Üçüncü şəkil
Bərdə şəhərində geniş bir həyət. Bir tərəfdə uca saraylar, o biri tərəfdə isə, Əbdəkin evi görünür. Hava yeni-yeni işıqlanır. Əyri-üyrü küçə ilə Toğrul və Çingiz gəlir.
Çingiz
Toğrul, bizdən başqa şəhərdə bir başıpapaqlı qalmamışdır. Vəhşi xəzərlərin birini də sağ buraxmayacağıq. Niyə dayandın? Bəri gəl, gecikərik.
Toğrul
Dayan, Çingiz! Heç olmasa bircə dəfə Afaqın üzünə baxım. O, həmişə bu vaxtlar bulağa su gətirməyə gedir.
Çingiz
Bu saat hamı qalanın bürclərinə dolub, şəhəri mühafizə edir. Biz də səngərdə olmalıyıq.
Toğrul
Mən onu sevirəm, Çingiz, Afaqı görmədiyim zaman elə bil yaşamıram.
Çingiz
Bəri gəl, hər şeyin vaxtı var. Ölməyib sağ qalsaq, yenə Afaqı görüb dərdini söylərsən.
Toğrul
Əbdək, bacım Dəstəgülün könlünü ovladı. Amma Afaqı mənə layiq görmədi. Mənim elçimi geri qaytarmaq? Mən Əbdəkdən intiqam alacağam. Mən indi qollarımda aslan qüvvəsi duyuram.
Çingiz
Gedək, Toğrul, üç-dörd gün bundan əvvəl meşədə Əbdək qoca bir aslanı böyrü üstə yıxıb, dərisini boğazından çıxartdı.
Toğrul
Sən özün gördünmü?
Çingiz
Gördüm, gördüm. Əbdək onunla bir xeyli güləşdi. Axırda aslan tab gətirməyib dizlərini yerə qoydu, sonra da Əbdək qılıncla boynunu vurdu.
Toğrul
Məni qorxudub fikrimdən daşındırmaq istəyirsən? Yox, yox, Əbdək ölməsə, mən ölməliyəm.
Əbdək gəlir.
Əbdək
Bütün şəhərin igidləri qanlı vuruşma meydanındadır. Siz kimi gözləyirsiniz?
Toğrul
Aha, sən öz ayağında gəlib çıxdın. Səni öldürəndə bir dəfə də uf desəm, anamın südü mənə haram olsun.
Əbdək
Toğrul, sənin başına havamı gəlmişdir? Elimiz, obamız alov içindədir. Amma sən dostuna qılınc qaldırırsan. Ar olsun sənə, Toğrul, ar olsun!
Toğrul
Sən məni el içində rüsvay etdin. Sən Afaqa göndərdiyim elçini geri qaytardın. Mənim elçimi geri qaytarmaq?
Çingiz
Bəsdir, Toğrul. Bu sözlərin yeri deyil. Sən Əbdəkin yanında bizim cəngavər şənimizə ləkə vurma, gedək!
Toğrul
Sən mənim dostumsan, yoxsa düşmənim? Siz məni Afaqdan ayırmaqmı istəyirsiniz?
Qılıncını çəkir.
Əbdək
Qılıncla sevgi tutmaz, Toğrul! Sən cəngavərsən, get qılıncınla düşmənə zərbə endir!
Toğrul
Mənə ağıl öyrətmə, qorxaq!
Vuruşurlar.
Çingiz (onları aralamağa çalışır)
Toğrul, ayrılın! Əbdək, bəsdir! Vəhşi xəzərlər irəliləyir. (Çağırır) Köməyə gəlin! Köməyə gəlin! (Onlar daha da bərk vuruşduğu zaman, Afaq evdən hövlnak çıxıb, onların arasına girir)
Afaq
Qardaşım, bu nədir? Siz nə edirsiniz?
Əbdək
Mənim sevimli bacım, qorxdun, eləmi?
Afaq
Vətənin cəngavərləri belə mi ad çıxarırlar? Bülbüllər ötən gözəl şəhərimiz bayquş yuvasına dönsə, siz müqəssir olacaqsınız!
Əbdək
Sən get, bacıcan! Mən ona sevməyin qaydasını öyrədəcəyəm.
Toğrul
Aman Allah, onu son dəfə gördüm. Onun çöhrəsi gözlərimi qamaşdırdı. Daha mən düşmənimi görə bilmirəm.
Afaq
Əbdək, əziz qardaşım, sən nə edirsən? Dəstəgülün qardaşına əl qaldırmaq?
Əbdək
Günah məndə olmadı, Afaq. O, məni qorxaq adlandırdı. Eh, görünür, taleyim belə imiş! İndi mənimlə Dəstəgül arasında tikanlı bir ağac bitdi. Məndən Dəstəgülə salam yetirməyi unutma. De ki, Əbdək ölüm dəqiqələrində də onun eşqindən qüvvət alacaq.
Afaq
Deyərəm, qardaşım, deyərəm.
Əbdək
Mən aslanı bu qılıncla öldürmüşdüm. Al, mən həmişə yanında olmayacağam, özünü də, Dəstəgülü də düşməndən qoru!
Afaq
Sağ ol, qardaşım. Heç bir düşmən mənim üçün qorxulu deyildir.
Əbdək
Sağlıqla qal, mənim igid bacım! (Gedir)
Afaq (qılıncı divara söykəyir)
Toğrul, Toğrul, sən məni qılıncla xatırlayırsan. O isə... Ah, ey böyük Tanrı, mən onun sözlərini bir də eşidəcəyəmmi? (Qılıncı götürərək) Yox, bu qanlar, məni də, sevgimi də vaxtsız öldürəcəkdir. Amma nə üçün? İnsan dünyaya böyük bir məhəbbətdən zövq almaq üçün gəlməyirmi? (Bu anda Dəstəgül çiynində səhəng, bulaq başından qayıdır) Of, Dəstəgül, Əbdək, bax, indicə getdi, görüşdünüzmü?
Dəstəgül
Yox, tale bizi görüşdürmədi. Mən onu çeşmə başında, çinarın altında çox gözlədim. Yenicə doğan günəşi onsuz qarşıladım.
Afaq
Əbdək çox kədərli idi. Sənə dönə-dönə salam yollayırdı.
Dəstəgül (səhəngini yerə qoyur)
Mənim də könlüm dərdlidir. Afaq, ölümə gedən Əbdək deyil, mənim eşqimdir. Ölüm Bərdəni qara bulud kimi çulğamışdır. Hara baxırsan, səssizlikdən qulaq tutulur. Şəhər elə bir qəbiristandır. Bu əlindəki qılınc nədir?
Afaq
Əbdək verdi, “lazım olar!” dedi. Eh, Allah bilir kim öləcək, kim qalacaq...
Dəstəgül
Qoy biz mahnı səsi eşidib, ölümü unudaq, Afaq. O gözəl nəğməni oxusana!..
Afaq (qılıncı divara söykəyir)
Bax, gün doğdu. Necə də parıldayır. Bizim də bəxtimiz belə parıldasaydı! (Rudunu götürüb sinəsinə basır) Dəstəgül, görəsən bir də ona rast gələcəyəmmi?
Dəstəgül
Kimə, kimə, Afaq?
Afaq
Heç, o bir xəyal kimi göründü. Bir xəyal kimi də süzülüb getdi. Əbdək onun qəzəllərini oxuyurdu. Nə gözəl şair imiş! Hər sözü bir hicran qədər güclü idi. (Rudunu çalır, həzin və titrək bir səslə oxuyur):
İndi ki, mən həsrət qaldım bu dünyada bir dildara,
Səyyah kimi üz qoymuşam bu diyardan, o diyara.
Könlümün bu qəmlərini, ciyərimin al qanıyla,
Çoxdan bəri hey yazıram qayğı bilməz divarlara.
Cəbhədən müdhiş bağırtılar eşidilir, qılınc səsləri get-gedə yaxınlaşır. Afaq, Dəstəgül həyəcanla o tərəfə boylanırlar.
Dəstəgül
Bax, görürsənmi? Xəzərlər şəhərə doluşdu. Bərdənin qanlı günləri başlandı. Of... Adamın tükləri ürpəşir. Niyə insanlar vəhşi heyvan kimi bir-birini yeyir. Bu qırğınlar nə üçündür, Afaq?!
Afaq
Bir qarış torpaq üçün. Tökülən qanlar, ölən insanlar, göz yaşları – hər şey, hər şey bu qara torpaq üçündür. Aman ya rəbbi, o qoşundurmu, yoxsa ucsuz-bucaqsız bir insan dənizidirmi?
Dəstəgül
Gəl, Afaq, gəl biz də köməyə gedək!
Bu zaman şəhərdən qalxan alov havada əks edir. Qızlar sarsılaraq baxırlar.
Afaq
Od vurdular, yandırdılar. Oh, gözlərin çıxsın, vəfasız dünya!
Dəstəgül
Ora bax, Afaq, oxlar göydən quzğun kimi tökülür.
Afaq
Bizimkilərdən yıxılanlara bax. Can, gör necə vuruşurlar!
Dəstəgül
Gəl, Afaq, gedək onların yarasını bağlayaq! Bəri gəl.
Dəstəgül Afaq ilə bərabər getmək istərkən, birdən dayanırlar. Gözləri böyümüş halda dal-dalı addımlayırlar.
Afaq
Bu nədir, mən yuxumu görürəm? Dəstəgül, o gətirdikləri Əbdək deyilmi?
Dəstəgül
Yox, yox, o deyil! Ola bilməz! (İki nəfər cəngavər qollarının üstündə, bərk yaralanmış Əbdəki gətirib çardağın altında yerə uzadırlar. Dəstəgül dəhşətdən böyümüş gözləri ilə ona baxır)
Afaq (qardaşının üstünə atılaraq)
Of... Əziz qardaşım. Kaş ki, gözlərim kor olaydı, sənin bu qanlı sinəni görməyəydim!
1-ci cəngavər
Namərdlər arxadan vurdu, qızım. Toğrulun qılıncı daldan dəydi.
Dəstəgül
Yox, yox, bu ola bilməz! Toğrul Əbdəkimi vurdu?
1-ci cəngavər
Ağlama qızım, ağlama Afaq! Belə mərd igidlərin bacısına göz yaşı yaraşmayır.
Əbdək
Məğlub olduq, bacıcan! Düşmənlər qabaqdan ox yağdıranda, dostlar daldan qılınc vurdular. Qan su yerinə axdı...
1-ci cəngavər
Qızım, Afaq, sən bunun yaralarını bağla. Biz yenə qayıdarıq! Gedək, bir də bəxtimizi sınayaq!
Dəstəgül
Əmican, bəs Toğrul özü hanı?
1-ci cəngavər
Toğrul? (sükut edərək) O sənin nəyindir?
Dəstəgül
Qardaşımdır; yoxsa onun başına bir iş gəldi?
1-ci cəngavər
Təqsir özündə oldu, qızım. Öz doğma balam da olsaydı, mən onun günahından keçməzdim!
Dəstəgül
Demək ölmüşdür! (Ağlayır)
1-ci cəngavər (Dəstəgülə)
Qardaşın vətənə ləkə vurdu. Mən onun atası olsaydım göz yaşıma heyfim gələrdi. Gedək! (Cəngavərlər gedirlər)
Əbdək
Ağlama, Dəstəgül! Yaxın gəl, yaxın gəl, məni vuran sənin qardaşın Toğruldur. Onun qılıncı düşmənə yox, sevgiyə dəydi! (yerində dirsəklənərək) Ağlamayın, mənim əzizlərim. Mərd igidlərimiz qılınc çaldı, ox süzdürdü. Qalanın qapılarında xəzərlərin qəbri qazıldı. Of, mən ölürəm... Aşiq olanlara ölüm də xoşdur. Dəstəgül! (Yıxılır)
Afaq
Get ananı çağır, Dəstəgül! (Dəstəgül yüyürüb gedir) Əziz qardaşım, mən and içirəm qanını yerdə qoymayacağam! (Birdən sükut edərək) Ancaq mən kimdən hayıf alacağam?
Bu halda həyətə doluşan xəzərlər müxtəlif tərəfə dağılışırlar. Onlardan biri Afaqı görüb dayanır.
Xəzər
Aha, Bərdə gözəli, yanaqların yeni doğmuş ay, gözlərin ahu gözləridir.
Afaq (səksənir)
Sən kimsən? (Qorxub geri çəkilərkən, gözü qılınca sataşır, tez onu götürür) Çəkil!
Xəzər
O incə barmaqlara polad qılınc yaraşmayır. Bərdə gözəli, at yerə o qılıncı, təslim ol! Səni zəngin saraylara qənimət aparacağam, mənim də küskün taleyim güləcək. Təslim ol!
Afaq
Bir addım da irəli gəlsən, öz qanında boğulacaqsan!
Dəstəgülün səsi
Afaq, köməyə gəl! Afaq!..
Xəzər
Bax, onu da aparırlar. Bu gündən sonra bütün Bərdə gözəlləri bizim ixtiyarımızdadır.
Afaq (o tərəfə yüyürmək istəyərkən, Xəzər onun yolunu kəsir)
Çəkil deyirəm sənə! (Qılıncla kəskin bir zərbə endirir) Unutma ki, Bərdə qızlarının beşiyi köhlən at belidir, oyuncaqları da polad qılınc!
Vuruşurlar.
Xəzər
Qorxusundan yanağında göz yaşı parıldayan bu qız qılınc oynatmağı da bacarırmış. Sən qılınc zərbəsinə dözməyəcəksən! Gedək zəngin saraylara!
Afaq
Doğma gülşənini sevən bülbülün ən böyük düşməni qızıl qəfəsdir. Saraya məni yox, mənim vurduğum qılınc yaralarını hədiyyə apar! Al, bu da biri! (Xəzəri vurur. O, dizi üstə qapanır)
Xəzər
Köməyə gəlin! Köməyə gəlin! (Afaq ona yaxınlaşır) Amandır, məni öldürmə, yalvarıram, keç günahımdan.
Afaq
Ye bu torpaqdan doyunca!
Xəzər
Mən bu torpağı necə yeyim?
Afaq
Elə isə öləcəksən!
Xəzər
Yalvarıram, sənə əzrail olmaq yaraşmayır, sən mələksən!
Afaq
Ye bu torpaqdan, deyirəm sənə.
Xəzər
Sizlərdə adət belədirmi?
Afaq
Bəs bu qədər vuruşmaq, günahsız insan qanı tökmək, bu gözəl sarayları yandırıb külə döndərmək nə üçündür? Qoy səni göndərənlər bilsinlər ki, adətimiz belədir! Düşməni məğlub edəndə, biz ona doyunca torpaq yedirdirik. (Vurub öldürür. Yüyürüb Dəstəgül tərəfə getmək istərkən, bir dəstə xəzər onu əhatə edir. Afaq yenə də vuruşur, amma qılınc əlindən yerə düşür)
Bir Xəzər
Aparın, bu mələk saraylara layiq bir hədiyyədir.
Afaq
Əbdək, qardaşım, gəl!
Dəstəgülün səsi: “Yox, məni apara bilməyəcəksiniz, ölərəm, getmərəm!” Afaqı sürüyüb aparırlar. O, dartınırsa da, xəzərlərin qolları arasından çıxa bilmir. Bu zaman Əbdək gözlərini açır. Güclə özünü doğruldaraq yüyürmək istərkən yıxılır. Sürünə-sürünə irəliləyir.
Əbdək
Ulu Tanrım, sən özün şahid ol ki, müqəssir mən deyiləm! (Yenə sürünür) Əlvida, Afaq, əlvida!
Gücdən düşüb üzü üstə yıxılır
Pərdə
Kitabxana.az · https://kitabxana.az/ru/works/mehdi-huseyn-nizami-ucuncu-sekil
Клавиши ← → для перехода, R — случайное стихотворение
Другие произведения автора
Şamilin mənzilində böyük bir otaq. Divardan müxtəlif çeşidlərdə qılınclar, xəncərlər, tapançalar asılmışdır. Pəncərə güllü-çiçəkli həyətə açılır. Yan tərəflərdə birər qapı var...*Pərdə açıldığı zaman Şamil Soltanın üstünə bağırır.*
Dördüncü şəkilÇar ordusunun qarovul xətti. Dumanlı gecə... İvan, Dmitri, Fyodor.*Dmitri** (*kimi isə görərək*)
Beşinci şəkilMeşədə Şamilin düşərgahı. Axşam çağı... Günəş qürub etmək üzrədir. Dağlılar dağınıq halda oturub silahlarını təmizləyirlər, atlarının yəhərlərini düzəldirlər. Şamil özü görünmür. İki nəfər dağlı Dmitrini sürüyüb gətirir.*Birinci Dağlı**
Altıncı şəkilGeneralın mənzili. General və paruçik Rayevski. Gecədir. Ətraf sükut içindədir.*General**