Страница 7 из 23 · 26%

⁴⁶ Goreşən

⁴⁷ “Otar” – “OdƏr” deyilik biz sənlə, İudeyik, Sultan!”

Qəşəngcə möcüzə yaratmışdı Mirqəzəb.

İçəri girəndə bir kəlmə dəydi qulağıma: “Maday”. Qapının arasında ayaq saxladıq, Midi deyirdi: “Ya poslan syuda liçno Stalinom. Ya ne imeyu pravo ne tolko pisat, daje proiznesti slovo “Bağ”. İbo oçevidno, çto eto Boq. A slovo “Maday” ostavit mojno. Luçşe napişem “Maday” i skajem: “ma” ot slova “Mağ”. A “Mağ, obşeizvestno, oqnepoklonnik. Ostavaytes poka oqnepoklonnikami. İnaçe nevozmojno”.⁴⁸

Dostumuz dedi: “No ved ya uje napisal: “Bağday!”⁴⁹

Mirqəzəb əlini stola vurdu: “Stalin skajet kak i çto pisat Heydər Nəcəf oğlu Hüseynov uje poluçil Stalinskuyu premiyu. Ostaetsya podpis Stalina. Yesli ne podpişet, ya tut je podkinu yemu druquyu kniqu naşeqo filosofa o şeyxe Şamile. Yesli Boq ne poluçit Stalinskuyu premiyu, Şeyx Şamil poluçit. İbo Şeyx zemlyak Baqirova! Qorets!”⁵⁰

Şaqqıldaşdılar güldülər. Stalinin sağlığına içdilər.

Oturduq, biz də içdik. Yazıq, bədbəxt əmin də içdi Stalinin sağlığına!

Sən, əlbəttə, içməzdin. Güllələnməyə gedərdin, içməzdin. Əmin isə konyakı son damlasınacan içdi. Çünki təhrif mühitdə “BağMən” demirik biz özümüzə, Ərəbin, Farsın təhrif diliynən “Məğmun” deyirik. İlan mühitində “Məğmun”uq – “Mağmın”ıq biz, oğlum!

Müdafiə eləyə bilmədim mən orda dostumu – dahi Heydərimi. Budur “Sultan Əmirlinin daha bir cinayəti!..”

⁴⁸ “Məni buraya şəxsən Stalin göndərib. “Bağ” kəlməsini nəinki yazmağa, hətta dilimə gətirməyə də ixtiyarım yoxdur. Çünki, məlumdur ki, “Boq”dur, “Bağ”. “Day” sözünü isə saxlamaq olar. “Maday” yazaq və deyək ki, “Ma” “Mağ” sözündəndir və hamıya aydındır ki, atəşpərəstdir “Mağ”. Hələlik atəşpərəst olun. Başqa cür mümkün deyil”.

⁴⁹ “Mən axı artıq “Bağday” yazmışam!”

⁵⁰ “Nə və necə yazmağı Stalin deyər! Heydər Nəcəf oğlu Hüseynov artıq alıb Stalin mükafatını. Stalinin qol çəkməyi qalıb. Əgər qol çəkməsə, mən dərhal filosofumuzun başqa bir, Şeyx Şamil haqqında kitabını verərəm ona. Əgər Boq almasa Stalin mükafatını, Şeyx alar. Çünki Şeyx Bağırovun həmyerlisidir! Dağlıdır!”

Stolun üstündə bir yığın kitab vardı: “Posle potopa!..” Zər naxışlı, gözəl nəfis cilddə, Mirqəzəbin stolunun üstünə yığılmışdı ki, Stalin mükafatı komitəsinə göndərilsin.

Mirqəzəb gülürdü. Gözümüzün içinə baxa-baxa başladı ki, “Nu çto, qospoda oqnepoklonniki, nadeyus bolşe ne skroyete ot nas naslediye velikix şeyxov!”⁵¹

Demə, o bir ayı Mirqəzəb öz bağında saxlayıb Nəcəfoğlunu, redaktor təhkim eləyib, təcili çapa hazırlatdırıb “Posle potopa”nı. İlk nüsxə hazır olan kimi özü aparıb, Stalin mükafatı komitəsində oxutdurub. Bizi “bayrama” çağırmışdı.

Bir də iyunun axırında, Nəcəfoğlunu Moskvadan, öz təyyarəsində, döşü nişanlı gətirəndə “bayrama” çağırdı bizi, tələb elədi ki, “Vərəsə”ni təhvil verək. İndi danışacam, necə yasa döndü o bayram, nakam dostumuz necə “kəsdi venasını”.

“Şeyx Şamil” kitabına görə almışdı laureatlığı. “Tak poluçilos” – deyirdi.

Bayaq dedim, Heydərin nəyə görə, necə öldürüldüyünü bilməlisən sən. Buna əlavə eləyim ki, o rəhmətlik də sən xasiyyətdəydi. Deyirdik: “Uçuruma gedirsən”. Deyirdi: “Yaranan bir gün ölməlidi!” “Posle potopa” kitabını Midinin müqəddiməsiynən, zərli cilddə görüb, qələbə saydı bunu, öz ayağıynan tələyə getdi. Ümidini itirmirdi ki, “Şeyx Şamil” yayılandan sonra “Potop”u da çıxardar ortalığa.

O “bayram” gecəsi Nəcəfoğluna akademik diplomu verdi Mirqəzəb. Məhərrəmnən məni şəkkaklıqda, inamsızlıqda təqsirləndirə-təqsirləndirə yarım saat nitq dedi: “Nasledie velikix şeyxov – eto naslediye vsex narodov, naselyayuşix territoriyu Sovetskoqo Soyuza. Naslediye şeyxov obyedinyayet nas so vsemi narodami mira. Osoboye znaçeniye imeyet krovnoye yedinstvo OdƏrov s velikim russkim narodom. İbo oçevidno, çto “Rus” – ot ƏrÜz. V arxivax soxranyayetsya dokument o tom, çto ƏrÜzov Rimlyane prinudili izuçat skandinavskoye nareçiye tak nazıvayemıy “starorusskiy yazık”.⁵²

Qulaq assaydın, nakamımız kimi, sən də deyərdin möcüzə baş verib, cəllad dönüb adam olub.

“Bayrama” çağırılanların arasında “ustanovkaynan yazanlar”dan da vardı. Heç birinin üzünə baxmadı Mirqəzəb, təkcə Midiyə söz verdi.

Qalxdı Midi, nə qalxdı: “Da razve mı pişem istoriyu? Razve mı pıtayemsa izvleç iz kakoqo-nibud teksta, dokumenta xot maluyu kripitsu jizni ili istinı?! Pered velikimi şeyxami ya nikto! Po sravneniyu s “Potop”om moy trud nişto!”⁵³

“Nikto, niçto” elədi özünü, “İstoriya Midii” kitabını, axırda da “respublika rəhbərliyinin qarşısında məsələ” qoydu ki, şeyxlərin kitabxanası tezliklə akademiyanın ixtiyarına verilsin, Stalin yoldaş məsləhət bilsə, “Midiya” adı ilə yanaşı, ölkənin həqiqi adı Bağday da kitaba daxil edilsin.

Pers yerindən söz atdı ki, yığıncaqdan sonra qalarsan, kitabxana barədə ayrı danışarıq. Əmma “bayram” qurtaranda birinci Midi Qiena qaçdı. Dalınca o biri “qienalar” – “ustanovkaynan yazanlar”. Bilirmişlər nəynən qurtaracaq “bayram”.

Üç nəfər qaldıq: nakam dostumuz, Məhərrəm, mən.

Cəlladın sifəti dəyişmişdi. Gözlüyünün şüşələri lupasayağı qalınıydı, “Mirqəzəb”dən başqa ona “Dördgöz” də deyirdi cəmaat. Baxdım ki, kin qaynayır gözlüyün dalında.

O cür, üz-gözündən kin saça-saça, kartını açdı, xəbərdarlıq elədi ki, şeyxlərin kitabxanası ən uzağı bir həftəyə meydana çıxmasa, “Posle potopa” özülsüz bina sayılacaq və əlbəttə, yandırılacaq.

“İtak, nedelnıy srok! Mojeş idti, Sultan Mamedoviç. İdi i podumay, çem mojet vernutsa dlya tebya utayeniye naslediya şeyxov”.⁵⁴

Qapıdan çıxanda Pers də açdı kartını: “Pıçıldaşmayın. Heç bir səy göstərməyin. “Potop”un bütün nüsxələri xüsusi seyfdə, surquç altındadı. Nə kitabın adı məlumdu cəmaata, nə də məzmunu. Bilirsiniz, laureatlığı Nəcəfoğluna Şeyx Şamil hərəkatına aid yazdığı kitaba görə veriblər. Rüşvətdi bu, səsini kəssin! Kitabxana gətirilməsə, laureatlıq geri alına-

⁵¹ “Hə, cənab atəşpərəstlər, ümidvaram ki, böyük şeyxlərin vərəsəsini daha gizlətməzsiniz bizdən”.

⁵² “Böyük şeyxlərin vərəsəsi Sovetlər İttifaqının ərazisindəki bütün xalqların vərəsəsidir. Şeyxlərin vərəsəsi bizi bütün dünyanın xalqları ilə birləşdirir. OdƏrlərin böyük Rus xalqı ilə qan birliyi xüsusi əhəmiyyət kəsb edir. Belə ki, tamamilə aydındır, “Rus” – “ƏrÜz”dəndi. Arxivlərdə sənəd var, ƏrÜzləri Rimlilər məcbur ediblər ki, skandinaviya ləhcələrini öyrənsinlər, indi “köhnə rus dili” adlananı.”

⁵³ “Bizim yazdığımız məgər tarixdir? Heç cəhd eləyirikmi ki, hər hansı bir mətndən, sənəddən heç olmasa az-maz bir həyat nişanəsi və ya həqiqət çıxaraq?!. Böyük şeyxlərin müqabilində mən heç kəsəm! “Potop”la müqayisədə mənim kitabım heç nədir!..”

⁵⁴ “Demək bir həftə vaxt! Gedə bilərsən, Sultan Mamedoviç. Get və fikirləş, şeyxlərin vərəsəsini gizlətməyin əvəzində nə itirərsən?” caq, akademik Hüseynov Heydər Nəcəfoğlu isə siyasi fitnəkar və kapitalizm dünyasına xidmət edən casus sayılacaq”.

Nakamımız dözmədi, oğul. Qışqırdı.

İndiyəcən qulağımdadı o qışqırtı. Bircə kəlmə – “Fəlakət” – deyirdi. – “Fəlakət! Fəlakət! Fəlakət!..” Katalikosların məktublarının tələb olunduğunu biləndə, mənim kabinetimdə yox, Mirqəzəbin kabinetində qışqırdı və elə bu qışqırtı da onun ölümünə hökm verdi. İndi deyirəm Sultan Əmirlinin “cinayəti” nədir: Katalikosların məktublarını Mirqəzəbə vermədiyim kimi, kitabxananı da vermədim. Versəydim, bəlkə də sağ qalardı Heydərimiz.

Cəllad bir həftə hər gecə zəng vurdu: “Mı jdyom!”, “Mı jdyom!” Nəcəfoğlu da bir həftə, yeməz-içməz, “Fəlakət, fəlakət” – dedi.

Tək buraxmırdıq.

Həftə tamamında bu evə gəldik ki, paltarımızı dəyişək. O günü də Cəllad axırıncı dəfə zəng vurdu: “Vaş druq venu sebe vsporol, A vi v vannax naslajdayetes! Zakopayte yeqo. Da tak, çtob ni odna jivaya duşa ne znala ob etom pozore!”⁵⁵

Arvadını yaxın buraxmadılar meyidə. Məhərrəmnən mən olduq, üç-dörd nəfər “ustanovkaynan yazan”, bir də o Kişvər – “lapatka adamı”, sahibsiz ölü kimi apardıq əzabkeşimizi. “Fars qohumları” uzaqdan-uzağa müşayiət eləyirdilər. Maşınlardan düşmürdülər. Qəbrə yaxın getmədilər. “Ustanovkaynan yazanlar” da aralı durdular. “Lapatka adamı” özü qazdı qəbri. Elə qaza-qaza son dəfə oynadı orda – qəbrin içində: “Sirr qarnımı deşir, ay qardaşlar. Dostunuzu mənim gözümün qabağında öldürdülər, ay qardaşlar...”

Pers dil-dil ötür indi. Büzüşüb, meymuna dönüb, səsi də çıxmır. Mikrafon qoyublar qabağına ki, xırıltısı eşidilsin zalda. Demə, Qurbandakı qurğuşunlu nalı vaxtilə “iyli quyu”dan çıxardıbmış Pers, Yağırın kəllə sümüyünün gicgahında zərbə yerini göstərib sübut eləyibmiş, inandırıbmış Çax-çuxu ki, “Fağır hambal” – Yağır o nalnan öldürülüb. Mərdəkanda Çax-çuxa diplom verəndə nalı diplomun üstünə qoyub deyib: “Çəki daşı kimi işlət, həmişə gözüyün qabağında dursun, intiqama çağırsın səni”. O vaxtdan “Muğ”lara qənim kəsilib o nal. Axırıncı dəfə nakamımızın gicgahına çaxılıb. Persin ifadəsinə görə, Cəlladın şəxsi cəlladıymış Çax-çux, Cənubda da, burda da ancaq Mirqəzəbin özünün şəxsən Stalindən, ya da Beriyadan aldığı şifrəli teleqramlar əsasında işləyirmiş. Bir dəfə qırx altıncı ildə, “avariya”dan sonra Çax-çuxu aradan götürmək istəyib Cəllad, nalı aldırıb əlindən, “Oformlayte na rasstrel”⁵⁶ deyib, əmma Beriya müvəqqəti dayandırıb əmri. Bir də Nəcəfoğlunun ölümündən sonra zəng vurub deyib: “Pora ubrat yeqo”.⁵⁷

Клавиши ← → для перехода, R — случайное стихотворение

Случайное стихотворение

Другие произведения автора

Xəzinə üstündə yatan ilan 4

Pambıq sahələrinin ortasında, durğun havanın çimiltisi – ilğımı içində topa bir ot tayası kimi qaralan palıd ağacının dövrəsinə yığışmış döşləri önlüklü qadınlara, qızlara, məktəb uşaqlarına və heç kəsə, heç nəyə əhəmiyyət vermədən, Abının qabağında, sağ-solunda dayanıb işlərini görən dörd nəfər yoğun boyunlu, yoğun ortalı, zorba məhlə milisionerlərinə çatıb maşından yerə atılana qədər danışmadılar. Arada tək bir dəfə Təftiş öz-özünə:– Qulağım almışdı, – dedi.

13 мин
Xəzinə üstündə yatan ilan 5

– Təkrar eləyirəm: məni dinləyə bilərsən indi. Məhz bu gün çox-çox həqiqətlər deməliyəm sənə, qadası.Səməd fikrini toplamağa çalışdı.

29 мин
Xəzinə üstündə yatan ilan 6

İblis zənən palıdın kölgəsindən, atasından xeyli geridə dayanmışdı: Səssiz-səmirsiz, addım-addım yeriməyə başlayanda qatı kölgədə lap əvvəlki durnaboğaz gözəl, həməncə şirin-şıtıq elqızı kimi görünürdü: gülgün badamı gözlərini süzdürüb, əsməri yanaqlarında zənəxdanları çökələ-çökələ gülümsəyib, indicə başlayacaqdı ki, “Sən bir yaxşı-yaxşı bax mənə, fikirləş, gör Gülgəzi alacaqsan, yoxsa məni?” Müsibət içində Səməd beləcə xəyallandı. Əmma xəyal tez keçdi. Gülbəniz kölgədən günə çıxar-çıxmaz, hədsiz kök, vulqar qadının yırğalanan döşləri də Səmədə dedi ki, bu zənən öz sözünü də vulqar açıqlıqla deyəcək.Belə oldu.

11 мин
Xəzinə üstündə yatan ilan 7

...Atın tükündən tər damırdı. Elə damırdı ki, yerdə ot islanırdı. Meşin şapka da, meşin pencək də, hətta tüfəng də tərli kimi parıldayırdı, Qurban əminin özünün üzündə isə ancaq nəmçik var idi. Hansı möcüzə iləsə, pencəyin cibindən çıxıb gedib Qurban əminin toqqasının dalına sancılmış qurğuşunlu nalın qurğuşunu necə soyuqdusa, Qurban əminin üzündə nəmçiyi də, asta-asta, bircə-bircə dediyi sözlər də elə soyuqdu:– “Qardaş qatili”nin yox... bu nal həqiqi qatilin qabağınaca qoyulacaq... “Qardaşını öz əliynən güdaza verən”dən yox, bu nalı kötüyün üstündən götürüb, maşına minib sədr Mədədi öz əliynən öldürən nal sahibindən xəbər alınacaq ki, de görək Mədəd kişmişi dağıdanda cəmaatın arasında kənar adam varmışsa, niyə heç olmasa bircə nəfərin gözünə dəyməyib o adam?! General Pers əyninə kürk geyib, başına motalpapaq basıb, keçəbörk¹⁸ olub, camaata qarışıb, aralıqlarda səmə itə də göz qoyan Qonaqlı cəmaatı də heç fikir verməyib ki, bu keçəbörk nəçidi, hardan gəlib çıxıb bu kəndə?! Bu nə nağıldı danışırsan, maşennik köpəyoğlu?! Tutaq ki, heç fikir verən olmayıb. Niyə kəndə gəlib Pers, meşədə xəlvət bənd-bərələrdə öldürəmməzdimi Mədədi?! Niyə məhz sənin həyətində gözləyib?! Qanadınamı baxmışdı ki, idarədən çıxıb rayona maşın sürəndə Mədəd mütləq yoldan burulub kişmişi dağıdacaq, qarışıqlıq düşəcək, o da o qarışıqlıqdı əl-qol açacaq?! İxtiyarında sən kimi yüzlərnən nökəri ola-ola, Pers niyə şəxsən özü, üstəlik də Mirqəzəbin mühafizəçisiynən gəlsin qəsd işinə?!

46 мин

Стихи других поэтов