The Treasury of Mysteries, chapter 56
What is a masnavi?
Masnavi: a long poem in self-rhyming couplets, usually an epic or a tale.
مجلس خلوت نگر آراستهروشن و خوش چون مه ناکاسته
شمعْ فروزان و شکرْ ریختهتخت زده غالیه آمیخته
دشمن جانست ترا روزگارخویشتن از دوستیاش واگذار
بین که «به زنجیر کیان را کشید؟»هرکه درو دید زبان را کشید
با توِ دنیاطلبِ دینگذاربانگ برآورده رقیبان بار
کز درِ بیدادگران بازگردگِرد سراپردهٔ این راز گرد
از تَف این بادیه جوشیدهایبر تو نپوشند که پوشیدهای
سرد نفَس بود سگِ گرم کینروبه از آن دوخت مگر پوستین
دوزخ گوگرد شد این تیرهدشتای خنُک آنکس که سبکتر گذشت
آب دهانی به ادب گرد کندر تَف این چشمهٔ گوگرد کن
بازده این وام فلکداده راطرح کن این خاک زمینزاده را
جمله برانداز به استادیییتا تو فرومانی و آزادییی
هرکه درین راه منی میکندبر من و تو راهزنی میکند
خصمیِ کژدم بتر از اژدهاستکاین ز تو پنهان بوَد آن برملاست
خانه پر از دزد، جواهر بپوشبادیه پر غول، به تسبیح کوش
غارتیانی که ره دل زنندراه به نزدیکی منزل زنند
ترسم از آن شب که شبیخون کنندخوارَت ازین بادیه بیرون کنند
دشمن خُردست بلایی بزرگغفلت ازو هست خطایی سترگ
با عدوی خُرد مشو خُردکینخرد شوی گر نشوی خردهبین
با همه خردی به قدر مایه زورمیلکش بچهٔ شیر است مور
قافلهٔ برده به منزل رسیدکشتی پُرگشته به ساحل رسید
تات نبینند نهان شو چو خوابتات نرانند روان شو چو آب
پای درین صومعه ننهادنیستچون بنهی واستده دادنیست
گر نروی در جگرت خون نهندراتبت از صومعه بیرون نهند
گر سفر از خاک نبودی هنرچرخ شب و روز نکردی سفر
تا ندرد دیو گریبانت خیزدامنِ دین گیر و در ایمان گریز
شرع ترا خواند سماعش بکنطبع ترا نیست، وداعش بکن
شرع نسیمی است، به جانش سپارطبع غباری، به جهانش گذار
شرع ترا ساخته ریحان به دستطبعپرستی مکن، او را پرست
بر درِ هر کس چو صبا در متازبا دَمِ هر خس چو هوا در مساز
اینهمه چون سایه، تو چون نور باشگر همه داری ز همه دور باش
چنبر توست این فلکِ چنبریتا تو ازین چنبر سر چون بری
گر به تو بر قصه کند حال خویشیا خبری گویدت از سال خویش
تنگ بود غار تو با غور اوهیچ بود عمر تو با دور او
آخر گفتار تو خاموشی استحاصل کار تو فراموشی است
تا به جهاندر نفَسی میزنیبِه که درِ عشق کسی میزنی
کاین دو نفس با چو تو افتادهایخوش نبود جز به چنان بادهای
هیچ قبایی نبرید آسمانتا دو کُلهوار نبُرد از میان
هرچه کنی عالَم ِ کافرستیزبر تو نویسد به قلمهای تیز
و آنچه گشایی ز درِ عِزّ و نازبر تو همان در بگشایند باز
چشم تو گر پرده طنازی استبا تو درین پرده همان بازی است
نیک و بد آنان که بسی دیدهاندنیک بدان بد نپسندیدهاند
هرکه رهی رفت نشانی بدادهرکه بدی کرد ضمانی بداد
صورت اگر نیک و اگر بد برینام تو آن است که با خود بَری
خار بود نام گل خارپوشعنبرنام آمده عنبرفروش
قلب مشو تا نشوی وقت کارهم ز خود و هم ز خدا شرمسار
بانگ بر این دور جگرتاب زنسنگ بر این شیشهٔ خوناب زن
رجم کن این لعبت شنگرف رادر قلم نسخ کش این حرف را
دست بر این قلعهٔ قلعی برآرپای درین ابلق ختلی درآر
تا فلک از منبر نُهخرگهیبر تو کند خطبهٔ شاهنشهی
کار تو باشد عَلَم انداختنکار من است این علم افراختن
آدمیام رفع ملک میکنمدعوی از آنسوی فلک میکنم
قیمتم از قامتم افزونترستدورم از این دایره بیرونترست
آب نه و بحرشکوهی کنمجغد نه و گنجپژوهی کنم
چون فلکم بر سر گنج است پایلاجرمم سخت بلندست جای
On dörd gecəlik ay tək bəzənmiş başdan-başa,Gəl bu xəlvət məclisə doyunca et tamaşa.
Şamlar işıqlanmışdır, süfrələr açılmışdır,Taxt qurulub, hər yana ətirlər saçılmışdır.
Bu dünyada sən dinə üz tutub hörmət bəslə,Bunu din xadimləri deyiblər uca səslə.
Qayıt, sən zalımların qapısından ol uzaqSən bu sirr bargahının qapısında gəz ancaq.
Bu səhra istisindən sən bir qaynar haldasan,Gizlətdiyini səndən gizlətməzlər heç zaman.
İt məhəbbətsiz, kinli olduğu üçün, tülküQorxusundan özünə tikdi ehtiyat kürkü.
Bu qaranlıq çöl kükürd cəhənnəminə bənzər,Xoşbəxt o kimsədir ki, burdan tez köçüb gedər.
Sən ağzının suyunu ədəblə topla, həmənBu kükürd çeşməsinin istisinə tüpür sən.
Fələklərin verdiyi borcu, gəl, geri qaytar,Yerin doğurduğu bu torpağı at nə ki var.
Sənə verilənləri ustalıqla rədd elə,Yoxsa aciz qalarsan, azadsan, yaxşı dinlə.
Hər kəs bu yolda etsə mənəm-mənəmlik artıq,Bir söz, sənə və mənə edir o yolvuranlıq.
Əqrəb düşmənçiliyi betərdir əjdəhadan,Əjdəha aşkar vurar, əqrəb gizli hər zaman.
Kiçik düşmən ən böyük bir bəladır, bunu bil,Böyük xətadır xəbər tutmayıb olsan qafil;
Kiçik düşmənə belə kinini bildir artıq,Hər zaman əzilərsən əgər olmasan ayıq.
O balacaysa əgər, o az güclüysə əgər,Qarışqa körpə şirin gözlərinə mil çəkər.
Ev oğruyla doludur gizlət cavahiratı,Səhranı divlər tutub qoru canı, həyatı.
Ürək yolunu kəsən quldurlara bir baxın,Onlar yolu kəsirlər daim mənzilə yaxın.
O çapqın gecəsindən, doğrusu, qorxuram mən,Səni çox zəlil halda çıxararlar bu çöldən.
Səhraların karvanı artıq çatar mənzilə,Dolu gəmilər isə yetişər baş sahilə.
Gizlən ki, görməsinlər səni bir yuxu kimi,Qovulmayasan deyə, dayanma, ax su kimi.
Sə’y et ki, bu dünyaya qoymayasan ta ayaq,Elə ki, ayaq qoydun aldığını ver ancaq.
Getməsən ciyərinə qan qoyarlar sonradan.Paltarını bayıra atarlar eşit, inan!
Torpaqdan keçmək əgər sayılmasaydı hünər,Ömründə eyləməzdi çarx gecə-gündüz səfər.
Qalx, nə qədər ki səni şeytan etməyib tələf,Tut könül ətəyindən, qaç, qaç, imana tərəf.
Qulaq as, durma, səni, bax, çağırır şəriət,Durma, artıq vida et, sənin deyil təbiət.
Şəriət bir nəsimdir ona can ver, maya ver,Təbiət bir qubardır onu bu dünyaya ver.
Səni əli reyhanlı etmiş şəriət yenə,Təbiətpərəst olma, pərəstiş eylə dinə.
Gəl sabah yeli kimi görüşmə hər kəs ilə,Hava tək hər çör-çöpün uyuşma nəfəsilə,
Bütün bunlar kölgədir, sən bir işıq ol ancaq,Hər şeyin varsa əgər tez ol hamıdan uzaq.
Sənin öz çənbərindir, o çənbər fələk, öyrən,Sən necə çıxardarsan başını bu çənbərdən?
Fələk sənə halından nəql eyləyirsə əgər,Söz açıb öz yaşından verərsə bir düz xəbər
Onun dərinliyindən daralacaq mağaran.Ömrün onun dövrünün yanında heçdir, inan,
Çox danışsan da bir gün ölüm kiridər səni,Unudularsan, sanma kimsə yad edər səni.
Nə qədər ki, dünyada alıb-verirsən nəfəs,Sən eşqin dərgahını döyməyə göstər həvəs.
Söhbət eləməkdənsə sən tək xanəxərabla,Xoş olar mən günümü keçirsəm bu şərabla.
Aradan qapmayınca iki papaqlıq qədər,Fələk bir don biçmədi əsla bu anə qədər.
Hər nə etsən bu kafir kimi tərpənən aləm,Yazacaq ayağına, əlində kəskin qələm.
Sən üzrün, nazın açsan qapısını dalbadal,Açacaqlar üzünə həmən qapını dərhal.
Tənnaz pərdəsi olsa başqalarına gözün,Həmən işi görərsən eyni pərdədə özün.
Yaxşını, həm də pisi görən təcrübəlilərPisi bəyənməmişlər dünyada zərrə qədər.
Bir nişan verməlidir, bu aydındır, yol gedən,Bir zamin verməlidir mütləq yamanlıq edən.
Aparsan axirətə yaxşı, ya ki pis surət,Dünyadan apardığın olacaq adın əlbət.
Tikanlı gülün adı başqa şey yox, tikandır,Ənbər satanın adı yalnız ənbərsatandır.
İş zamanı çalış ki, olmayasan saxtakar,Olsan üzün tanrıdan, həm özündən qızarar.
Gəl bu ciyər yandıran dövrə qüvvətlə qıy vurQan suyu şüşəsini sındır, doğru yol budur.
Yanaqları ənlikli bu gəlini bas daşa,Gəl qələm çək bu hərfə pozulsun başdan-başa.
Qurğuşun rəngli göyün sə’y et, üstünə qoy əl,Xətlan vilayətindən gələn ata min, yüksəl.
Fələk doqquz çadırlı o məşhur münbərindən,Sənə şahlıq xütbəsi oxuyub, desin əhsən,
Sən iş etdin özünə bayraq yerə salmağı,Mənsə adət elədim qaldırmağa bayrağı.
Ucalıram mələk tək, fəqət bəniadəməm,O biri tərəfindən fələkin vuraram dəm.
Artıqdır qamətimdən, boyumdan qiymətim, bax,Dövrüm bu dairənin kənarındadır ancaq.
Su deyiləm, dərya tək guruldayıram yenə,Bayquş deyiləm, ancaq axtarıram xəzinə.
Xəzinə üstündədir fələk kimi ayağım,Hər bir şeydən ucadır mənim fikir bayrağım.
Kitabxana.az · https://kitabxana.az/en/works/nizami-sirler-xezinesi-56
Use ← → keys to move, R for a random poem
More by this author
One night, the master, desiring the company of his own kind, spent a few moments with some of them.He found a night as beautiful as the dawn, and everything desired was present:
The Treasury of Mysteries, chapter 19Life spent on that carpet, woven in eternity, is spent profitably.The ear congratulates it on that work, and the eyes read in it songs of adoration.
The Treasury of Mysteries, chapter 20In the beginning, when the worship of love was not, there was no rumour of existence in non-existence.One chosen, prepared in the secrecy of non-existence, entered into existence and opened its door.
The Treasury of Mysteries, chapter 21A just ruler saw a tyrant in a dream.He said to him: “How did God treat thee, the tyrant, on the night of thy death on account of thy tyranny?”
Poems by other poets
Görən, bilən, eşidənlər yansınlar,Gör nə yaman oldu halı Gəncənin,
Sultan Əbdülməcidə xitabənEy padşahım bir dur,Dərvişi fərəhnak et,
YeBiz yemirik iç-diş ağa, sən buyur,Övkə, qarın, bağırsaq ye, bağır ye.
QəhvəGörək nə nüsxədi yaran, yüzü qara qəhvə,Nə çox qara yüzü ağ eyləyib qara qəhvə,