Лейли и Меджнун, глава 40
Что такое маснави?
Маснави: длинная поэма, где каждый бейт рифмуется внутри себя; обычно эпос или повесть.
لیلی نه که لعبتِ حصاریدز بانویِ قلعهٔ عماری
گشت از دَم یار چون دُم ماریعنی به هزار غم گرفتار
دلتنگ چو دستگاه یارشدر بستهتر از حساب کارش
در حلقهٔ رشتهٔ گرهمندزندانی بند گشته بیبند
شویش همه روزه داشتی پاسپیرامُنِ دُر شکستی الماس
تا نگریزد شبی چو مستاندر رخنهٔ دیر بتپرستان
با او ز خوشی و مهربانیکردی همه روزه جانفشانی
لیلی ز سر گرفته چهریدیدی سوی او به سرد مهری
روزی که نواله بیمگس بودشب زنگی و حجره بی عسس بود
لیلی به در آمد از در کویمشغول به یار و فارغ از شوی
در رهگذری نشست دلتنگدور از ره دشمنان به فرسنگ
میجست کسی که آید از راهباشد ز حدیث یارش آگاه
ناگاه پدید شد همان پیرکز چارهگری نکرد تقصیر
در راه روش چو خضر پویانهنجار نمای و راهجویان
پرسیدش لعبت حصاریکز کار فلک خبر چه داری؟
آن وحشنشین وحشتآمیزبر یاد که میکند زبان تیز؟
پیر از سر مهر گفت کای ماهآن یوسفِ بیتو مانده در چاه
آن قلزم ِ نانشسته از موجوان ماه جدا فتاده از اوج
آواز گشاده چون منادیمیگردد در میان وادی
لیلی گویان به هر دو گامیلیلی جویان به هر مقامی
از نیک و بد خودش خبر نیستجز بر ره لیلیاش گذر نیست
لیلی چو شد آگه از چنین حالشد سروبنش ز ناله چون نال
از طاقچهٔ دو نرگس جفتبر سفت سمن عقیق میسفت
گفتا منم آن رفیق دلسوزکز من شده روز او بدین روز
از درد نیَم به یک زمان فردفرق است میان ما در این درد
او بر سر کوه میکشد راهمن در بن چاه میزنم آه
از گوش گشاد گوهری چندبوسید و به پیش پیر افکند
کاین را بستان و باز پس گردبا او نفسی دو همنفس گرد
نزدیک من آرش از ره دورچندانکه نظر کنم در آن نور
حالی که بیاوری ز راهشبنشان به فلان نشانه گاهش
نزدیک من آی تا من آیمپنهان به رخش نظر گشایم
بینم که چه آب و رنگ دارددر وزن وفا چه سنگ دارد
باشد که ز گفتههای خویشمخواند دو سه بیت تازه پیشم
گردد گره من اوفتادهاز خواندن بیت او، گشاده
پیر آن دُر سفته بر کمر بستزان دُر نسفته رخت بربست
دستی سلب خلل ندیدهبرد از پی آن سلب دریده
شد کوه به کوه تیز چون بادگاهی به خراب و گه به آباد
روزی دو سه جستش اندر آن بومو احوال ویاش نگشت معلوم
تا عاقبتش فتاده بر خاکدر دامن کوه یافت غمناک
پیرامن او درندهای چندخازن شده چون خزینه را بند
مجنون چو ز دور دید در پیرچون طفل نمود میل بر شیر
زد بر ددگان به تندی آوازتا سر نکشند سوی او باز
چون وحش جدا شد از کنارشپیر آمد و شد سپاسدارش
اوّل سر خویش بر زمین زدوانگه در عذر و آفرین زد
گفت ای به تو مُلک عشق برپایتا باشد عشق، باش برجای
لیلی که جمیلهٔ جهان استدر دوستی تو تا به جان است
دیری است که روی تو ندیده استنز لفظ تو نکتهای شنیده است
کوشد که یکی دمت ببیندبا تو دو به دو بهم نشیند
تو نیز شوی به روی او شاداز بند فراق گردی آزاد
خوانی غزلی دو رامشانگیزبازار گذشته را کنی تیز
نخلستانی است خوب و خوشرنگدرهم شده همچو بیشهٔ تنگ
بر اوج سپهر سرکشیدهزیرش همه سبزه بر دمیده
میعادگه بهارت آنجاستآنجاست کلید کارت آنجاست
آنگه سلبی که داشت در بندپوشید در او به عهد و سوگند
مجنون کمر موافقت بستاز کشمکش مخالفت رست
پی بر پی او نهاد و بشتافتدر تشنگی آب زندگی یافت
تشنه ز فرات چون گریزد؟با غالیه باد چون ستیزد؟
با او ددگان به عهد همراهچون لشگر نیکعهد با شاه
اقبال مطیع و بخت منقادآمد به قرارگاه میعاد
بنشست به زیر نخل منظورآماجگهی ددان از او دور
پیر آمد و زان چه کرد بنیادبا آن بت خرگهی خبر داد
خرگاهنشین، بتِ پریرویهمچون پریان پرید از آن کوی
زآنسوترِ یارِ خود به ده گامآرام گرفت و رفت از آرام
فرمود به پیر کای جوانمردزین بیش مرا نماند ناورد
زینگونه که شمع میفروزمگر پیشترک روم بسوزم
زین بیش قدم زدن هلاک استدر مذهب عشق عیبناک است
زان حرف که عیبناک باشدآن به که جریده پاک باشد
تا چون که به داوری نشینماز کرده خجالتی نبینم
او نیز که عاشق تمام استزین بیش غرض بر او حرام است
درخواه کزان زبانِ چون قندتشریف دهد به بیتکی چند
او خواند بیت و من کنم گوشاو آرد باده من کنم نوش
پیر از سر آن بهار نوبرآمد بر آن بهار دیگر
دیدش به زمین بر اوفتادهآرام رمیده هوش داده
بادی ز دریغ بر دلش راندآبی ز سرشک بر وی افشاند
چون هوش به مغز او درآمدبا پیر نشست و خوش برآمد
کرد آنگهی از نشید آوازاین بیتک چند را سرآغاز
Лейли? — Да нет! То узница в темнице.И все-то ей мерещится и мнится,
Что где-то между милых строк письмаНадежда есть, сводящая с ума.
А муж стоит на страже дни и ночи,Следит, и ждет, и не смыкает очи.
У самой двери тщетно сторожит,Видать, боится, что Лейли сбежит.
И что ни день, готов из состраданьяОтдать ей жизнь, не поскупиться данью.
Но мрачно, молчаливо и мертвоСидит жена, не глядя на него.
И удалось однажды ускользнуть ейОт зорких глаз и выйти на распутье:
Быть может, тот прохожий иль инойО милом весть прослышал стороной.
Так и случилось. Встретился, по счастью,Ей странник-старичок, знаток по части
Всесветных слухов и чужих вестей.Он сообщил красноречиво ей,
Что пламя в сердце друга, в сердце страстном —Как бушеванье волн на море Красном,
Что брошен он в колодец, как Юсуф,Что бродит до рассвета, не уснув,
И в странствиях «Лейли, Лейли!» вопит он.И для него весь мир Лейли пропитан,
И кара и прощение — Лейли,И всех дорог скрещение — Лейли.
«Я та Лейли, — в ответ она вскричала, —Я жизнь его годами омрачала,
Из-за меня он теплился и гас.Но есть, однако, разница меж нас:
К вершинам гор ведет его дорога,А я — раба домашнего порога».
И, вынув серьги из ушей, ЛейлиШвырнула дар прохожему: «Внемли!
Не откажись за жемчуг мой от службы!Ступай к нему, найди предлог для дружбы
И в наши приведи его края,Чтобы на друга поглядела я,
Оставь его в любом укромном месте.Все может быть. Сюда приходят вести
О сложенных им песнях. Может быть,Он не успел и старые забыть.
А может быть, еще другие сложитИ дальше жить мне песнями поможет».
И полетел, как вихрь, ее гонецПо людным рынкам, по краям безлюдным
И встретился в ущельях наконецОн со страдальцем этим безрассудным.
Вкруг хищники рычат, разозлены,Как стражники несчитанной казны.
Меджнун сейчас же к старцу обернулся,И, как дитя к родному, потянулся,
И на зверей прикрикнул, и зверьеСмирило сразу бешенство свое.
И странник, не жалея красноречья,Упрашивал безумного о встрече,
Привет Лейли ему передавалИ между извинений и похвал
Так говорил: «Споешь ей две газели,Чтоб воскресить минувшее веселье.
Есть пальмовая роща в той стране.Она — как память о твоей весне.
В той заросли зеленой и прохладнойТы встретишься с подругой ненаглядной.
Там все ключи от ваших дум и дел».И на Меджнуна платье он надел,
Своих пожитков развязавши ворох,И снова не скупился в уговорах.
Но и Меджнун безропотно вскочил,Старательному старцу облегчил
Благие сборы к спешному возврату.И, как стремится жаждущий к Евфрату,
Еще нетерпеливей и быстрейСпешил Меджнун со свитою зверей.
Всего лишь шаг до цели остается.Послушен жребий. Дело удается.
Достигли рощи пальмовой они.Безумный ждет в прохладе и тени.
И вот гонец встал у шатровой двери,И оповещена и мчится пери:
Там, в десяти шагах, ее любовь!Но сразу в ней остановилась кровь.
«Нет! — говорит, и вся затрепетала.—Нет, невозможно! Сил моих не стало.
Как быстро тает бедная свеча!Ступлю я шаг — и гасну, трепеща.
Нет, нет! Идти к нему — идти на гибель.Сюда он для богохуленья прибыл.
Я знаю, как он грешен и речист.Пускай же свиток остается чист.
Пускай, представ пред судиею высшим,Ни слова мы на свитке не напишем,
Не зная срама за дела свои.В том совершенство истинной любви».
Гонец, к Меджнуну возвратившись снова,Нашел почти в беспамятстве больного,
В прохладе пальм простертого без сил.Старик его слезами оросил.
Тот, постепенно приходя в сознанье,Не вспомнил, что обещано свиданье,
И, выпрямиться толком не успев,Уже слагал он сладостный напев.
Kitabxana.az · https://kitabxana.az/ru/works/nizami-leyli-ve-mecnun-40
Клавиши ← → для перехода, R — случайное стихотворение
Другие произведения автора
در آمد باربد چون بلبل مستگرفته بربطی چون آب در دست
Хосров и Ширин, глава 51Лишь из кармана тьмы явился месяц,— горыПрикрыли им чело, явив свои просторы,
Хосров и Ширин, глава 52Шапуру вымолвил однажды властелин:«Доколе тосковать я должен по Ширин?
Хосров и Ширин, глава 53Серебряный кумир был весь исполнен гнева.Подобная пери, в шелках шуршащих дева,