Шараф-наме, глава 43
Что такое маснави?
Маснави: длинная поэма, где каждый бейт рифмуется внутри себя; обычно эпос или повесть.
بیا ساقی آن بادهٔ چون گلاببر افشان به من تا درآیم ز خواب
گلابی که آب جگرها بدوستدوای همه دردسرها بدوست
رقیب منا خیز و در پیش کنتو شو نیز و اندیشهٔ خویش کن
ز تشویش خاطر جدا کن مرابه اندیشهٔ خود رها کن مرا
ندارم سر گفتگوی کسیمرا گفتگو هست با خود بسی
گر آید خریداری از دوردستکه با کان گوهر شود همنشست
تماشای گنج نظامی کندبه بزم سخن شادکامی کند
بگو خواجهٔ خانه در خانه نیستوگر هست محتاج بیگانه نیست
خطا گفتم ای پیخجسته رقیبکه شد دشمنی با غریبان غریب
در ما به روی کسی در مبندکه در بستنِ در بود ناپسند
چو ما را سخن نام دریا نهاددر ما چو دریا بباید گشاد
در خانه بگشای و آبی بزنچو مه خیمهای در خرابی بزن
رها کن که آیند جویندگانببینند در شاه گویندگان
که فردا چو رخ در نقاب آورمز گیله به گیلان شتاب آورم
بسا کس که آید خریدار مننیابد رهی سوی دیدار من
مگر نقشی از کلک صورتگرینگارنده بینند بر دفتری
سخن بین کزو دور چون ماندهامکجا بودم، ادهم کجا راندهام!
گزارندهٔ گنج آراستهجواهر چنین داد از آن خواسته
که چون وارث ملک افراسیابسر از چین برآورد چون آفتاب
خبر یافت کامد بدان مرز و بومدمنده چنان اژدهایی ز روم
همان نامهٔ شاه بر خوانده بوددر آن کار حیران فرو مانده بود
به اندیشهٔ پاک و رای درستسر رشتهٔ کار خود باز جست
نخستین چنان دید رایش صوابکه میثاق شه را نویسد جواب
بفرمود تا کاغذ و کلک و سازنویسندهٔ چینی آرد فراز
جوابی نویسد سزاوار شاهسخن را در او پایه دارد نگاه
ز ناف قلم دست چابک دبیرپراکند مشک سیه بر حریر
سخنهای پروردهٔ دلفریبکه در مغز مردم نماید شکیب
خطابی که امیدواری دهدعتابی که بر صلح یاری دهد
فسونی که بندد ره جنگ رافریبی که نرمی دهد سنگ را
زبان بندهایی چو پیکان تیزدری در تواضع دری در ستیز
طراز سر نامه بود از نخستبه نامی کزو نامها شد درست
خداوند بی یار و یار همهبه خود زنده و زندهدار همه
جهان آفرین ایزد کارسازتوانا کن ناتوانا نواز
علم برکش روشنان سپهرقلم در کش دیو تاریکچهر
روشبخش پرگار جنبشپذیرسکونتدهِ نقطهٔ جایگیر
پدید آور هر چه آمد پدیدرسانندهٔ هر چه خواهد رسید
ز گویا و خاموش و هشیار و مستکسی را بر اسرار او نیست دست
به جز بندگی ناید از هیچکسخداوندی مطلق اوراست بس
پس از آفرینِ جهانآفرینکزو شد پدید آسمان و زمین
سخن رانده در پوزش شهریارکه باد آفرین بر تو از کردگار
ز هر شاه کامد جهانرا پدیدبهدست تو داد آفرینش کلید
ز دریا به دریا تو کردی نشستبر ایران و توران تو را بود دست
ز پرگار مغرب چو پرداختیعلم بر خط مشرق انداختی
گرفتی جهان جمله بالا و زیرهنوزت نشد دل ز پیگار سیر
عنان بازکش کهاژدها بر ره استفسانه دراز است و شب کوته است
سکندر تویی، شاه ایران و روممنم کار فرمای این مرز و بوم
تو را هست چون من بسی سفتهگوشیکی دیگرم من، به تندی مکوش!
من و تو ز خاکیم و خاک از زمیهمان به که خاکی بود آدمی
همه سروری تا به خاک است و بسکسی نیست در خاک بهتر ز کس
چو قطره به دریا درانداختنددگر قطره زو باز نشناختند
حضور تو در صوب این سنگلاخدیار مرا نعمتی شد فراخ
بههر نعمتی مرد ایزدشناسفزونتر کند نزد ایزد سپاس
چو ایزد به من نعمتی بر فزودسپاس ایزدم چون نباید نمود؟
کنم تا زیام شکر ایزد بسیچکزین به ندارد خردمند هیچ
شنیدم ز چندین خداوند رازکه هر جا که آری تو لشگر فراز
فرستی تنی چند از اهل رومبه بازارگانی بدان مرز و بوم
بدان تا خرند آنچه یابند خوردطعامی که پیش آید از گرم و سرد
بسوزند و ریزند یکسر به چاهندارند تعظیم نعمت نگاه
ذخیره چو زان شهر گردد تهیتو چون اژدها سر بدانجا نهی
ستانی ز بی برگی آن بوم راچو آتش که عاجز کند موم را
من از بهر آن آمدم پیشبازکه گردانم از شهر خود این نیاز
اگرچه به زرق و فسون ساختننشاید ز چین توشه پرداختن
ولیک آشتی به ز پرخاش و جنگکه این داغ و درد آرد آن آب و رنگ
مکن کِشتهٔ چینیان را خرابکه افتد تو را نیز کشتی در آب
قویدل مشو گرچه دستت قویستکه حکم خدا برتر از خسرویست
خردمند را نیست کز راه تیزکند با خداوند قوّت ستیز
به کار آمده عالمی چون خردبه حکم تو هر کاری از نیک و بد
کسی کاو کسی را نیاید به کارشمارنده زو برنگیرد شمار
به اصل از جهان پادشاهی تراستکه فرمان و فر الهی تراست
همه چیز را اصل باید نخستکه باشد خلل در بناهای سست
زر از نقره کردن عقیق از بلوررسانیدن میوه باشد به زور
کند هر کسی سیب را خانهرسولی خوش نباشد به دندان کس
تو را ایزد از بهر عدل آفریدستم ناید از شاه عادل پدید
ستمکارگان را مکن یاوریکه پرسند روزیت ازین داوری
نکو رای چون رای را بد کندخرابی در آبادی خود کند
چو گردد جهان گاه گاه از نوردبه گرمای گرم و به سرمای سرد
در آن گرم و سردی سلامت مجویکه گرداند از عادت خویش روی
چنان به که هر فصلی از فصل سالبه خاصیت خود نماید خصال
ربیع از ربیعی نماید سرشتتموز از تموز آورد سرنبشت
هر آنچ او بگردد ز تدبیر کاربگردد بر او گردش روزگار
سکندر به انصاف نامآورستوگرنی ز ما هر یک اسکندرست
مپندار کز من نیاید نبردبرآرم به یک جنبش از کوه گرد
چو بر پشت پیلان نهم تخت عاجز هندوستان آورندم خراج
هژبر ژیان را درآرم به زیرزنم طاق خرپشته بر پشت شیر
ولیکن به شاهی و نامآورینیام با تو در جستن داوری
گر از بهر آن کردی این ترکتازکه چون بندگان پیشت آرم نماز
به درگاه تو سر نهم بر زمیننه من جملهٔ کشور خدایان چین
بههر آرزو کاوری در قیاسبه فرمانپذیری پذیرم سپاس
در این داوری هیچ بیغاره نیستز مهمانپرستی مرا چاره نیست
جوابی چنین خوب و خاطر نوازبه قاصد سپردند تا برد باز
چو بر خواند پاسخ شه شیر زورشکیبندهتر شد به نخجیر گور
سپهدار چین از شبیخون شاهنبود ایمن از شام تا صبحگاه
به روزی که از روزها آفتاببهی جلوهتر بود بر خاک و آب
سپهدار چین از سر هوش و رایسگالشگری کرد با رهنمای
جهاندیدهای بود دستور اوجهان روشن از رای پر نور او
حسابی که خاقان برانداختیبه فرمان او کار او ساختی
دران کار از آن کاردان رای جستکه در کارها داشت رای درست
که چون دارم این داوری را بسیچ؟چگونه دهم چرخ را چرخ پیچ؟
چو مهره برآمایم از مهر و کینبدین چین که آمد به ابروی چین
اگر حرب سازم، مخالف قویستبه تارک برش تاج کیخسرویست
وگر در ستیزش مدارا کنمزبونی به خلق آشکارا کنم
ندانم که مقصود این شهریارچه بود از گذر کردن این دیار
به خاقان چین گفت فرخوزیرکه هست از نصیحت تو را ناگزیر
براندیشم از تندی رای توکه تندی شود کارفرمای تو
به گنج و به لشگر غرور آیدتزبون گشتن از کار دور آیدت
جهانداری آمد چنین زورمنددر دوستی را بر او در مبند
به هر جا که آمد ولایت گرفتنشاید در این کار ماندن شگفت
چه پنداشتی، کار بازیست این؟همه نکته کار سازیست این
بدینگونه کاری خدایی بودخصومت خدای آزمایی بود
نشاید زدن تیغ با آفتابنه البرز را کرد شاید خراب
پذیره شو ارنی سپهر بلندبه دولتگزایان درآرد گزند
نه اقبال را شاید انداختننه با مقبلان دشمنی ساختن
میاویز در مقبل نیکبختکه افکندن مقبلانست سخت
چو مقبل کمر بست، پیش آر کفشتپانچه نشاید زدن با درفش
به یک ماه کم و بیش با او بسازکه بیگانه اینجا نماند دراز
مزن سنگ بر آبگینه نخستکه چون بشکند، دیر گردد درست
درستی بود زخمها را ز خونولی زخمگه موی نارد برون
در آن کوش کاین اژدهای سیاهبه آزرم یابد درین بوم راه
به چینی بر آن روز نفرین رسیدکه این اژدها بر در چین رسید
مپندار کز گنبد لاجوردرسد جامهای بی کبودی به مرد
نوای جهان خارج آهنگی استخلل در بریشم نه، در چنگی است
درین پرده گر سازگاری کنیهماهنگ را به که یاری کنی
طرفدار چین چون در آن داوریبه کوشش ندید از فلک یاوری
از آن کارها کهاختیار آمدشپرستشگری در شمار آمدش
بر آن عزم شد کاورد سر به راهبه رسم رسولان شود نزد شاه
ببیند جهانداری شاه راهمان سرفرازان درگاه را
سحرگه که زورقکشِ آفتابز ساحل برافکند زورق بر آب
سپهدار چین شهریار ختنرسولی برآراست از خویشتن
به لشگرگه شاه عالم شتافتبدانگونه کان راز کس درنیافت
چو آمد به درگاه شاهنشهیاز آن آمدن یافت شاه آگهی
که خاقان رسولی فرستاده چستبه دیدن مبارک به گفتن درست
بفرمود خسرو که بارش دهندبه جای رسولان قرارش دهند
درآمد پیام آور سرفرازپرستشکنان برد شه را نماز
بفرمود شه تا نشیند ز پایسخنهای فرموده آرد بجای
به فرمان شاه آن سخنگوی مردنشست و نشاننده را سجده کرد
زمانی شد و دیده برهم نزدبه نیک و بد خویشتن دم نزد
ز پرگار آن حلقه مدهوش مانددر آن حلقه چون نقطه خاموش ماند
اشارت چنان آمد از شهریارکه پیغامی ار نیک داری بیار
مه روی پوشیده در زیر میغبه گوهر زبانی در آمد چو تیغ
کز آمد شد شاه ایران و رومبرومند بادا همه مرز و بوم
ز چین تا دگر باره اقصای چینبه فرمان او باد یکسر زمین
جهان بی دربارگاهش مبادسریر جهان بیپناهش مباد
نهفته سخنهاست در بار منکز آن در هراس است گفتار من
فرستندهٔ من چنان دید رایکه خالی کند شه ز بیگانه جای
نباشد کس از خاصگان پیش اوجز او کافرین باد بر کیش او
اگر یک تن آنجا بود در نهفتنباید تو را راز پوشیده گفت
شه از خلوتی آنچنان خواستنشکوهید در خلوت آراستن
بفرمود کز زر یکی پایبندنهادند بر پای سرو بلند
همان ساعدش را به زرین کمرکشیدند در زیر نخجیر زر
سرای آنگه از خلق پرداختندهمان خاصگان سوی در تاختند
ملک ماند خالی در آن جای خویشنهاده یکی تیغ الماس پیش
فرستاده را گفت خالیست جاینهفته سخن را گره بر گشای
به فرمان شه مرد پوشیدهرازز راز نهفته گره کرد باز
چو برقع ز روی سخن برفکندسرآغاز آن از دعا درفکند
که تا سبزه روینده باشد به باغگل سرخ تابد چو روشن چراغ
رخت باد چون گل برافروختهجهان از تو سرسبزی آموخته
نگین فلک زیر نام تو بادهمه کار دولت به کام تو باد
برآنم که گر بنده را شهریارشناسد نیایش نباید به کار
گر از راز پوشیده آگاه نیستبه از راستی پیش او راه نیست
من آن قاصد خود فرستادهامکزان پیش کافکندی، افتادهام
منم شاه خاقان سپهدار چینکه در خدمت شاه بوسم زمین
سکندر ز گستاخی کار اوپسندیده نشمرد بازار او
به تندی بر او بانگ برزد درشتکه پیدا بود روی دیبا ز پشت
شناسم من از باز گنجشک راهمان از جگر نافهٔ مشک را
ولیکن نگهدارم آزرم و آبز پوشیدگان برندارم نقاب
چه گستاخرویی بر آن داشتت؟که در پرده پوشیده نگذاشتت؟
چه بیهیبتی دیدی از شاه روم؟که پولاد را نرم دانی چو موم؟
نترسیدی از زور بازوی من؟که خاک افکنی در ترازوی من؟
گوزن جوان گرچه باشد دلیرعنان به که برتابد از راه شیر
جوابش چنین داد خاقان چینکهای درخور صد هزار آفرین
بدین بارگه زان گرفتم پناهکه بی زینهاری ندیدم ز شاه
چو من ناگرفته درآیم ز درنبُرد مرا هیچ بدخواه سر
سیه شیر چندان بود کینهسازکه از دور دندان نماید گراز
چو دندان کنان گردن آرد به زیرز گردن کند خون او تند شیر
ز من چو دل شاه رنجور نیستجوانمردی شیر ازو دور نیست
مرا بیم شمشیر چندان بودکه شمشیر من تیز دندان بود
چو من با سکندر ندارم ستیزکجا دارم اندیشهٔ تیغ تیز؟
دگر کان خیانت نکردم نخستکه بر من گرفتاری آید درست
تو آوردهای سوی من تاختنمرا با تو کفرست کین ساختن
خصومتگری برگرفتم ز راهبدین اعتماد آمدم نزد شاه
چو من مهربانی نمایم بسینبرد سر مهربانان کسی
وگر نیز کردم گناهی بزرگغریبی بود عذرخواهی بزرگ
نوازندهتر زان شد انصاف شاهکه رحمت کند خاصه بر بیگناه
پناهنده را سر نیارد به بندز زنهاریان دور دارد گزند
اگر من بدین بارگاه آمدمبه دستوری عدل شاه آمدم
که شاه جهان دادگر داورستخدایش بههر کار از آن یاورست
از آن چرب گفتار شیرین زبانگره بر گشاد از دل مرزبان
بدو گفت نیک آمدی، شاد باشچو بخت از گرفتاری آزاد باش
حساب تو زین آمدن بر چه بود؟چو گستاخی آمد بباید نمود
پناهنده گفت ای پناه جهانندارم ز تو حاجت خود نهان
بدان آمدم سوی درگاه توکه بینم رضای تو و راه تو
کزین آمدن شاه را کام چیستدر این جنبش آغاز و انجام چیست
گرم دسترس باشد از روزگارکنم بر غرض شاه را کامگار
گر آن کام نگشاید از دست منهمان تیر دور افتد از شست من
زمین را ببوسم به خواهشگریمگر دور گردد شه از داوری
چو من جان ندارم ز خسرو دریغچه باید زدن چنگ در تیر و تیغ؟
گهر چون به آسانی آید به چنگبه سختی چه باید تراشید سنگ؟
مرادی که در صلح گردد تمامچه باید سوی جنگ دادن لگام؟
اگر تخت چین خواهی و تاج تورز فرمانبری نیست این بنده دور
وگر بگذری از محابای مننبخشی به من جای آبای من
پذیرندهٔ مهر نامت شومدرم ناخریده غلامت شوم
زیانی ندارد که در ملک شاهزیاده شود بندهٔ نیکخواه
به چین در قبا بستهٔ کین مباشقبای تو را گو یکی چین مباش
ز جعد غلامان کشور بهابهل بر چو من بندهٔ چینی رها
گرفتار چین کی بود روی ماه؟ز چین دور بِه طاقِ ابروی شاه
شهنشاه گفت ای پسندیده رایسخنها که پرسیدی آرم به جای
سپه زان کشیدم به اقصای چینکه آرم به کف ملک توران زمین
بداندیش را سر درآرم به خاککنم گیتی از کیش بیگانه پاک
به فرمانپذیری به هر کشورینشانم جداگانه فرمانبری
چو تو بیشبیخون شمشیر مننهادی به تسلیم سر زیر من
سرت را سریر بلندی دهمز تاج خودت بهرهمند دهم
نه تاج از تو خواهم نه کشور نه تختنگیرم در این کارها بر تو سخت
ولیکن به شرطی که از ملک خویشکشی هفت ساله مرا دخل بیش
چو آری به من عبرهٔ هفت سالدگر عبرهها بر تو باشد حلال
نیوشنده فرهنگ را ساز دادجوابی پسندیدهتر باز داد
که چون خواهد از من خداوند تاجبه عمری چنین هفت ساله خراج
چنان به که پاداش مالم دهدخط عمر تا هفت سالم دهد
جهانجوی را پاسخ نغز اوپسند آمد و گرم شد مغز او
بدو گفت شش ساله دخل دیاربه پامزد تو دادم ای هوشیار
چو دیدم تو را زیرک و هوشمندبه یکساله دخل از تو کردم پسند
چو سالار ترکان ز سالار دهربدان خرمی گشت پیروز بهر
به نوک مژه خاک درگاه رفتپس از رفتن خاک با شاه گفت
که شه گرچه گفتار خود را بجایبیارد که نیروش باد از خدای
مرا با چنین زینهاری نخستخطی باید از دست خسرو درست
که چون من کشم دخل یکساله پیششهم برنینگیزد از جای خویش
به تعویذ بازو کنم خط شاهز بهر سر خویش دارم نگاه
دهم خط به خون نیز من شاه راکه جز بر وفا نسپرم راه را
برین عهدشان رفت پیمان بسیکه در بیوفایی نکوشد کسی
نجویند کین، تازه دارند مهرمگر کز روش بازمانَد سپهر
بفرمود شه تا رقیبان بارکنند آن فرو بسته را رستگار
ز بند زرش پایه برتر نهندبه تارک برش تاج گوهر نهند
چو شد کار خاقان ز قیصر بسازبه لشگرگه خویش برگشت باز
چو سلطان شب چتر بر سر گرفتسواد جهان رنگ عنبر گرفت
ستاره چنان گنجی از زر فشاندکه مهد زمین گاو بر گنج راند
سکندر منش کرد بر باده تیزز می کرد یاقوت را جرعهریز
نشست از گه شام تا صبحدمروان کرد بر یاد جم جام جم
خسک ریخته بر گذر خواب رافراموش کرده تک و تاب را
دل از کار دشمن شده بیهراسنه بازار لشگر نه آوای پاس
صبوحی ملوکانه تا صبح راندهمیداشت شب زنده تا شب نماند
چو یاقوت ناسفته را چرخ سفتجهان گشت با تاج یاقوت جفت
درآمد ز در دیدبانی پگاهکه غافل چرا گشت یکباره شاه؟!
رسید اینک از دور خاقان چینبدانسان که لرزد به زیرش زمین
جهان در جهان لشگر آراستهز بوق و دهل بانگ برخاسته
ز بس پای پیلان که آزرده راهشده گرد بر روی خورشید و ماه
سپاهی که گر باز جوید بسینبیند به یکجای چندان کسی
همه آلت جنگ برداشتهچو دریایی از آهن انباشته
نشسته ملک بر یکی زنده پیلز ما تا بدو نیست بیش از دو میل
چو زین شعبده یافت شاه آگهیفرود آمد از تخت شاهنشهی
نشست از بر بارهٔ رهنوردبرآراست لشگر به رسم نبرد
به پرخاش خاقان کمر بست چستکه نشمرد پیمان او را درست
بفرمود تا کوس رویین زدندبه ابرو در از چینیان چین زنند
برآراست لشگر چو کوه بلندبه شمشیر و گرز و کمان و کمند
سر آهنگ تا ساقه از تیر و تیغبرآورد کوهی ز دریا به میغ
چو خاقان خبر یافت از کار اوکه آمد سکندر به پیکار او
برون آمد از موکب قلبگاهبه آواز گفتا کدام است شاه
بگویید کارد عنان سوی منندارد نهان روی از روی من
سکندر چو آواز چینی شنیدقبای کژآگن به چین درکشید
برون راند پیلافکن خویش رارخ افکند پیل بداندیش را
به نفرین ترکان زبان برگشادکه بیفتنه ترکی ز مادر نزاد
ز چینی به جز چین ابرو مخواهندارند پیمان مردم نگاه
سخن راست گفتند پیشینیانکه عهد و وفا نیست در چینیان
همه تنگچشمی پسندیدهاندفراخی به چشم کسان دیدهاند
وگر نه پس از آنچنان آشتیره خشمناکی چه برداشتی؟
در آن دوستی جستن اول چه بود؟وزین دشمنی کردن آخر چه سود؟
مرا دل یکی بود و پیمان یکیدرستی فراوان و قول اندکی
خبر نی که مهر شما کین بوَددل ترک چین پر خم و چین بود
اگر ترک چینی وفا داشتیجهان زیر چین قبا داشتی
مرا بسته عهد کردی چو دیوبه بدعهدی اکنون برآری غریو
اگر کوه پولاد شد پیکرتوگر خیل یأجوج شد لشگرت
نجنبد ز یاجوج پولاد خایسکندر چو سدِّ سکندر ز جای
تذروی که بر وی سرآید زمانبه نخجیر شاهینش آید گمان
ملخ چون پَرِ سرخ را ساز دادبه گنجشک خطی به خون باز داد
اگر سر گرایی، ربایم کلاهوگر پوزش آری، پذیرم گناه
مرا زیت و زنبوره در کیش هستچو زنبور هم نوش و هم نیش هست
سپهدار چین گفت کای شهریارنپیچیدهام گردن از زینهار
همان نیکخواهم که بودم نخستبه سوگند محکم به پیمان درست
چو گشتم پذیرای فرمان تونبندم کمر جز به پیمان تو
از این جنبش آن بود مقصود منکه خوشبو کنی مجمر از عود من
بدانی که من با چنین دستگاهکه بر چرخ انجم کشیدم سپاه
نباشم چنین عاجز و روزکورکه برگردم از جنگ بی دست زور
بدین ساز و لشگر که بینی چو کوهز جوشنده دریا نیایم ستوه
ولیکن تو را بخت یاریگرستزمینت رهی، آسمان چاکرست
ستیزندگی با خداوند بختستیزنده را سر برد بر درخت
تو را آسمان میکند یاوریمرا نیست با آسمان داوری
چو گفت این فرود آمد از پشت پیلسوی مصر شه رفت چون رود نیل
چو شه دید کان خسروِ عذرسازپیاده به نزدیک او شد فراز
به هرا یکی مرکبش درکشیدز سر تا کفل زیر زر ناپدید
چو بر بارگی کامرانیش دادبه همپهلوی پهلوانیش داد
جز آنَش دگر داد بسیار چیزرها کرد آن دخل یکساله نیز
چو شد شاه را خان خانان رهیخصومت شد از خاندانها تهی
دو لشگر یکی شد در آن پهنجایدو لشگر شکن را یکی گشت رای
سلاح از تن و خوی ز رخ ریختندبه داد و ستد درهم آمیختند
سپهدار چین هر دم از چین دیارفرستاد نزلی بر شهریار
که درگهنشینان شه را تمامکفایت شد آن نزل در صبح و شام
به هم بود رود و می و جامشانهمان نزد یکدیگر آرامشان
چو از می به نخچیر پرداختندبه یک جای نخچیر میساختند
نخوردند بی یکدگر بادهایبه آزادی از خود هر آزادهای
Ey saqi, gülabtək şərabı bir anÜstümə səp mənim, qalxım yuxudan.
Bu gülgün gülabdan ciyər su alır,Hər bir başağrısı ondan azalır.
Keşikçi, qapını, durma, tez bağla!Sonra get, sən də öz dərdinə ağla!
Qəlbimi sıxıntı, qəmdən et uzaq,Məni öz düşüncə, dərdimə burax!
Kimsəylə danışmaq həvəsim yoxdur,Özümlə etməli söhbətim çoxdur.
Uzaq bir ölkədən müştəri kimsəGövhər mədənini görməyə gəlsə,
Baxarsa Nizami xəzinəsinə,Düşsə söz bəzminin şən nəşəsinə,
Söylə: “Ev sahibi evində yoxdur,Olsa da, yadlara qarşı soyuqdur”.
Yox, xəta söylədim, düşün, ey rəqib,Qəribə düşmənlik olmazmı qərib?
Qapımı bağlama, get, açıq burax,Uğurlu sayılmaz qapı bağlamaq.
Madam ki, söz mənə dəniz ad vermiş,Qapımı dəniztək açın siz geniş.
Qapını aç, sula, durma bu yerdə,Ay kimi çadır qur xərabələrdə.
Qoy gəlsin arayan kəslər, nəhayət,Bu söz sultanını etsin ziyarət.
Üzümə sabah bir pərdə çəkirkənGilədən Gilana tələsərəm mən.
Müştərilər gəlir mənə hər yandan,Məni görmək üçün tapmazlar imkan.
Rəssam fırçasından tək bir mənzərəÇəkilmiş görərlər bəyaz dəftərə.
Sözümdən, bax, necə kənara çıxdım,Hardaydım, gör, gəlib bir hara çıxdım?
Bu parlaq xəznənin baş surətgəriSaçdı sərvətindən bu gövhərləri:
Əfrasiyab mülkünün varisi erkən,Başını Günəştək ucaltdı Çindən.
Tutmuşdu xəbər ki, Rumdan bir müdhiş,Kükrəyən əjdaha ölkəyə gəlmiş.
Məktubu oxuyub dalmışdı xaqan,Dəhşətlər içində qalmışdı xaqan.
Təmiz bir düşüncə, sağlam fikirləİşin hikmətini keçirdi ələ.
Əvvəlcə istədi sülh üçün xaqanBir məktub göndərsin ona durmadan.
Əmr etdi: Otursun o çinli katib,Kağıza, qələmə versin bir tərtib.
Şahlara yaraşan bir qələm çalsın,Hər sözdə rütbəni nəzərə alsın.
Qələmin nafından tökdü katiblərÇinli ağ ipəyə müşk ilə ənbər.
Şux, bişmiş sözlər ki, qəlb alır hər an,İnsanın beynində yer tutub qalan,
Ümidlər bəsləyən, qurtuluş verən,Sülh ilə çırpınan, hiddət göstərən,
Çarpışmaq yolunu bağlayan əfsun,Daşları yumşaldan sehirli oyun,
Tikici ox kimi dili bağlayan,Həm kinə, həm sülhə bir qapı açan.
Naməyə oldu baş zinət, baş naxışBir ad ki, bu adlar ondan yaranmış.
Hamıya köməkdir kömək görmədən,Özündən diridir dirilik verən.
Dünyanı yaradan o ulu qüdrətGüc verər zəifə, göstərər şəfqət.
Göydəki işığa bayraq tikəndir,O, qara divlərə qələm çəkəndir.
Dolanan pərgara hərəkət verən,Mərkəzi nöqtəyə sükunət verən,
Hər bir şey onunla etmədə zühur,Hər şey ki, verilir, verəni odur.
Hər susan, söyləyən, ayıq sərxoşdanSirrinə yol tapmaz onun bir insan.
İnsanlar acizdir bəndə olaraq,İqtidar, böyüklük onundur ancaq.
Böyüklük o ulu Tanrı ki, ondanVücuda gəlmişdir zəmin, asiman.
Söz açdı, padşahdan çox üzr istədi,Tanrıdan ona yüz afərin dedi:
“Dünyada yaşayan tacidarlardanAçarı tək sənə vermiş Yaradan.
Dənizdən dənizə atıldın, səninİrana, Turana uzandı əlin.
Məğribdə döyüşdən azad olaraq,Məşriqin xəttinə qaldırdın bayraq.
Dünyanı büsbütün keçirdin ələ,Ürəyin döyüşdən doymamış hələ.
Yolda əjdaha var, cilovu gəl çək,Əfsanə uzundur, gecələr gödək.
İran, Rum padşahı İskəndər sənsən,Mən də bu ölkədə fərman yeridən.
Mən kimi qulların varsa bir yığın,Mən başqa bir şeyəm, olma çox qızğın.
Sən də, mən də torpaq, yerlər də torpaq,İnsan torpaq qədər olmalı yumşaq.
Ağalıq - torpağa girincədir, şən,Torpaqda seçilməz kimsə kimsədən.
Qətrəni dənizə atsalar əgər,Başqa qətrələrdən kim onu seçər?
Bu daşlıq yerə ki, şah kölgə saldı,Ölkəmin neməti artıb çoxaldı.
Verilən nemətin, haqqa inananŞükrünü artırsın gərək hər zaman.
Allah mənim üçün artırdı nemət,Təşəkkür edirəm Tanrıya əlbət.
Nə qədər canım var şükr edərəm hey,Dünyada varmıdır bundan gözəl şey?
Eşitdim bir neçə bilən kimsədən,Ordunu hər yerə çəkmək istərkən,
Harda ki bazar var, nemətlə dolu,Göndərərsən ora bir neçə rumlu.
Ərzaqdan nə varsa, olub müştəri,Alsınlar qarşıya çıxan şeyləri.
Yandırıb quyuya tökürsən nemət,Haqq verən nemətə etmirsən hörmət.
Şəhərdə bitincə bütün zəxirə,Çapırsan əjdaha kimi o yerə.
Aclıqla ölkəyə sahib durursan,Mum əriyən kimi qızarmış oddan.
Onunçun tərpəndim mən öz yerimdən,Qıtlığı qaldırım öz şəhərimdən.
Bu yerdə hiylə və füsun iş görməz,Çin sizə zəxirə və ərzaq verməz.
Döyüşdən yaxşıdır barışıq, şəfqət,Biri dərd gətirir, biri səadət.
Çinli tarlasını etmə tarü mar,Sənin də tarlanı bir gün sel basar.
Qüvvətli olsan da, qəlbi yumşaq ol,Şahlıqdan yaxşıdır Tanrı qoyan yol.
Yaramaz heç zaman, ağıllı insanÖzündən güclüyə oxusun meydan.
Dünyaya yarayan böyük ağılsan,Hökmünə bağlıdır hər yaxşı, yaman.
Bir şəxsin olmasa şəxsə imdadı,Say vaxtı heç saya alınmaz adı.
Sənə məxsusdur bu padşahlıq, dövlət,Sənədir Tanrıdan fərman və şövkət.
Hər bir şey təməldən möhkəm qurulur,Təməlsiz binalar çox tez də uçur.
Gümüşü zər etmək, əqiqi billur, -Meyvəni zorakı yetirmək olur.
Satıcı almanı evdə yetirir,Odur ki, yeyərkən dadı itirir.
Ədl üçün yaratmış səni Yaradan,Zülüm baş verərmi adil padşahdan?
Dünyada zalıma eləmə köməkKi, bir gün bu işdən sorulur, bişəkk.
Pozsa öz rəyini rəyi xoş insanÖz abad mülkünü etməzmi viran?
Təbii halından bu dönük dövranİstiyə, soyuğa uyduğu zaman,
O isti, soyuqda arama səhhət,Dəyişmiş ondakı sağlam təbiət.
İlin hər fəslinin var əlaməti,Gərəkdir göstərsin o, təbiəti.
Hər bahar göstərsin baharlığını,Hər bir yay göstərsin öz varlığını.
Hər şey öz əslindən döndüyü zaman,Dönənlərə qarşı dönər bu dövran.
İskəndər insafla ad almış ərdir,Yoxsa hər bir igid bir İskəndərdir.
Sanma ki, acizəm qızğın döyüşdə,Dağdan toz qoparram bir tərpənişdə.
Fillərin belinə taxt qoysam əgər,Hindistan mülkündən xəracım gələr,
Alaram altıma qızmış aslanı,Belinə qoyaram hürgüc palanı.
Səninlə, dövlətlə, şövkətlə, əlbət,Kin alışdırmağa etmədim niyyət.
Bu yerə onunçun açdınsa qanad,Qarşında bəndətək əyilmiş qat-qat,
Başımı qapında sürtüm torpağa,Tək mən yox, baş əyər Çində hər ağa.
Zehninə nə gəlsə, ona gedərəm,Böyük bir minnətlə qəbul edərəm.
Bu işdə yox mənə əskiklik, töhmət,Qonaqsan, qonağa vacibdir hörmət”.
Qəlb açan cavabı qasidə verdi,Məktubu durmadan şaha yetirdi.
Oxudu o qızmış aslan məktubu,Maralın ovuna müntəzir durdu.
Çin şahı qorxurdu gecə basqından,O gecə sübhədək yatmadı xaqan,
Günlərin birində parladı dünya,Günəş nur saçarkən torpağa, suya,
Xaqan öz ağlının yoluyla getdi,Sınanmış kəslərlə məsləhət etdi.
Bir vəziri vardı ağıllı, bilən,Dünya nur alırdı tədbirlərindən.
Ortaya hər hesab atsaydı xaqanVəzir həll edərdi onu hər zaman.
Ondan öz fikrini sordu bu işdə,Fikri sağlam idi hər bir gedişdə.
“Bu kinin önündə nə sayaq durum?Çarxın qulağını mən necə burum?
Madam ki, qaşını çatmışdır bu Çin,Nə atsın ilk zərim - məhəbbət, ya kin?
Çarpışsam, düşmənim güclüdür, əzər,Başını Keyxosrov tacları bəzər.
Onunla keçinmək istəsəm, gerçək,Xalq məni aciz bir xaqan biləcək.
Bilmirəm bu şahın nədir istəyi?Ölkəyə gəlməkdən nədir diləyi?”
Xaqana söylədi ağıllı vəzir:“Çətindir göstərmək sənə bir tədbir.
Əzmin çox kəskindir, qorxuram, yəqinƏmrin də əzmintək olacaq kəskin.
Varına, orduna məğrur olaraq,Yenilmək görünür sənə çox uzaq.
Belə bir şəhriyar gəlmiş qapına,Dostluq qapısını bağlama ona.
Fəth etmiş, hər yerə basarkən ayaq,Bu işə olarmı heç soyuq baxmaq?
Oyunmu sanırsan bunu, tacidar?Bu işdə yararlı incə nöqtə var.
Bu işlər Tanrının işidir, bişəkk,Düşmənlik - Tanrını sınamaq demək.
Günəşi qılıncla sarsıtmaq olmaz,Qocaman Əlbürzü dağıtmaq olmaz.
Qəbul et, yoxsa bu qocaman fələkDövlət sahibinə ziyan verəcək.
Nə bəxti atmağa yarar, ey xaqan,Nə də bəxtiyara kəsilmək düşman.
Xoşbəxtə taxılma, olsan da mətin,Onunla çarpışmaq çətindir, çətin.
Bəxtiyar əzm etsə, başmağı cütlə,Ən kəskin neştərə vurulmaz şillə.
Onunla bircə ay get keçin bir az,Bu yerdə yad olan çox uzun qalmaz.
Şiüşəyə öncə sən vurma daş, kəsək,Qırılsa, çətindir onu düzəltmək.
Yaralar sağalıb taparsa səhhət,Yaranın yeri tük çıxarmaz, əlbət.
Çalış ki, bu qara əjdaha bədənHörmətlə sovuşsun bizim ölkədən.
O gün daş atıldı Çinin tasına,Gəldi, bu əjdaha Çin qapısına.
Düşünmə, lacivərd boyalı paltar,Hər şəxsə göylərdən gəlir, ey salar!
Ahəngsiz səs ilə inləyir cahan,Qüsur pərdədədir, suçsuzdur çalan.
Pərdəyə istəsən xoş ahəng verməkHəmahəng pərdəyə get elə kömək”.
Düşmənlik etməkdə Çin tərəfdarıGörmədi fələkdən kömək asarı.
Düşündü bu işə uyğun bir çara,İtaət etməyi aldı qərara.
Əzm etdi sülh ilə yola gəlməyə,Dərgaha üz qoysun “elçiyəm” deyə.
Nəzərdən keçirsin o cahandarı,Başını dik tutan o başçıları.
Şahlıq şövkətini görərək bir-bir,Sonra da bu işə töksün bir tədbir.
Günəş qayıqçısı o gün səhərkən,Qayığı salırkən suya sahildən,
Xütən şəhriyarı, Çin tacidarıTədbirlə geyindi elçi paltarı.
Aşina olmadan kimsə bu sirrə,Çapdı İsgəndərin düşdüyü yerə.
Şahın dərgahına gəldiyi zamanBu işdən tez xəbər tutdu hökmüran:
Hüzura bir elçi göndərmiş xaqan,Görüşdə mübarək, sözdə pəhləvan,
Padişah əmr etdi: “Gəlsin hüzurə,Buyursun elçilər oturan yerə”.
Möhtəşəm elçi tez girdi dərgaha,Pərəstiş yoluyla baş əydi şaha.
Əmr etdi, otursun aşağı yandan,Xaqanın əmrini eyləsin bəyan.
Padşahın əmriylə elçi oturdu,Oturdan kimsəyə bir də baş vurdu.
Bir zaman oturdu qırpmayaraq göz,Yaxşıdan, yamandan açmadı bir söz.
Gördüyü büsata qalaraq məhbut,Etdi o dövrədə nöqtətək sükut.
Elçiyə işarə etdi İskəndər:“Xaqandan gətirdin, söylə, nə xəbər?”
Bulud arxasında gizlənən o AyQılınctək dil açdı, dürr saçdı lay-lay:
“İran, Rum şahının bu gəlməsindənSəadət taparaq, ölkə oldu şən.
Bu yerlər, ölkələr, Çindən MaçinəBöyük tacidarın keçsin əmrinə.
Dünyada yaşasın uca dərgahı,Olsun tacü taxtın böyük pənahı.
Gizli sözlərim var sənə, tacidar,Qorxuram bu yerdə etməyə izhar.
Belə əmr etmişdir məni göndərən:“Xəlvət et, olmasın eşidən, görən.
Qalmasın xaslardan gərək bir nəfər,Bir sən ol o yerdə, bir də İskəndər.
Açıqda, gizlində qalsa bir kimsə,Sirrimi açma sən, düşməsin səsə”.
İskəndər çəkindi yersiz istəkdən,Ehtiyat eylədi xəlvət etməkdən.
Əmr etdi durmadan böyük tacidar:O sərvə vursunlar qızıldan cidar.
Qızıl bir kəmərlə çəkib qolunu,Bir zəncir altına aldılar onu.
Çəkildi büsbütün saraydakılar,Qapıya yönəldi xaslar, hər kim var.
İskəndər tək qaldı, çəkindi ancaq,Yanına bir almas qılınc qoyaraq
Söylədi: “Kimsə yox, bir mənəm, bir sən,Durma, aç düyünü qapalı sözdən”.
Padşahın əmrilə əsrarlı kişiDüyünü qıraraq, anlatdı işi.
Əsrarın üzündən pərdəni açdı,Duaya başladı, inci, dürr saçdı:
“Necə ki, yaşıla bürünüb hər bağ,Hər qızılgül olur yanar bir çıraq.
Gül kimi parlasın üzün hər zaman,Tək səndən yaşıllıq alsın bu cahan.
Qazılsın dünyanın möhrü adına,Çatasan dövlətə, öz muradına.
Zənnimcə, tanıyır məni şəhriyar,Daha yalvarmağa nə ehtiyac var?
Sirrimdən əgər o tutmamış xəbər,Bilirəm, İskəndər doğruluq sevər.
Sənə öz yanımdan elçi gəldim mən,Əsirin olmuşam, əsir etmədən.
Mənəm Çin xaqanı, qoşun sərvəri,Səni xidmətində öpürəm yeri”.
Pozuldu bu cəsur işdən tacidar,Xoşuna gəlmədi belə bir rəftar.
Acıqlı bağırdı ona hökmüran:“Seçilir qumaşın üzü astardan.
Tərlandan seçirəm açiz sərçəni,Bağrından tanıram müşkü, nafəni.
Ancaq saxlayıram həya və hicab,Örtülü kəslərdən açmaram niqab.
Anlat ki, nə məcbur eyləmiş səni,Gizlində qalmadın, yırtdın pərdəni?
İndi Rum şahından heç qorxmayaraq,Poladı mum kimi sandınmı yumşaq?
Sarsılmaz qolumdan qorxmadınmı sən?Mənim tərəzimə torpaq tökürsən!
Gənc maral nə qədər olsa da cəsur,Cilovu aslandan çəkməsi xoşdur”.
Bir cavab olaraq söylədi xaqan:“Yüz min afərinə ey layiq olan,
Bilirəm, amansız deyil padişah,Dərgaha onunçun gətirdim pənah.
Qapıdan mən özüm girərsəm əgər,Başımı hansı bir düşmənim kəsər?
Dişini uzaqdan göstərsə qaban,Kin ilə döyüşər o qara aslan.
Dişini çıxarıb, əysə boynunu,Aslan da toxunmaz, bağışlar onu.
Məndən ki, görməmiş sultan namərdlik,O igid aslandan uzaqmı mərdlik?
Qarşına qılıncla gəldiyim zaman,Qorxardım səndəki kəskin qılıncdan.
Mən ki bir dost kimi gəlmişəm ancaq,O kəsgin qılıncdan nə üçün qorxmaq?
Mən ki göstərmədim sənə xəyanət,Daha üz verərmi mənə həqarət?
Ölkəmə at saldın, göstərdin şəfqət,Sənə kin bəsləmək olur cinayət.
Qəlbimdə qalmadı kin, qərəz əsla,Dərgaha gəlmişəm belə inamla,
Mən şəfqət göstərsəm, bağlamasam kin,Kim kəsər başını şəfqət edənin?
Tutaq ki, günahım həddən artıqdır,Qəriblik bir böyük üzürxahlıqdır.
İskəndər insaflı, mərhəmətlidir,Suçsuza hər zaman şəfqət göstərir.
Kim ona sığınsa, qanından keçər,Kim aman istəsə, görməz bir zərər.
Mən ki bu dərgaha öncə yönəldim,Səndəki ədalət izilə gəldim.
Adildir cahangir, böyük İskəndər,Ona hər bir zaman haqq yardım edər”.
Yağlı bir dil ilə nüktələr saçdı,Padşahın qəlbindən düyünü açdı.
İskəndər söylədi: “Xoş gəldin, şad ol,Belə düşgünlükdən artıq azad ol!
Ancaq bu gəlişdən nə imiş fikrin,Bu necə sirdir, aydın göstərin”.
Sığınan dedi: “Ey dünyaya sığnaq,Bu sirri yararmı səndən saxlamaq?
Bu uca dərgaha onunçun gəldim,Fikrini, yolunu bilib öyrəndim.
Gəlməkdən məqsəd nə? Anladım bunu,Nədir bu gəlişin əvvəli, sonu?
Əl tutsa mənə bu dönük ruzigar,Padşahı kin ilə edim bəxtiyar.
Bu dilək əlimdən gəlməsə ancaq,Dəstimdən çıxan ox düşərsə uzaq,
Məqsədim hörmətlə öpməkdir yeri,İskəndər kinindən çəkilsin geri.
Mən əsirgəmədim canımı şaha,Qılınca əl atmaq nə gərək daha.
Cavahir əlinə gəlirsə asan,Nə çıxar zəhmətlə daşı yonmaqdan?
Madam ki, sülh ilə göyərər dilək,Döyüşə at çapmaq daha nə gərək?
Çin, Turan taxtını məndən istəsən,Boynumu çəkmərəm bu itaətdən.
Dostluğu ataraq kəsilsən düşman,Atamın yurdunu bağışlamasan,
Adının möhrünü edərəm qəbul,Olaram mən satın alınmamış qul.
Nə olur, padşahın geniş mülkündəÇoxalsın get-gedə dost olan bəndə.
Vuruşa qəsd etmə, kinindən çəkil,Bütün Çin donunun bir çini deyil.
Dəyərli qulların çin-çin saçındanBir çin də mənə ver, sənindir fərman.
Ayın saf üzünə yaraşmaz bu çin,Qaşının tağından çəkilsin bu kin”.
İskəndər söylədi: “Ey fikri gözəl,Verdiyin sorğuya eləyim əməl:
Düşmənin başını öpsün toz, torpaq,Olsun yad kimsələr dünyadan uzaq.
Əmrinə baş əyən hər bir kişvərdəNayiblər tikilsin məndən hər yerdə.
İndi ki, mən sənə qılınc çəkmədənBaşını əyərək təslim oldun sən,
Taxtınla başını uca eylərəm,Tacını başında saxlarsan möhkəm.
Nə mülkün, nə tacın gərək. Ol əmin,Qoymaram ki, olsun işlərin çətin.
Yalnız bir şərtim var, bütün mülkündənMənə yeddi illik xərac verəsən.
Yeddi il vergisi verilsə mənə,O başqa vergilər halaldır sənə”.
Dinləyən ağlına aydınlıq saçdı,Ağzını incə bir cavabla açdı:
“Tacidar nə haqla istəyir hələ,Yeddi illik xərac bu az ömürlə.
Ömrümü edərsən təmin yeddi il.Yeddi il bac vermək çox çətin deyil”.
Bu sözü bəyəndi uca hökmüran,Qızınca beyni bu incə cavabdan,
Söylədi: “Altı il nə versə diyar,Ayaq muzdu verdim sənə, ey huşyar.
Görürəm şüurun, ağlın incədir,Qəbuldur mənə tək bir illik gəlir”.
Türklərin xaqanı dünya şahındanDaşqın bir sevinclə oldu kamiran.
Dərgahın tozunu kirpik ucuyla,Süpürə-süpürə söylədi belə:
“Bilirəm, mətindir verdiyin peyman,Gücünü artırsın ulu Yaradan!
Madam ki, tacidar söz verir buna,Öz əliylə bir xətt gərəkdir mana.
Bir illik xəracı verdiyim zamanMəni öz yerimdə qoysun hökmüran.
O xəttin qolumda olsun bir qolbaq,O xətti başımçın saxlayım ancaq.
Başımla mən də söz verirəm, inan,Bu dostluq yolundan çıxmaram bir an”.
Söz getdi arada, bağlandı peyman:Qaçsın hər ikisi vəfasızlıqdan.
Düşmənlik silinsin, dostluq var olsun,Bu dünya durduqca bərqərar olsun.
Nəhayət, bir fərman verdi hökmüdar:Xaqanın qolundan açılsın bağlar.
O qızıl zəncirdən ucalsın başı,Tacının cavahir olsun daş-qaşı.
İskəndərlə bitdi bu əhdü peyman,Öz ordugahına qayıtdı xaqan.
Gecənin sultanı açınca çətir,Qaranlıq müşk kimi saçırdı ətir.
Ulduzlar o qədər qızıl səpirdi,Yer öküzü qızıl altına girdi.
Şah meylə təskinlik verdi dimağa,Axıtdı şərabı yaqut dodağa.
Axşamdan sübhəcən oturdu yenə,İçdi Cəm camını Cəmin eşqinə.
Yuxunun yoluna səpmişdi tikan,Zəhməti, kədəri umutmuş bir an.
Nə düşmən işindən kədər çəkərdi,Nə keşikçi səsi, nə döyüş dərdi.
Sübhəcən şahanə qədəh sunaraq,Gecəni keyf ilə keçirdi oyaq.
Təbii yaqutu yonunca zaman,Yaqutlu tac ilə cüt oldu cahan.
Qapıdan girdi tez keşikçi əsgər:“Neçin qəflət etmiş uca İskəndər?
Budur, Çin xaqanı qoşunla gəlir,Ayağı altında yer, göy titrəyir.
Qaynaşan ordusu dünya doldurur,Göylərə səs salmış təbil və şeypur.
O qədər fil var ki, incinir yollar,Günəşə, Aya baş qaldırmış qubar.
O qədər qoşun var, çıxmır hesabdan,Heç bir kəs görməmiş o qədər insan.
Ordusu daşıyır hər çeşid yaraq,Poladdan dənizdir, hər dalğası dağ.
Xaqan da oturmuş qocaman filə,Arada iki mil vardır fasilə”.
Bu heyrətli işdən tutunca xəbər,Padşahlıq taxtından endi İskəndər.
Yol ölçən bir köhlən ata oturdu,Hərb üçün sazladı müntəzəm ordu.
Xaqanla döyüşə tez hazırlandı,Onun peymanını bir hiylə sandı.
Əmr etdi, təbillər gurlasın kinlə,Düz qaşlar çatılsın düyünlü çinlə.
Uca bir dağ kimi ordu çəkərək,Vurdu ox, yay, qılınc, qalxandan bəzək.
Kəşfiyyat qoluna verdi çox yaraq,Dənizdən buluda ucaltdı bir dağ.
Bu işdən xaqana verildi xəbər:Onunla döyüşə çıxmış İskəndər.
Ordunun qəlbində at sürdü xaqan,Səs ilə bağırdı: “Kimdir hökmüran?
Söyləyin atını bu səmtə çəksin,Üzünü üzümdən gizləyir neçin?”
O çinli səsindən İskəndər durdu,Donunu çinləyib belinə vurdu.
Fil yıxan atını səyirtdi haman,At saldı öndəki filə durmadan.
Dil açdı, türklərə eylədi qarğış:“Fitnəsiz anadan bir türk doğmamış.
Çinlidən gizləmə çin qaşdan başqa,Verdiyi peymana çevirir arxa.
Nə doğru söyləmiş keçən qocalar:“Çinlidan umulmaz vəfa, etibar”.
Hamı dargözlüyə bəsləmiş rəğbət,Başqanın gözündə gördülər vüsət.
Əvvəlcə sülh üçün niyə söz verdin?Sonra düşmənlikdə nə fayda gördün?
Peymanım, qəlbim bir, tutmuşam bir yol,Sözüm az, doğruluq, sədaqət bol-bol.
Demək ki, sizlərdə məhəbbət kindir,Çindəki türklərin qəlbi çin-çindir.
Bu çinli türklərdə olsaydı vəfa,Donunun çinində yaşardı dünya.
Qəlbimi bağladın öz peymanına,Ey dönük, indi səs vurursan mana.
Poladdan bir dağa dönsə vücudun,Yəcucdan, Məcucdan olsa da ordun,
İskəndər, İskəndər sədditək, inan,Tərpənməz o polad əzən Yəcucdan.
Turacın əcəli çatdığı zamanŞahin ovlağına qonar havadan.
Çəyirtkə al qanad açınca, əlbətAl qanla verəcək sərçəyə bir xətt.
Tacını alaram dikbaşlıq etsən,Suçundan keçərəm dostluğu güdsən.
Tinətim yaralar, həm də sağaldar,Arıtək həm balım, həm də iynəm var”.
Dedi Çin xaqanı: “Mən, ey şəhriyar,Sözümdən dönmədim, möhkəmdir ilqar.
Sənə dost demişəm, dostam hər zaman,Sözümdə doğruyam, möhkəmdir peyman.
Hökmünə baş əydim, artıq dönmərəm,Verdiyim əhdimdə sabitqədəməm.
Yanına onunçun gəlmişəm, inan,Manqalın ətr alsın mənim udumdan.
Biləsən məndə də var qüvvət, hünər,Ulduzlar göyünə çəkərəm əsgər.
O qədər hünərsiz deyiləm ki, mənYenmədən qayıdam hər bir döyüşdən,
Görürsən, dağ kimi var mətin ordum,Coşğun bir dənizdən belə yox qorxum.
Yalnız arxa duran tale var səndə,Yer sənə kölədir, göy sənə bəndə.
Kin, inad göstərən bir bəxtiyara,Çəkir öz başını ağacda dara.
Sənin arxandadır bu göy, bu dövran,Dövranla döyüşmək olurmu asan?”
Endi fil belindən, durdu fil kimi,Çağladı Firona doğru Nil kimi.
İskəndər gördü ki, üzr ilə xaqanOna üz çevirmiş, gəlir hərasan.
Önünə at çəkdi, misli yox Çində,Başdan quyruğacan qızıl içində.
Etdi bu at ilə onu kamiran,Yanında yer tutdu böyük pəhləvan.
Bu atdan başqa çox şey verdi ona,Bir illik xəracı keçdi xaqana.
Dost olandan sonra şah ilə xaqan,Düşmənlik kəsildi xanədanlardan.
O yerdə birləşdi hər iki ordu,Hər iki padşahın qəlbi bir vurdu.
Silahı, acığı tökdülər yerə,Töhfələrlə onlar keçdi alverə.
Çinin süpəhdarı Çin diyarındanAzuqə göndərdi şaha hər zaman.
Sarayın xalqına bu yeyintilər,Kifayət edirdi axşam və səhər.
Çalğı məclisində qədəh vurardı,Birlikdə oturar, birgə durardı.
Məclisdən ovlağa çaparkən onlar,İkisi bir yerdə edərdi şikar.
Heç biri təklikdə içməzdi badə,Hər biri hər işdə yaşar azadə.
Kitabxana.az · https://kitabxana.az/ru/works/nizami-serefname-43
Клавиши ← → для перехода, R — случайное стихотворение
Другие произведения автора
فرستاده خاص پروردگاررساننده حجت استوار
Шараф-наме, глава 4شبی کاسمان مجلس افروز کردشب از روشنی دعوی روز کرد
Шараф-наме, глава 5В ночь, светившую мне, как нам светит рассвет,Словно данную утренним просьбам в ответ,
Шараф-наме, глава 6Подойди ко мне, кравчий, налей мне вина,Чтоб душа моя стала блаженно-хмельна.
Стихи других поэтов · Хвалебные
Zilli-Sultana, amandır, verməyin Irana yol,Rəhm edin bir kərrə xəlqüllaha, Allah eşqinə!
Bihəmdillah vəl-minnə ki, tövfiqati-rəbbaniBihəmdillah vəl-minnə ki, tövfiqati-rəbbaniYetirdi mənzili-məqsudə İbrahim sultani.
Nə qələm indiMən olmuşam dərdü qəmin barkəşi,Qəmdən tikdirmişəm nə qalam indi.
YamandırBadi-səba, xəbər apar yarımaSöylə ona bir-bir halım yamandır