Лейли и Меджнун, глава 28
Что такое маснави?
Маснави: длинная поэма, где каждый бейт рифмуется внутри себя; обычно эпос или повесть.
غواص جواهر معانیکرد از لب خود شکر فشانی
کانروز که نوفل آن ظفر یافتلیلی به وقایه در خبر یافت
آمد پدرش زبان گشادهبر فرق عمامه کج نهاده
بر گفت ز راه تیزهوشیافسانهٔ آن زبان فروشی
کامروز چه حیله نقش بستمتا زآفت آن رمیده رستم
بستم سخنش به آب دادمیکبارگیاش جواب دادم
نوفل که خدا جزا دهادشکرد از در ما خدا دهادش
و او نیز به هجر گشت خرسنددندان طمع ز وصل بر کند
لیلی ز پدر بدین حکایترنجید چنانکه بینهایت
در پرده نهفته آه میداشتپرده ز پدر نگاه میداشت
چون رفت پدر ز پرده بیرونشد نرگس او ز گریه گلگون
چندان ز ره دو دیده خون راندکز راه خود آن غبار بنشاند
داد آب ز نرگس ارغوان رادر حوضه کشید خیزران را
اهلی نه که قصه باز گویدیاری نه که چاره باز جوید
در سلهٔ بام و در گرفتهمیزیست چو مار سرگرفته
وز هر طرفی نسیم کویشمیداد خبر ز لطف بویش
بر صحبت او ز نامداراندلگرم شدند خواستاران
هرکس به ولایتی و مالیمیجست ز حسن او وصالی
از دُر طلبان آن خزانهدلاله هزار در میانه
این دست کشیده تا برد مهدآن سینه گشاده تا خورد شهد
او را پدر از بزرگواریمیداشت چو دُر در استواری
وان سیم تن از کمال فرهنگآن شیشه نگاهداشت از سنگ
میخورد ولی به صد مداراپنهان جگر و می آشکارا
چون شمع به خنده رخ برافروختخندید و به زیر خنده میسوخت
چون گل کمر دو رویه میبستزوبین در پای و شمع بر دست
میبرد ز روی سازگاریآن لنگی را به راهواری
از مشتریان برج آن ماهصد زهره نشست گرد خرگاه
چون ابنسلام آن خبر یافتبر وعدهٔ شرط کرده بشتافت
آمد ز پی عروس خواهیبا طاق و طرنب پادشاهی
آورد خزینههای بسیارعنبر به من و شکر به خروار
وز نافهٔ مشک و لعل کانیآراسته برگ ارمغانی
از بهر فریشهای زیباچندین شترش به زیر دیبا
وز بُختی و تازی تکاورچندانکه نداشت عقل باور
زان زر که به یک جوَش ستیزندمیریخت چنانکه ریگ ریزند
آن زر نه که او چو ریگ میبیختبر کشتن خصم ریگ میریخت
کرده به چنان مروتی چستآن خانهٔ ریگ بوم را سست
روزی دو ز رنج ره برآسودقاصد طلبید و شغل فرمود
جادو سخنی که کردی از شرمهنگام فریب سنگ را نرم
جان زنده کنی که از فصیحیشد مردهٔ او دم مسیحی
با پیشکشی ز هر طرایفآورده ز روم و چین و طایف
قاصد بشد و خزینه را بردیک یک به خزینهدار بسپرد
وانگه به کلید خوشزبانیبگشاد خزینهٔ نهانی
کاین شاهسوار شیر پیکرروی عرب است و پشت لشگر
صاحب تبع و بلندنام استاسباب بزرگیاش تمام است
گر خونطلبی، چو آب ریزدور زر گویی، چو خاک بیزد
هم زو برسی به یاوریهاهم باز رهی ز داوریها
قاصد چو بسی سخن دراین راندمسکین پدر عروس درماند
چندانکه به گرد کار برگشتاقرارش ازین قرار نگذشت
بر کردن آن عمل رضا دادمه را به دهان اژدها داد
چون روز دگر عروس خورشیدبگرفت به دست جام جمشید
بر سفت عرب غلام روسیافکند مصلی عروسی
آمد پدر عروس در کارآراست به گنج کوی و بازار
داماد و دگر گروه را خواندبر پیشگه نشاط بنشاند
آیین سرور و شاد کامیبر ساخت به غایت تمامی
بر رسم عرب به هم نشستندعقدی که شکسته بازبستند
طوفان درم بر آسمان رفتدر شیربها سخن به جان رفت
بر حجلهٔ آن بت دلاویزکردند به تنگها شکرریز
وآن تنگ دهان تنگ روزیچون عود و شکر به عطر سوزی
عطری ز بخار دل برانگیختواشگی چو گلاب تلخ میریخت
لعل آتش و جزعش آب میداداین غالیه وان گلاب میداد
چون ساخته شد بسیچ یارشناساخته بود هیچ کارش
نزدیک دهن شکسته شد جامپالوده که پخته بود شد خام
بر خار قدم نهی، بدوزدوآتش به دهن بری، بسوزد
عضوی که مخالفت پذیردفرمان ترا به خود نگیرد
هرچ آن ز قبیله گشت عاصیبیرون فتد از قبیله خاصی
چون مار گزیده گردد انگشتواجب شودش بریدن از مشت
جان داروی طبع سازگاری استمردن سبب خلاف کاری است
لیلی که مفرح روان بوددر مختلفی هلاک جان بود
چون صبحدم آفتاب روشنزد خیمه بر این کبود گلشن
سیارهٔ شب پر از عوان شدبر دجلهٔ نیلگون روان شد
داماد نشاطمند برخاستاز بهر عروس محمل آراست
چون رفت عروس در عماریبردش به بسی بزرگواری
اورنگ و سریر خود بدو دادحکم همه نیک و بد بدو داد
روزی دو سه بر طریق آزرممیکرد به رفق موم را نرم
با نخل رطب چو گشت گستاخدستی به رطب کشید بر شاخ
زان نخل رونده خورد خاریکز درد نخفت روزگاری
لیلیش تپانچهای چنان زدکافتاد چو مُرده مرد بیخوَد
گفت ار دگر این عمل نماییاز خویشتن و ز من برایی
سوگند به آفریدگارمکآراست به صنع خود نگارم
کز من غرض تو بر نخیزدور تیغ تو خون من بریزد
چون ابنسلام دید سوگندزان بت به سلام گشت خرسند
دانست کزو فراغ داردجز وی دگری چراغ دارد
لیکن به طریق سر کشیدنمی نتوانست از او بریدن
کز دیدن آن مه دو هفتهدل داده بُد و ز دست رفته
گفتا چو ز مهر او چنینمآن به که درو ز دور بینم
خرسند شدن به یک نظارهزان به که کند ز من کناره
وانگه ز سر گناهکاریپوزش بنمود و کرد زاری
کز تو به نظاره دل نهادمگر زین گذرم حرامزادم
زان پس که جهان گذاشت با اوبیش از نظری نداشت با او
وان زینت باغ و زیب گلشنبر راه نهاده چشم روشن
تا باد کی آورد غباریاز دامن غار یار غاری
هر لحظه به نوحه بر گذرگاهبی خود به در آمدی ز خرگاه
گامی دو سه تاختی چو مستاننالندهتر از هزار دستان
جستی خبری ز یار مهجوردادی اثری به جان رنجور
چندان به طریق ناصبورینالید ز درد و داغ دوری
کان عشق نهفته شد هویداوان راز چو روز گشت پیدا
برداشته رنج ناشکیبشاز شوهر و از پدر نهیبش
چون عشق سرشته شد به گوهرچه باک پدر چه بیم شوهر
İbn-Səlamın dastanı
Məna dənizinin qəvvası insan
Səpmiş bu şəkəri dodaqlarından:
Nofəlin qələbə çaldığı gündə
Şadlandı Leylinin qəlbi köksündə.
Qəlbə işıq saçan o gözəl nigar
Dedi: "Sevin, Leyli, qalib çıxdı yar..."
Bu zaman atası gəldi vüqarla,
Güldü bığ altından o, iftixarla,
Öz əmmaməsini kəc qoyub haman,
Dil açıb dəm vurdu dilbazlığından:
"Bu gün hiylə töküb tor quraraq mən
Qurtardım yaxamı o divanədən.
Verdim cavabını dönməz bir üzlə,
Onu suya verdim quruca sözlə.
Bu tanrı vergisi dilimə görə
O allah qarğamış Nofəl bilmərrə
Əl çəkdi fikrindən, o xam xəyaldan,
Öz tamah dişini çəkdi visaldan.
Allaha şükür ki, qurtardıq ondan,
Onun da payını versin yaradan".
Leyli eşitdikcə bu hekayəti
Gözündə çağladı can şikayəti...
Çadırda gizləndi o dərdli pəri,
Qan sıxıb, qan tökdü ağlar gözləri.
Gözlərindən axan o qanlı yaşlar
Keçdiyi yollarda qoymadı qubar.
Bilincə itmişdir yenə o baxtsız,
Əlini, qolunu dişləyirdi qız.
Saf qan axıdırdı gözündən mələk,
Bu sudan özünə zinət verərək.
Nərgislə suvardı qız ərğəvanı,
Hovuza batırdı o, xeyzəranı.
Onun nə hal duyan bir kəsi vardı,
Nə bir dost dərdinə çarə tapardı.
Qapını, bacanı bağlayıb möhkəm,
Dustaq ilan kimi yaşardı sənəm.
Yalnız, qapısından əsən küləklər
Ətrindən hər yana verirdi xəbər.
Adlı adamlar da evlənək deyə,
Elçi göndərirdi hər gün Leyliyə.
Hamısı dəm vurub öz dövlətindən,
Ər olmaq istərdi ona hər yetən.
O dürrün dalınca hey mahal-mahal
Düşmüşdü ortaya minlərlə dəllal.
Birinin o bala iştahı vardı,
Başqası o taxta əl uzadardı.
Atası qızını tutub ürəkdə,
Onu inci kimi saxlardı bərkdə.
Kamala yetişmiş o gümüşbədən
Şüşəni gözlərdi daşdan, küləkdən.
Yüz min ehtiyatla yeyirdi dildar,
Qəlbini gizlincə, şərabı aşkar.
Şam kimi gülərək, qızarsa da qız,
Bu gülüş altında yanardı yalnız
Gül kimi iki lay kəmərli müdam
Ayağında nizə, əllərində şam.
Bütün möhnətlərə o dözə-dözə,
Çəkdiyi ağrını vurmazdı üzə.
Ulduzlar içində bir ay durmuşdu,
Çadrına yüz Zöhrə halqa vurmuşdu.
Leylinin İbn-Səlama verilməsi
Bir xəbər tutunca tez İbn-Səlam
Tələsdi vədəyə versin sərəncam.
Şahlıq cəlalilə, dəbdəbəsilə
Keçirmək istədi Leylini ələ.
Çoxlu xəzinəylə elçi gəldilər.
Xalvarla qənd gəldi, batmanla ənbər.
Nafə müşkü ilə mədən ləlləri
Bəzədi büsbütün qumlu çölləri.
Geyinsin, bəzənsin deyə o dilbər,
İpəklə yükləndi gələn dəvələr.
Atlardan "ərəbi", "bəxti", "təkavər"
Gətirdi ağıla sığmayan qədər
İnsan döyüşdürən qızıllar ki, var,
Qum kimi dağıdıb səpirdi onlar.
Qızılı qum kimi səpdikcə yenə,
Sanki qum tökürdü düşmən gözünə.
Nəydi o səxavət, nəydi o rəftar!
O böyük calala heyran qaldılar.
İki gün dincəldi o yol yorğunu,
Elçini çağırıb öyrətdi onu.
Elçinin cadulu bir dili vardı,
Daşı xəcalətdən yumuşaldardı.
Sözü İsa kimi can təzələrdi,
Ölülər yenidən dilə gələrdi.
Alıb Rum elindən, Çindən, Məkkədən,
Peşkəşlər gətirdi nadir şeylərdən.
Elçi xəzinəylə düşdü yollara,
Hamsını çatdırdı xəzinədara.
Öz şirin dilinin açarı ilə
Gizlin xəzinəni o açdı belə:
- Aslan ürəklidir bizim qəhrəman,
Ərəbin fəxridir, şənidir, inan.
Nəsəb sahibidir, adlı-sanlıdır,
Böyükdür, nəcibdir o çox şanlıdır.
…
Siz qan istəsəniz, qum kimi tökər.
Davadan-dalaşdan azad olaraq,
Onunla səadət taparsan ancaq.
Elçi bu sözləri dediyi zaman
Qızcığın atası qalmışdı heyran.
Sonra, məsələnin əslinə yetdi,
Qəbul etdiyini etiraf etdi,
Bu işi qızına o rəva gördü
Ayı əjdəhanın ağzına verdi.
Sabah günəş doğub şölə salanda,
Cəmşidin camını ələ alanda
Bəylik xələtini rus oğlu aldı,
Ərəb damadının çiyninə saldı
Gəlinin atası çıxdı eşiyə,
Çadırı bəzədi, bayramdır deyə.
O, qonaq çağırdı İbn-Səlamı,
Şadlıq məclisində əyləşdi hamı.
O, keyf məclisini sevinclə qurdu,
Ona layiq olan bir zinət vurdu.
Ərəb qaydasınca onlar bir yerdə
Öncə sınan əhdi bağladı bir də.
Göylərə sovurdu pul tufanını
Süd həqqinə girov dedi canını.
Qızın otağında onlar bu səhər
Tünglərə nə qədər şəkər tökdülər.
O kiçik ağızlı, qaragün sənəm
Ətir yandırırdı ud kimi o dəm.
Ətir dağıdırdı ah çəkən qəlbi,
Göz yaşı tökürdü gülablar kimi.
Ləli od verirdi, bulağı da su,
O, ənlik qayırır, gülab yayır bu.
Yarı çatmışdısa bu gün murada,
Muradsız qalmışdı özü dünyada.
Ağıza çatarkən düşüb sındı cam,
Qoğalı bişmişkən dönüb oldu xam.
Qaydadır, ayağa batar hər tikan,
Od ağız yandırar ağıza qoysan.
Kim ki, müxalifət göstərə bir az,
Heç kimin əmrinə o qulaq asmaz.
Öz qəbiləsinə asi olan şəxs
Onunla bir yerdə yaşaya bilməz.
Barmağın birini çalarsa ilan,
Barmaq kəsilməsə zəhərlənər can.
Təbə can dərmanı olmuş məhəbbət,
Ölümə səbəbdir hər müxəlifət.
Ruhu şənləndirən Leyli ki, vardı,
İxtilaf üzündən canlar alardı.
Şahlıq çırağından alışıb yanan,
Çıraqla gəzirdi onu hər zaman.
Leylinin İbn-Səlamın evinə köçməsi
Günəş səhər-səhər yuxudan durdu,
Çadrını göy rəngli gülşəndə qurdu.
Gecə səyyarəsi alışıb yandı,
Nil rəngli Dəcləyə tərəf yollandı.
Sevincək yerindən sıçradı damad,
Kəcavə bəzədi ürəyi çox şad.
Elə ki, əyləşdi kəcavədə qız,
Onu çox hörmətlə aparıb yalnız,
Taxtını, tacını tapşırdı ona,
Dedi, hakim olsun bu gözəl sona.
Keçdi iki-üç gün, həya üzündən
O mumu səbr ilə yumşaltdı, bilsən.
Xurma ağacına bir gün əl atdı,
Xurmalı budağa o əl uzatdı.
Lakin, o, Leylidən bir zərbə aldı,
Ağrıdan sustalıb yerində qaldı.
Qızın silləsindən o birdən-birə,
Cansız ölü kimi sərildi yerə.
Qız dedi: "Bir daha belə iş görsən,
Təqsiri məndə yox, özündə gör sən.
Mənim surətimi qurub bəzəyən
Böyük sənətkara and içirəm mən,
Qanımı töksə də sənin inadın,
Hasil olmayacaq məndən muradın".
Bu and təsir etdi İbn-Səlama,
O da razılaşdı quru salama.
Bildi ki, sevməyir onu bu nigar,
Qəlbinin bambaşqa bir çırağı var.
Lakin o məğrurluq üzündən yenə,
Yox deyə bilmirdi öz ürəyinə.
On dörd günlük o ay, o nazik bədən
Bunu da salmışdı eşqiylə əldən.
Dedi: "Mən ki, düşdüm onun eşqinə,
Uzaqdan da görsəm, bu bəsdir mənə.
Quru bir baxışla şadlansam da mən,
Bu xoşdur, ömürlük yad düşməyimdən.
Dedi ki: - Qarşında çoxdur günahım,
Keç bu təqsirimdən, ey qibləgahım.
Quru tamaşana razıyam, inan,
Namərdəm çəkilsəm bu iqrarımdan".
O da ömr elədi, dözdü bu dərdə,
Başqa təmənnası olmadı bir də.
Həsrət içindəydi o bağ bəzəyi,
Yollarda qalmışdı gözü, ürəyi.
Bəlkə, xoş xəbərlə əsən bir külək
Məcnundan ona bir toz gətirəcək.
Ağlaya-ağlaya döyüb köksünə,
Çadırdan çıxardı yollar üstünə.
Bülbüldən yaralı bir səsi vardı,
O, sərxoşlar kimi addım atardı.
"Aşiqim hardadır" söylədikcə qız,
Öz incik ruhuyla yaşardı yalnız.
Nə səbri qalmışdı, nə də qərarı,
Dərddən axıtdıqca o göz yaşları,
Onun gizli sirri düşdü dillərə,
Eşqi günəş kimi güldü ellərə,
Üzülməz qəmlərin sarsıntısından
Ər, ata qorxusu qalxmış ortadan.
Sövda ki, soxulur insan ruhuna,
Ər, ata qorxusu neyləyər ona?
Kitabxana.az · https://kitabxana.az/ru/works/nizami-leyli-ve-mecnun-28
Клавиши ← → для перехода, R — случайное стихотворение
Другие произведения автора
Бану тоску Ширин стремилась превозмочь.Опять ее Луна должна украсить ночь.
Хосров и Ширин, глава 47Гульгун навьючен; в путь пуститься вышло время.Ширин в седле, Шапур ее хватает стремя.
Хосров и Ширин, глава 48چو شاهنشاه صبح آمد بر اورنگسپاه روم زد بر لشگر زنگ
Хосров и Ширин, глава 49چهارم روز مجلس تازه کردندغناها را بلندآوازه کردند