Çar ordusunun qarovul xətti. Dumanlı gecə... İvan, Dmitri, Fyodor.

Dmitri (kimi isə görərək)

Ey, kimdir gələn?.. Aha, cavab da vermir... Bəlkə qulağı kardır. Ey, dayan!

Fyodor

Paruçik Rayevskidir... Yəqin qarovulu yoxlamağa gəlir.

Dmitri

Kim olur-olsun, qanun hamı üçün birdir. (Havaya güllə atır)

Rayevski (gəlir)

Salam, qartallar. Dmitri, atan sən idin?.. Nə üçün düz nişan almırsan?

Dmitri

Cənab paruçik, gecələr qorxuludur... Dostla düşmanı seçmək olmur.

Rayevski (Fyodora)

Qarovul çoxdanmı dəyişmişdir?..

Fyodor (təzim edərək)

Yox, cənab paruçik, yarım saatdan çox olmaz.

Rayevski

Ehtiyatlı olun. Dağlılar bir də qarovulumuzu qılıncdan keçirdib generalın mənzilinə basqın etməsinlər.

İvan

Bu, Hacı Muradın köhnə peşəsidir. Qafqaza gələn generalların çoxu onun qorxusundan qaçmışdır.

Rayevski

Salamat qalın, qartallar... Hər bir soldatın həyatı bizim üçün əzizdir, ehtiyatlı olun. (Gedir)

Dmitri (onun dalınca baxa-baxa)

Tamarin əsir düşəndən bəri qaş-qabağı açılmır... Yaxın dost idilər. Fedya, a Fedya, ciblərini qurtdala görək, maxorkan varmı?

Fyodor

Tutalım ki, var... Qarovulda çəkdiyini görsələr, dərinə saman təpməzlərmi? Rayevski yaman qan içəndir...

Dmitri

Onu tanısaydın, belə deməzdin, Fedya... Sən yanılırsan. Tamarinin dostu qan içməz... Rayevski əsl zabitdir. Ver maxorkanı görək!..

Fyodor (cibindən maxorka çıxardıb ona verir)

Ala, haramın olsun...

Dmitri (papiros büküb ovcunun içində yandırır)

Rayevski yaxşı oğlandır, Fedya, bütün zabitlər onun qədər bizi sevsəydi...

Fyodor

Eh, nə bilim?

Fyodor

Nə yaman qaranlıq gecədir?.. Buludlar qurğuşun kimi ağırlaşmışdır...

Sükut. Quşlar həzin-həzin ötüşür.

Dmitri

Nə gözəl oxuyurlar. (Yanıqlı səslə, olduqca pəsdən oxuyur)

Göydə bir ulduz,
Parlayır yalnız...
Məni hey çəkər,
O yanan ülkər...
Baxsam hər yana,
Bağlıyam ona...
Sevdiyim o qız,
Biləydi yalnız...
Belə hər gecə,
Mən də gizlicə...
Hey yana-yana
Baxardım ona...

(İvana yaxınlaşır) Vanya, dünəndən bəri qaş-qabağın yerlə gedir. Döyülən sən deyilsən ki?.. Nə olub məgər, gəmilərin suda qərq olmamışdır ki?..

İvan

Eh... Marusyadan ötrü ürəyim darıxır...

Dmitri

Marusyadan ötrü?.. (Gülür) Burada sən onun üçün darıxırsan, amma o indi yad oğlanların birilə mazaqlaşır.

İvan (acıqlı)

Onu sən haradan bilirsən?

Dmitri

Yuxumda görmüşəm. Marusya hər gecə yuxuma girir...

Pauza

İvan

Bu Şamildir, nədir, yaman bəla oldu. Vəhşini gərək tezliklə tutub falaqqaya salaq.

Dmitri

Deməyə nə var ki... Amma onunla bircə dəfə qabaq-qabağa gəlsən, qorxudan var-yoxun qarnına gedər.

İvan

Onun canı bir güllədir...

Dmitri

Bir güllədir, bir güllədir. Deməyə nə var ki... Şamil dava meydanına girəndə qorxudan adamın dodağı çatlayır.Nərə çəkəndə yer-göy titrəyir. Hələ bir atı var ki, güllədən iti gəlir.

İvan

Onunla qabaqlaşsam, əvvəlcə atını vuraram.

Dmitri

Onun atı Marusya deyil ki, yerə yat deyəndə yatsın?..

Gülüşürlər. Uşaqlar, o qaraltını görürsünüzmü? Hamı o tərəfə boylanır.

Hə, Vanya, titrəyirsən?.. Bəs nə tez qorxdun?.. Yazıq, Şamil gəlsə nə edərdin?

İvan

Bəsdir, bəsdir, zarafatı boşla.

Fyodor (qarşıdan gələnlərə bağırır)

Eyy, kimdir gələn!

Sükut

İvan

Dayan!

Atay (arxadan)

Tüfəngimiz yoxdur, qorxmayın.

Fyodor

Aha, dağlılardır. Yəqin yol azıblar... əllər yuxarı!..

Atay (bir dağlı ilə bərabər əllərini yuxarı qaldırmış halda gəlir)

Qardaşlar, biz generalı görəcəyik.

Fyodor

Oho... Böyük yerdən başladı.

Atay

Bizi Hacı Murad elçi yollayıb...

İvan

Kim? Hacı Murad, Hacı Murad?

Fyodor

Vanya, nədən qorxursan, Hacı Murad özü gəlməmişdir.

İvan

Bəsdir, Mitya, zarafatı boşla... məni bütün dağlılar da qorxuda bilməz... Dörd cəbhədə olmuşam, bu da biri.

Dmitri

Fedya, sən bunları apar... Ancaq tez qayıt ha...

Fyodor (dağlılara)

Gedək!.. (Ataya) Amma dostum, ürəkli oğlansan. Əli silahsız gəlməyindən görünür ki, qorxmayırsan...

Atay

Nədən qorxum? Adətdir, elçiyə toxunmazlar...

Fyodor

Gedək!.. (Dağlıları aparır)

Dmitri

Vanya, a Vanya, mənim onlara yazığım gəlir... Nə göyçək oğlanlardır!.. Tutub asacaqlar. Allah generalı yaradanda ürəyinin yerinə daş qoymuşdur... Vallah onları asdıracaq...

İvan

Qoy asdırsın.

Dmitri

İnsafsız... səndə ürək yoxdurmu? Onların günahı nədir?..

İvan

Marusyanı tez görmək üçün bu dağlıların hamısının kəndirini özüm sabunlram.

Dmitri

Dünyada cəllad azlıq edirdi, sən də günahsız insan qanı axıtsan, işlər lap düzələr. Eh...Vanya, bütün insanlar sən öləndə rəhmət əvəzinə lənət oxumazlarmı? Dünyanın dərdi böyükdür, Vanya... qardaş qardaşın qanını içir...

Pauza

İvan

Düz deyirsən, Mitya... Cəllad olmaqdan, Marusyasız qalmaq yaxşıdır... Ancaq nə edim, hər gecə onu yuxumda görürəm... Mən gələndə ikicanlı idi... Heç bilmirəm oğlu oldu, yoxsa qızı?..

Dmitri

Qızı olsa yaxşıdır.

İvan

Niyə ki?

Dmitri

Heç olmasa soldat aparmazlar...

Pauza

Görəsən onlar necə oldu? (Qarşıdan gələn adama) Kimdir gələn?

İvan

Dayan, Mitya. Deyəsən doktordur. Mən onu hər gecə buralarda görürəm. Bunlara nə olub, niyə qəmgindirlər?..

Dmitri

O da müharibəni xoşlamır, günahsızları qırmaqdan ləzzət alır... Doktorların da, şairlərin də çoxu belə olur.

İvan

Şair nədir?

Dmitri

Onu bilmirsən?.. Mən bayaq onun sözlərini oxuyurdum, Vanya...

İvan

Kimin? Doktorun?

Dmitri

Yox... Tamarinin sözlərini oxuyurdum... O, gözəl şeirlər yazır...

İvan

Aha... Sözləri şirindir... Lap ürəyimdəndir.

Doktor (gəlir)

Axşamınız xeyir, dostlar.

Dmitri

Sağ ol, doktor.

Doktor

Dağlıları gördünüzmü?

Dmitri

Bəli, doktor, gördük... Hacı Muradın elçiləridir...

Doktor

Hacı Murad... Hacı Murad... Şamil qoçaqdır, amma o hiyləgərdir...

Dmitri

Doktor, sizə bir sualım var...

Doktor

Buyur, Dmitri.

Dmitri

Bu müharibə nə zaman qurtaracaq?

Doktor

Şamil əsir alınanda... İndi aydındırmı?

Dmitri

Demək, müharibə heç bir zaman qurtarmayacaq?

Doktor

Dostlar, siz qarovulda bir yerə nahaq toplaşırsınız... hücum etsələr, sizi çox asanlıqla öldürə bilərlər.

Dmitri

Doğrudur. Vanya, sən get o tərəflərə göz yetir...

İvan

Eh... Dünya... (Gedir)

Doktor (o tərəf bu-tərəfə göz gəzdirərək)

Dmitri, sənin həyatın təhlükədədir, dostum...

Dmitri

Bu nə deməkdir, doktor?.. Nə üçün?

Doktor

Polşadakı soldat qiyamında iştirak etdiyin üçün...

Dmitri

Soldat qiyamı?.. Bu yalan sözdür, doktor. Mən...

Doktor

Məndən heç nəyi gizlətmə... Dünən generalın aldığı gizlin siyahıda sənin də adın vardır... (İvanın qayıtdığını görərək) Hava nə yaman qaranlıqdır!.. Sağ olun, dostlar... Gecəniz xeyirə qalsın... (Gedir)

Dmitri (düşüncəli bir tərzdə sağa-sola gəzinir)

Mənim yolum – yalnız orayadır. Tale mənimlə qanlı bir oyun oynayır. (İvana) O gün paruçik Tamarin deyirdi ki, dağlılar azad qartalların yuvasını heç nəyə dəyişməzlər.

İvan

O yuvanın dağıdandan sonra canımız bir yolluq qurtulacaq... Eh, lap bezmişəm... (Sükut edərək) Hacı Muradın elçiləri yəqin tutuldu.

Dmitri

Yox, inanmıram... Elçini tutub saxlamaq olmaz... Vanya, a Vanya, Tamarin bəzi sözlər deyirdi, heç yadımdan çıxmır...

İvan

Nə deyirdi?

Dmitri

Deyərdi ki: “Bu müharibədən əlimizə heç nə gəlmiyəcək... Tökülən qanları yuyub təmizləmək üçün yüz il vaxt lazım olacaq...”

İvan

Tamarin paruçikdir, o belə söz deməz. O görmür ki, hər gün padşah təzə əmr yollayıb deyir irəli gedin, dağlıların hamısı qırılsa da, davanı kəsməyin?..

Dmitri

Eh... Sənin heç nədən başın çıxmır...

Pauza

Vanya, mənim atam da soldat olmuşdu... Onu Peterburqda, Senat meydanında öldürdülər.

İvan

Senat meydanında?.. O nə cür şeydir?..

Dmitri

Mən özüm də görməmişəm... Onlar padşahı istəmirdilər...

İvan (qorxa-qorxa)

Suss... axmaq-axmaq danışma... Necə yəni padşahı istəmirdilər?.. Eşidən olar, boğazına qurğuşun tökərlər. Padşahsız da ölkə dolanarmı?

Dmitri

Şamil padşah deyil ki?

Pauza

Bu yerlərin havası mənə xoş gəlir, Vanya... Tamarin deyir ki... “İnsanların azadlığını əlindən almaq hünər deyil”.

İvan

Sən dünəndən yuxusuzsan, sayıqlayırsan...

Dmitri

Amma yenə də onların tərəfində ölmək yaxşıdır... Əlvida, Ana Rusiya, ey qulların ölkəsi!.. Sənin oğlun vəfasız deyil, o səndən sevə-sevə ayrılır...

İvan

Bu kimin sözüdür?

Dmitri

Dostumsan, Vanya... Ancaq sənə inanmıram... Gəl, vidalaşaq... Mən gedirəm, Vanya... hara getdiyimi soruşsalar, deyərsən ki, ölməyə getdi, Şamilin yanında şərəflə ölməyə... Sağ ol, Vanya, ancaq məni unutma...

İvan

Nə danışırsan, Mitya?.. Sən düşmənlərəmi qoşulursan?

Dmitri (İvanı qucaqlayaraq)

Onsuz da buradan sağ qayıtmayacağıq... Orada uca dağlar qoynunda ölmək daha gözəl deyilmi?.. Onda deyərlər ki, Mitya Şimalda doğulub, cənub dağlarında basdırıldı.

İvan

Aha, qayıdırlar... Görürsənmi? Fedya?.. Fedya, nə oldu?

Fyodor (dağlılarla gəlir)

Şamilin evi yıxıldı... Onun sağ əli Hacı Murad bizim tərəfə keçir.

İvan

Doğrudanmı? Bu lap qiyamət oldu.

Atay

Onun ixtiyarındakı aullar da tabe olurlar... Sabahdan tüfəngləri, qılınclan yerə qoyub hər kəs öz işinə-gücünə gedir...

İvan (sevincdən atılıb-düşür)

Deməli, dava qurtarır? Can Marusya, mənim əzizim, iki gözüm, səni röyada yox, evimizdə görəcəyəm.

Fyodor (dağlılara)

Gedin, yolda bizimkilərə rast gəlsəniz deyin ki, generalın yanındaydıq...

Dağlılar

Sağ olun, qardaşlar.

Soldatlar dağlıları ötürdülər. Atay mahnı oxuya-oxuya gedir.

Yaşıl başlı telli sonam,
Qalxdı özgə gölə düşdü.
Ağlımı aldı başımdan,
Getdi çöldən-çölə düşdü...

Fyodor

Nə yaxşı oxuyur!.. Gözəl oğlanlardır... Vallaha mənim onlardan xoşum gəlir.

Dmitri

Oh... ürəyim nə yaman sıxılır... (Gedir)

Fyodor

Hara, Mitya?

Dmitri

Görmürsünüzmü səhər açılır?.. Doğan günəş elə bil aləmi yandıracaq...

İvan

Doğrudur...Bu gün hava buludsuz olacaq... Fedya, o gedir, heç salamatlaşmır da...

Fyodor (təəccüblə)

Hara gedirik ki?..

İvan

Hara?.. Şamilin yanına... “Əlvida, Ana Rusiya...” dedi... Gözləri də yaşardı... Məni qucaqlayb öpdü...

Fyodor

Sən nə danışırsan? (Dmitrinin dalınca bağırır) Mitya, dayan!..

Güllə atır.

İvan

Mitya atası Qriqori kimi Senat meydanında ölməyə gedir... Yox, Fedya, sən ona mane olma, ölümdür, amma şərəfli ölümdür!..

Hər ikisi təəccüblə ona baxır.

Pərdə

Клавиши ← → для перехода, R — случайное стихотворение

Случайное стихотворение

Другие произведения автора

Стихи других поэтов