Лейли и Меджнун, глава 37
Что такое маснави?
Маснави: длинная поэма, где каждый бейт рифмуется внутри себя; обычно эпос или повесть.
صراف سخن به لفظ چون زردر رشته چنین کشید گوهر
کز نقد کنان حال مجنونپیری سره بود خال مجنون
صاحب هنری حلالزادههم خاسته و هم اوفتاده
در نام سلیم عامری بوددر چارهگری چو سامری بود
آن بر همه ریش مرهم اوبودی همه ساله در غم او
هر ماه ز جامه و طعامشبردی همه آلتی تمامش
یک روز نشست بر نجیبیشد در طلب چنان غریبی
میتاخت نجیب دشت بر دشتدیوانه چو دیوباد میگشت
تا یافت ورا به کنج کوهیآزاد ز بند هر گروهی
بر وحشت خلق راه بستهوحشی دو سه گرد او نشسته
دادش چو مسافران رنجوراز بیم ددان سلامی از دور
مجنون ز شنیدن سلامشپرسید نشان و جست نامش
گفتا که منم سلیم عامرسرکوب زمانهٔ مقامر
خال تو ولی ز روی تو فردروی تو به خال نیست در خورد
تو خود همه چهره خال گشتییعنی حبشی مثال گشتی
مجنون چو شناخت پیش خواندشهم زانوی خویشتن نشاندش
جستن خبری ز هر نشانیوآسود به صحبتش زمانی
چون یافت سلیمش آنچنان عوربی گور و کفن میان آن گور
آن جامهٔ تن که داشت در بارآورد و نمود عذر بسیار
کاین جامه حلالی است در پوشبا من به حلالزادگی کوش
گفتا تن من ز جامه دور استکاین آتش تیز و آن بخور است
پندار در او نظاره کردمپوشیدم و باز پاره کردم
از بس که سلیم باز کوشیدآن جامه چنانکه بود پوشید
آورد سبک طعام در پیشحلوا و کلیچه از عدد بیش
چندانکه در او نمود نالهزان سفره نخورد یک نواله
بود او ز نواله خوردن آزادزو میستد و به وحش میداد
پرسید سلیم کی جگر سوزآخر تو چه میخوری شب و روز؟
از طعمه تواند آدمی زیستگر آدمیای طعام تو چیست؟
گفت ای چو دلم سلیم نامتتوقیع سلامتم سلامت
از بیخورشی تنم فسرده استنیروی خورندگیش مرده است
خو باز بریدم از خورشهافارغ شدهام ز پرورشها
در نای گلوم نان نگنجدگر زانکه فرو برم برنجد
زینسان که منم بدین نزاریمستغنیام از طعامخواری
اما نگذارم از خورش دستگر من نخورم خورندهای هست
خوردی که خورد گوزن یا شیرایشان خایند و من شوم سیر
چون دید سلیم کان هنرمنداز نان به گیاه گشته خرسند
بر رغبت آن درشتخواریکردش به جواب نرم یاری
کز خوردن دانههای ایامبس مرغ که اوفتاد در دام
آنرا که هوای دانه بیش استرنج و خطر زمانه بیش است
هر کو چو تو قانع گیاه استدر عالم خویش پادشاه است
روزی ملکی ز نامدارانمیرفت به رسم شهریاران
بر خانهٔ زاهدی گذر داشتکان زاهد از آن جهان خبر داشت
آمد عجبش که آنچنان مردمأوا گه خود خراب چون کرد
پرسید ز خاصگان خود شاهکاین شخص چه میکند در این راه؟
خوردش چه و خوابگاه او چیست؟اندازهاش تا کجا و او کیست؟
گفتند که زاهدی است مشهوراز خواب جدا و از خورش دور
از خلق جهان گرفته دوریدرساخته با چنین صبوری
شه چون ورق صلاح او خواندبا حاجب خاص سوی او راند
حاجب سوی زاهد آمد از راهتا آوردش به خدمت شاه
گفت ای ز جهان بریده پیوندگشته به چنین خراب خرسند
یاری نه، چه میکنی در این کار؟قوتی نه، چه میخوری در این غار؟
زاهد قدری گیاه سودهاز مطرح آهوان دروده
برداشت بدو که خوردم این استرهتوشه و رهنوردم این است
حاجب ز غرور پادشاییگفتش که در این بلا چرایی؟
گر خدمت شاه ما کنی سازاز خوردن این گیا رهی باز
زاهد گفتا چه جای این استاین نیست گیا گلانگبین است
گر تو سر این گیا بیابیاز خدمت شاه سر بتابی
شه چون سخنی شنید از این دستشد گرم و ز بارگی فرو جست
در پای رضای زاهد افتادمیکرد دعا و بوسه میداد
خرسند همیشه نازنین استخرسندی را ولایت این است
مجنون ز نشاط این فسانهبرجست و نشست شادمانه
دل داد به دوستان زمانیپرسید ز هر کسی نشانی
وانگاه گرفت گریه در پیشپرسید ز حال مادر خویش
کان مرغ شکسته بال چون است؟کارش چه رسید و حال چون است؟
با اینکه ازو سیاهرویمهم هندوک سیاه اویم
رنجور تن است یا تنومند؟هستم به جمالش آرزومند
چون دید سلیم کان جگر ریشدارد سر مهر مادر خویش
بی کان نگذاشت گوهرش راآورد ز خانه مادرش را
Məcnunun dayısı Səlim Amirinin Məcnunu görməyə gəlməsi
Bəli, söz sərrafı o vaxtdan bəri
Düzmüş söz sapına bu inciləri:
Məcnunun aqil bir dayısı vardı,
Aşiqin halını yaxşı duyardı.
Hünər sahibiydi o halalzada,
Dadmışdı yaxşını, pisi dünyada.
Ona deyirdilər Səlim Amiri,
Samiri kimiydi ağlı, tədbiri.
Yaralı Məcnunun oydu məlhəmi,
Başından getməzdi aşiqin qəmi.
Hər ay əl tutardı yazıq Məcnuna,
Yemək də, paltar da verərdi ona.
Bir gün o qəribin dalınca yenə
Düşdü səhraların dərinliyinə.
Qovdu çöldən-çölə öz dəvəsini,
Dağ-daşı dolandı dəli div kimi.
Gördü ki, tayfadan, zəncirdən kənar,
Bir dağın dibində o tutmuş qərar.
İki-üç vəhşi də bürümüş onu,
Gəlib gedənlərin kəsmiş yolunu.
Qorxdu vəhşilərdən yorğun müsafir,
Uzaqdan-uzağa salam verdi bir.
Məcnun o salamı eşidən zaman:
"De, kimsən, nəçisən?" soruşdu ondan.
O sa cavab verdi: "Amiriyəm mən,
Yumruqlar yemişəm pis zəmanədən.
Sənin öz dayınam, dərk elə, bala,
Üzün möhtac deyil qara bir xala.
Sən də həbəşilər kimisən bu gün,
Üzün xal olmuşdur sənin büsbütün".
Məcnun tanıyaraq, dedi: "Yaxın gəl".
Onunla diz-dizə oturub, əvvəl
Olandan, keçəndən xəbərlər tutdu,
Söhbət şirin keçdi, dərdi unutdu.
Səlim qəbristanda kəfənsiz qalan
O çılpaq aşiqi gördüyü zaman
Bir əyin paltarı aldı yükündən,
Məcnuna verərək söylədi: "Bil sən,
Bu paltar halaldır, gey indən belə,
Halalzadə kimi davran mənimlə".
"Yox, mənim canımdan paltar uzaqdır,
Geyinsəm bədənim od tutacaqdır.
Zənn et ki, libasa mən meyil saldım,
Sonrasa cıraraq, yenə lüt qaldım".
Səlim çox əlləşdi orda, müxtəsər,
Paltarı geydirdi ona bir təhər.
Sonra heybəsini açıb tökərək,
Gətirdi Məcnuna ət ilə çörək.
Nə qədər dil töküb yalvardısa da,
Məcnun bir tikə də yemədi əsla.
Yeməzdi, içməzdi Məcnun bir kərə,
Nə tapsa verərdi o vəhşilərə.
Səlim soruşdu ki: "Ey bağrı qan, sən
Danış, gecə-gündüz bəs nə yeyirsən?
Adam ki, yeməklə, içməklə yaşar,
Danış, adamsansa, nə xörəyin var?"
Dedi ki: "Ey adı qəlbim tək Səlim,
Hər sözü, söhbəti, salamı həlim,
Könlümü doyuran yeməklər deyil,
Səhər çağlarının nəsimidir bil.
Budur, ac qalmaqdan canım sönmüşdür,
Yemək qüdrətim də heçə dönmüşdür.
Yarın qoqusunu gətirən külək
Mənə həm su olur, həm də ki, çörək.
Hər gecə daşların üzərindəyəm,
Ağ gün görməmişəm bu yerdə bir dəm.
Aclıqdan saralıb lap keçinirkən,
Ağacdan kitirgə qoparıram mən,
Gah da göz tikirəm ota, ələfə,
O da həftədə yox, ayda bir dəfə.
Yeməkdən əlimi üzmüşəm müdam,
Yemək qayğısından tamam azadam.
Boğazdan getməyir yediyim mənim,
Udanda, inciyir bütün bədənim.
Bu arıq canımla keçinirəm ac,
Canımda yeməyə yoxdur ehtiyac...
Lakin, buraxmaram ruzini əldən,
Yeyənlər tapılar, yeməsəm də mən.
Bir nemət yeyəndə aslanla maral,
Onlar çeynədikcə doyuram dərhal".
Səlim anladı ki, o mərd, o qoçaq
Çörəksiz, ot ilə dolanır ancaq.
Gülmədi aşiqin o xörəyinə,
Dəyib toxunmadı onun qəlbinə.
Dedi ki: - Dünyada yemək üzündən
Çox quşlar tələyə düşmüşdür, bilsən.
Nə qədər dən dərdi çəksə bir insan,
Onunçün o qədər dərd verər zaman.
Kim qənaət etsə ota, sənin tək,
O öz aləminin şahıdır, gerçək.
Hekayə (Bir gün adlı-sanlı şahlardan biri)
Bir gün adlı-sanlı şahlardan biri
Gəzib dolaşırdı uzaq bir yeri.
Bir zahid evinə yetmişdi o şah,
Zahid o dünyaya tutmuşdu pənah...
Şah heyrət etdi ki, nə üçün, nədən
Xərabə olmuşdur zahidə məskən?
Şah sual etdi ki: "Deyin mənə bir,
Bu kişi yol üstdə durub neyləyir?
Nə yeyir, nə içir, sənəti nədir?
Kimdir, haralıdır, şöhrəti nədir?
Dedilər: "Bir məşhur zahiddir, ancaq,
Ömr edir yuxudan, eməkdən uzaq
Qatlaşır zillətə, zəhmətə bir-bir
Bütün insanlardan uzaq çəkilir"
Şah, onun halından olcaq xəbərdar,
Zahidin yanına at çapırtdılar
Qapıçı getdi ki, xəbər yetirsin,
Şahın hüzuruna onu gətirsin.
Dedi: "Ey dünyadan əlini üzən
Niçin xoşlanırsan bu xərabədən?
Burda nə yoldaşın, nə yeməyin var
Niçin mağarada tutmusan qərar?"
Ceyran ovlağından dərilib gələn
Bir çəngə quru ot götürüb həmən,
Zahid cavab verdi: "Budur xörəyim,
Bundan qüvvət alır mənim ürəyim".
Qapıçı şah kimi süzdü gözünü:
"Bəlaya salmısan - dedi, - özünü.
Yazıq, bizim şaha xidmət eyləsən,
Bir də ot yeməzsən bu çöllərdə sən".
Zahid cavab verdi: "Sözün əbəsdir,
Bu ot bir gülqənddir, mənə bu bəsdir.
Bu otun sirrini bilsən, ey insan,
Şahın qulluğundan azad olarsan".
Onu dinlədikcə şah, birdən-birə
Qızışıb atından sıçradı yerə.
Döşəndi zahidin önünə xaqan,
Öpdü o müqəddəs ayaqlarından.
"Azadlıq əzizdir, - dedi, - daima,
Budur sözlərində gizlənən məna".
Məcnun bu nağıldan sevinib durdu,
Açıq bir ürəklə şadkam oturdu.
Azacıq dostlara könül verərək,
Hamının halını soruşdu tək-tək.
Aşiqi ağlamaq tutdu o zaman,
Sorub əhval tutdu öz anasından:
"Necədir qanadı qırılmış o quş?
O da mı ayrılıq dustağı olmuş?
Yanında qaradır üzüm əzəldən,
Qara bir quluyam öz anamın mən.
Söylə, o, sağdırmı, necədir bu dəm?
Üzünü görməyi arzu edirəm".
Səlim hiss etdi ki, o qəlbi qırıq,
Ana həsrətilə can verir artıq.
Onun gövhərini boyadı qana,
Evdən anasını gətirdi ona.
Kitabxana.az · https://kitabxana.az/ru/works/nizami-leyli-ve-mecnun-37
Клавиши ← → для перехода, R — случайное стихотворение
Другие произведения автора
В пятницу, когда светило, вставши из-за гор,Белым светом озарило ивовый шатер,
Семь красавиц, глава 33چون به تثلیث مشتری و زحلشاه انجم ز حوت شد به حمل
Семь красавиц, глава 34Лишь свернула ночь подстилку темную своюИ опять зарей блеснуло утро бытию,
Семь красавиц, глава 35Первый узник молвил кротко: «Царь мой пусть живет,Пусть врагов его раздавит мстящий небосвод!
Стихи других поэтов
İki salma boylu yarı sevmişəm,Birisi pəridir, birisi mələk,
Bizə həmsöhbət olan özgə kitab almaz ələО ты, что живешь вместе с нами, одежду отшельника сбрось,Если ты крепок, иди к любви, все иное ведет вкось.
Zülfi-xəmin ki, xəlq deyərlər, kəmənd onaZülfi-xəmin ki, xəlq deyərlər, kəmənd ona,Bir damdır ki, aləm olub payibənd ona.
KəməndTa müənbər kakilin xurşidə salmışdır kəməndBağlamışdır boynumu zənciri-zülfün bənd-bənd