتا بگذری از چنین شماری
هندو ز چه مغز پیل خارد؟تا هندستان به یاد نارد
جانی و عزیزتر ز جانیدر خانه بمان که خان و مانی
از کوه گرفتنت چه خیزد؟جز آب که آن ز روی ریزد
هم سنگ دراین ره است و هم چاهمیدار ز هر دو چشم بر راه
مستیز که شحنه در کمین استزنجیر مبر که آهنین است
تو طفل رهی و فتنه رهدارشمشیر ببین و سر نگهدار
پیشآر ز دوستان تنی چندخوش باش بهرغم دشمنی چند
مجنون به جواب آن شکرریزبگشاد لب طبرزد انگیز
گفت ای فلک شکوهمندیبالاترت از فلک بلندی
شاه دمن و رییس اطلالروی عرب از تو عنبرین خال
درگاه تو قبلهٔ سجودمزنده به وجود تو وجودم
خواهم که همیشه زنده مانیخود بیتو مباد زندگانی
زین پند خزینهای که دادیبر سوخته مرهمی نهادی
لیکن چه کنم من سیه رویکهافتاده بخود نیم در این کوی
زین ره که نه برقرار خویشمدانی نه بهاختیار خویشم
من بسته و بندم آهنین استتدبیر چه سود قسمت این است
این بند به خود گشاد نتوانوین بار ز خود نهاد نتوان
تنها نه منم ستم رسیدهکو دیده که صد چو من ندیده
سایه نه به خود فتاد در چاهبر اوج به خویشتن نشد ماه
از پیکر پیل تا پر مورکس نیست که نیست بر وی این زور
سنگ از دل تنگ من بکاهددلتنگی خویشتن که خواهد
بخت بد من مرا بجویدبدبختی را ز خود که شوید
گر دسترسی بُدی در این راهمن بودمی آفتاب یا ماه
چون کار به اختیار ما نیستبه کردن کار، کار ما نیست
خوشدل نزیَم من بلاکشوان کیست که دارد او دل خوش
چون برق ز خنده لب ببندمترسم که بسوزم ار بخندم
گویند مرا چرا نخندیگریهست نشان دردمندی
ترسم چو نشاط خنده خیزدسوز از دهنم برون گریزد
Ata eşitdikcə onun səsini,
Alıb yerə vurdu əmmaməsini.
Bir səhər quşu tək sızladı qəlbən,
Gündüzü gecə tək qaraldı birdən.
Dedi: "Ey gözümün qarası, ağı,
Dağılmaz bir gülün solğun varağı,
Xəyalın yenəmi bir divanədir?
Yanıb külə döndü, bu halın nədir?
Kimin gözü dəydi gül camalına?
De, kimlər qarğadı sənin halına?
Kimlər öz qanını boynuna atdı?
De, kimin tikanı ətəynə batdı?
Sənə nə oldu ki, qaldın işindən?
Düşdü gözlərinə, de, hansı tikən?
Heç aşiq sən kimi bədbəxt olmamış,
Bu qədər dərd çəkib darda qalmamış.
Neçin yorulmadın, usanmadın sən,
Düşmən tənəsindən, qəm qəfəsindən?
Qəlbin doymadımı bu məzəmmətdən?
Neçin dirilmədin bu qiyamətdən?
Oğul, bu sövdanı bir dəfə unut,
Özünə rəhm elə, hörmətimi tut.
Nədir bir eşq üçün bu rüsvayçılıq?
Aləmə göstərmə bu eybi açıq.
Çox gözəl olsa da eybi gizləmək,
Dost dostun eybini örtməsin gərək.
Bu dostluq aynası göstərir ki, sən
Özündən bu eybi kənar edəsən.
Aynanın nə pisi, nə yaxşısı var,
Bu cür xasiyyətlər insanda olar.
Bu dərdi qəlbindən çıxar bir kərə,
Soyuq bir dəmiri döymə boş yerə.
Tutaq ki, ağırdır canan həsrəti,
Qalmamış könlüyün səbri, taqəti
Bari bu həsrəti arabir unut,
Gəl biz tərəfin də əhvalını tut.
Xəyal havasına at çapan olar,
Qaçmaq ayağında piyada qalar.
Bəsdir bu şərabsız, içgisiz məstlik,
Bəsdir bu arzusuz arzupərəstlik.
Oğul, sən xırmanı yelə vermisən,
Bu zalım düşmənə kam olmuşam mən.
Sən adlı, sikkəli istərsən məni,
Boşla dəliliyi, bu pis sikkəni.
Sən sazı döyürsən, mən də dizimi,
Sən paltar cırırsan, mən də üzümü.
Eşqin odlarına yansan belə sən,
Mənim ciyərimdir küllərə dönən.
Umuddan əl üzmə, gəl çarə qılaq,
Göyərmək deyildir danədən uzaq.
Umudsuz bir işdən, səbr etsən əgər,
Bir umud işığı parlaya bilər.
Hər umudsuz işdə bir çox umud var,
Qaranlıq gecədən ağ səhər doğar.
Oğul, səadətin qapısını aç,
Ayağı sürüşkən taleindən qaç.
Çalış, əllərindən çıxmasın dövlət,
Dövlətlə yaranır bütün səadət.
Dövlət, düyümləri açandır bir-bir,
Şahlıq üzüyünün firuzəsidir.
Dünya qapısının açarı hər an
Dövlətin cibində saxlanır, inan.
Sən də səbr eləsən, dayansan əgər,
Tale yavaş-yavaş əlinə gələr.
Dərinlik, sonsuzluq varsa dəryada,
Arxların suyundan yaranmış o da.
Başında bulutlar oynayan hər dağ
Torpaq zərrəsindən qurulmuş ancaq.
Sənin də səbrində qoy olsun qərar,
Gövhəri səbr ilə qazanmaq olar.
İradəsiz olma, iradəsizlər,
Ayaqsız qurd kimi yerdə sürünər
Tülkü canavarı edirsə məğbun,
Ondan iradəsi böyükdür bunun.
Səni illər boyu yad etməyənə
Nə üçün könlünü verirsən yenə?
O, şaddır, gül kimi, sən gözü yaşlı,
O, daş ürəklidir, sən başı daşlı.
Kim ki, söhbət açır o qızdan sana,
Səni rüsvay edir, bir ayılsana.
Əqrəb çalmışlara verilsə gərfəs,
Zəhərlə məhv olub kəsilər nəfəs.
Can oğul, başqa bir iş ucundan tut,
Bu sövda işini bilmərrə unut.
Hindli fil başına döyər hər yerdə
Ki, fil Hindistanı anmasın bir də.
Canımsan, canımdan daha əzizsən,
Evə dön, evimin işığısan sən.
Bu dağda yurd salıb otursan, əgər,
Yalnız üzümüzün suyu tökülər
Bu yolda daşlıq var, quyu var ancaq,
Bir aç gözlərini, ona yaxşı bax.
Darğa pusqudadır, inad olma bir,
Zəncirə əl vurma o dəmirdəndir.
Sən yol uşağısan, fitnə yolkəsən,
Qılıncdır başıyın üstündə əsən.
Sən şadlan, kor olsun buna düşmənin,
Gəlsin məclisinə dostların sənin"
Məcnunun atasına cavabı
O şəkərdillini Məcnun eşitcək,
Ağzından söz tökdü o da şəkər tək:
"Sən, ey böyüklüyü göylər calallı,
Uca göylərdən də uca xəyallı,
Viranə yerlərə sənsən şəhriyar,
Ərəblər üzündə, ənbər xalın var.
Sənin dərgahındır ilk qibləgahım,
Canım canındandır, sənsən pənahım.
Ömrün uzun olsun, daima yaşa,
Səninlə bir vuraq dünyanı başa.
Böyük xəzinədir bu nəsihətin,
Yaramı bağladı mehrin, ülfətin.
Ancaq, neyləyim ki, mən bəxti qara
Xoşla düşməmişəm vəhşi dağlara.
Doğrudur, dağılmış səbrim, qərarım,
Özümdə deyildir öz ixtiyarım.
Bağlanıb qalmışam, zəncirim dəmir,
Görünür mənim də bəxtim belədir.
Zənciri açmağa gücsüzəm bu dəm,
Bu yükü üstümdən ata bilmərəm.
Dedim ki, dönməsin ciyərin qana,
Xəyal pərişandır, könül virana.
Başımda partlayan bu ildırımdan
Minlərcə xırmanlar yanmışdır, inan.
Məzlum mən deyiləm yalnız bu yerdə,
Yüzləri düşmüşdür mən düşən dərdə.
Kölgə özbaşına düşməz quyuya,
Göydə dayanmamış ay duya-duya.
Filin vücudundan milçəyə qədər,
Bu zülmü çəkməyən varmıdır məgər?
Xalqın istəyincə olsaydı hər iş,
Bir iş qalardımı xalq istəməmiş.
Daşları əridir çəkdiyim kədər,
Kim öz ürəyinə sıxıntı istər.
Məni pis taleim təqib edir, bil,
Heç kəs bədbəxtlikdən qurtaran deyil.
Neyləyim, olsaydı əlimdən tutan,
Ya günəş, ya da ay olardım, inan.
Bizdən ixtiyarsız yaranmış hər iş,
İnsan iradəsi ona dəyməmiş.
Başım bəlalıdır, ürəyim xal-xal,
Dünyada varmıdır bir nəfər xoşhal.
Vətən tozu kimi mənəm sərgərdan,
Axır gözlərimdən yaş yerinə qan.
Bükdüm ildırım tək dodağımı mən,
Qorxub gülmədim ki, od tutar bədən.
Deyirlər, nə üçün gülməyirəm bir?
Ağlamaq qəmginlik əlamətidir.
Ömrümdə şadlanıb gülsəm bircə gün,
Qorxuram ağzımdan alov püskürsün.
Kitabxana.az · https://kitabxana.az/en/works/nizami-leyli-ve-mecnun-17
Use ← → keys to move, R for a random poem
More by this author
Poems by other poets
Edər hər qəmzədən məqtul yüz canı qara gözlər,Salıbdır mərdüm içrə gör nə qovğanı qara gözlər.
Əfqanın cavabıBizdən salam olsun, o Mirzə canaDastan tək olmağın mənası necə?
Bir kəs ki, qəm düçarı ola, ağlar, ağlamazBir kəs ki, qəm düçarı ola, ağlar, ağlamaz?Ənduhu qüssə yarı ola, ağlar, ağlamaz?
MünacatƏlay, cümlətən məzlum olub məhbus olan canlar,Xüsusən aliciahlar, hacılar, bəylər, müsəlmanlar,