Хосров и Ширин, глава 57
Что такое маснави?
Маснави: длинная поэма, где каждый бейт рифмуется внутри себя; обычно эпос или повесть.
نخستین بار گفتش کَز کجایی؟بگفت از دار ملک آشنایی
بگفت آن جا به صنعت در چه کوشند؟بگفت انده خرند و جان فروشند
بگفتا جانفروشی در ادب نیست!بگفت از عشقبازان این عجب نیست
بگفت از دل شدی عاشق بدینسان؟بگفت از دل تو میگویی، من از جان
بگفتا عشق شیرین بر تو چون است؟بگفت از جان شیرینم فزون است
بگفتا هر شبش بینی چو مهتاب؟بگفت آری چو خواب آید، کجا خواب؟
بگفتا دل ز مهرش کی کنی پاک؟بگفت آن گه که باشم خفته در خاک
بگفتا گر خرامی در سرایش؟بگفت اندازم این سر زیر پایش
بگفتا گر کند چشم تو را ریش؟بگفت این چشم دیگر دارمش پیش
بگفتا گر کسیش آرد فرا چنگ؟بگفت آهن خورد ور خود بود سنگ
بگفتا گر نیابی سوی او راه؟بگفت از دور شاید دید در ماه
بگفتا دوری از مه نیست در خوَربگفت آشفته از مه دور بهتر
بگفتا گر بخواهد هر چه داری؟بگفت این از خدا خواهم به زاری
بگفتا گر به سر یابیش خوشنود؟بگفت از گردن این وام افکنم زود
بگفتا دوستیش از طبع بگذاربگفت از دوستان ناید چنین کار
بگفت آسوده شو، کاین کار خام استبگفت آسودگی بر من حرام است
بگفتا رو صبوری کن در این دردبگفت از جان صبوری چون توان کرد؟
بگفت از صبر کردن کس خجل نیستبگفت این، دل تواند کرد، دل نیست
بگفت از عشق کارت سخت زار استبگفت از عاشقی خوشتر چه کار است؟
بگفتا جان مده بس دل که با اوستبگفتا دشمنند این هر دو بیدوست
بگفتا در غمش میترسی از کس؟بگفت از محنت هجران او بس
بگفتا هیچ همخوابیت باید؟بگفت ار من نباشم نیز شاید
بگفتا چونی از عشق جمالش؟بگفت آن، کس نداند جز خیالش
بگفت از دل جدا کن عشق شیرینبگفتا چون زیم بیجان شیرین؟
بگفت او آن من شد زو مکن یادبگفت این کی کند بیچاره فرهاد؟
بگفت ار من کنم در وی نگاهی؟بگفت آفاق را سوزم به آهی
چو عاجز گشت خسرو در جوابشنیامد بیش پرسیدن صوابش
به یاران گفت کز خاکی و آبیندیدم کس بدین حاضر جوابی
به زر دیدم که با او بر نیایمچو زرش نیز بر سنگ آزمایم
گشاد آن گه زبان چون تیغ پولادفکند الماس را بر سنگ بنیاد
که ما را هست کوهی بر گذرگاهکه مشکل میتوان کردن بدو راه
میان کوه راهی کند بایدچنانک آمد شد ما را بشاید
بدین تدبیر کس را دسترس نیستکه کار تو است و کار هیچ کس نیست
به حق حرمت شیرین دلبندکز این بهتر ندانم، خورد سوگند
که با من سر بدین حاجت درآریچو حاجتمندم این حاجت برآری
جوابش داد مرد آهنینچنگکه بردارم ز راه خسرو این سنگ
به شرط آن که خدمت کرده باشمچنین شرطی به جای آورده باشم
دل خسرو رضای من بجویدبه تَرکِ شکرِ شیرین بگوید
چنان در خشم شد خسرو ز فرهادکه حلقش خواست آزردن به پولاد
دگر ره گفت از این شرطم چه باک استکه سنگ است آن چه فرمودم نه خاک است
اگر خاک است چون شاید بریدنو گر برد کجا شاید کشیدن
به گرمی گفت کآری شرط کردمو گر زین شرط برگردم نه مَردَم
میان دربند و زور دست بگشایبرون شو دستبرد خویش بنمای
چو بشنید این سخن فرهاد بیدلنشان کوه جست از شاه عادل
به کوهی کرد خسرو رهنمونشکه خواند هر کس اکنون بیستونش
به حکم آن که سنگی بود خارابه سختی روی آن سنگ آشکارا
ز دعویگاه خسرو با دلی خوشروان شد کوهکن چون کوه آتش
بر آن کوه کمرکش رفت چون بادکمر دربست و زخم تیشه بگشاد
نخست آزرم آن کرسی نگه داشتبر او تمثالهای نغز بنگاشت
به تیشه صورت شیرین بر آن سنگچنان بَر زد که مانی نقش ارژنگ
پس آن گه از سنانِ تیشهٔ تیزگزارش کرد شکل شاه و شبدیز
بر آن صورت شنیدی کز جوانیجوانمردی چه کرد از مهربانی
وز آن دنبه که آمد پیهپروردچه کرد آن پیرزن با آن جوانمرد
اگر چه دنبه بر گرگان تله بستبه دنبه شیرمردی زان تله رست
چو پیه از دنبه زانسان دید بازیتو بر دنبه چرا پیه میگدازی؟
مکن کاین میش دندان پیر داردبه خوردن دنبهای دلگیر دارد
چو برج طالعت نآمد ذنبدارز پس رفتن چرا باید ذنبوار؟
Xosrov əvvəl sordu: "Hardansan, cavan?"Fərhad cavab verdi: "Dost diyarından."
Dedi: "O diyarda hansı sənət var?"Dedi: "Qəmi alıb, canı satırlar."
Dedi: "Canı satmaq heç ədəb deyil."Dedi: "Aşiqlərdə bu əcəb deyil."
Dedi: "Ürəkdəndir çəkdiyin bu qəm?"Dedi: "Ürək nədir, candan aşiqəm."
Dedi: "Əzizdirmi eşqi Şirinin?"Dedi: "Onu candan bilirəm şirin."
Dedi: "Aytək onu gecə görürsən?"Dedi: "Yuxum gəlsə, yatırammı mən?"
Dedi: "Qəlbin onu unudar haçan?"Dedi: "Torpaqlarda yatdığım zaman."
Dedi: "Qədəm qoysan sən otağına?"Dedi: "Baş qoyaram mən ayağına."
Dedi: "Yaralasa gözünü əgər?"Dedi: "O birin də verərəm gedər."
Dedi: "Biri ona əl vursa əgər?"Dedi: "Daş da olsa, bil, dəmir yeyər."
Dedi: "Əlin ona yetişməz axır?"Dedi: "Ayı gendən görmək yaxşıdır."
Dedi: "Varlığını istəsə birdən?"Dedi: "Yalvararaq tez verərəm mən."
Dedi: "Keç, - söyləsə, - başından haman."Dedi: "Başı verib çıxaram borcdan."
Dedi: "Dostluğu et özündən kənar."Dedi: "Belə bir iş görərmi dostlar?"
Dedi: "Arxayın ol, bu xəyal xamdır."Dedi: "Arxayınlıq mənə haramdır."
Dedi: "Gəl əl götür, səbrə ver qərar."Dedi: "Heç can üçün səbr etmək olar?"
Dedi: "Səbr etməyin faydası çoxdur."Dedi: "Qəlb səbr edər, qəlbim ki, yoxdur."
Dedi: "Hansı qəmdir qorxudan səni?"Dedi: "Ancaq hicran qorxudur məni."
Dedi: "İstəyirsən dünyada həmdəm?"Dedi: "Özümü də heç istəmirəm."
Şah cavab tapmadı Fərhada artıq.Gördü məsləhətdir bitsin danışıq.
Həzərata dedi: "Ta bu günəcənBelə hazırcavab görməmişəm mən.
Madam ki, qızıldan qaçdı, çəkindi,Daşla sınayarıq biz onu indi."
Sonra sözlərini qılınctək çaldı,Almaz külüngünü daşlığa saldı.
"Bizim yolumuzda, - dedi, - bir dağ var,Çətinliklə keçir ordan adamlar.
Dağları sən yarıb yol salmalısan,Olsun gediş-gəliş bir qədər asan.
Heç kəsin əlindən gəlməz bu tədbir,Hamı deyir bu iş sənin işindir.
Şirin hümmətinə, Şirin eşqinəAnd olsun, - yaxşı and içdim mən sənə!
Mənim istəyimə əməl eyləsən,Səni öz arzuna çatdıraram mən."
Dəmir qollu Fərhad dedi: "HazıramYolundan bu dağı özüm qaldıram.
Bir şərtim var: dağla döyüşə girsəm,Şah dediyi işi sona yetirsəm,
Şah da onda məni razı edərək,O şirin şəkərdən əl çəksin gərək."
Şah hirsləndi, bu söz qızdırdı onu,İstədi Fərhadın vursun boynunu.
Dedi: "Xosrov şərtdən qorxan deyildir,Qırılası daşdır, torpaq deyildir.
Torpaq belə olsa, necə qazacaq?Hara daşınacaq bir belə torpaq?"
Sonra coşub dedi: "Şərtdir şərtimiz,Bu şərti sındırsaq, mərd deyilik biz.
Qol açıb bir göstər öz sənətini,Biz də seyr eyləyək məharətini."
Fərhad bu sözlərdən həycanlanaraq,Dedi: "Ey adil şah, hardadır o dağ?"
Xosrov nişan verdi ona uzağı,İndi adlanır o, Bisütun dağı.
O dağın hər yanı qart daşdı tamam,Daşın sərtliyini bilir hər adam.
Şahın vədəsindən ümidlənərək,Dağ çapan gedirdi yeldən yüyürək.
Dağ başını yeltək bir anda aldı,Belini bağlayıb külüngü çaldı.
Daşın düz yerindən yonub bir qədər,Çəkdi gözəl-gözəl nadir şəkillər.
Şirinin şəklini yaratdı qəşəng,Elə bil ki, çəkdi Mani bir Ərtəng.
İti külüngünün ucuyla sonraXosrovla Şəbdizi çəkdi divara.
Bu şəklin önündə o dağlar çapanEşitmiş olarsan, necə verdi can!
Bilirsən ki, Xosrov pozdu ilqarı,Məhv etdi Fərhadı bir qoca qarı.
Quyruq tələ qurdu, gördünmü qurda,Məqsədinə çatdı hiyləgər burda.
Piy quyruqdan gördü elə hiylə, fənn.Quyruğun ardınca nə izləyirsən?
Zəmanə bir qoca dişi qoyundur,Uyma quyruğuna, işi oyundur.
Taleyin quyruqsuz bir ulduz ikənQuyruqtək arxaya neçin düşürsən?
Kitabxana.az · https://kitabxana.az/ru/works/nizami-xosrov-ve-sirin-57
Клавиши ← → для перехода, R — случайное стихотворение
Другие произведения автора
کعبهروی عزم ِ ره آغاز کردقاعدهٔ کعبهروان ساز کرد
Сокровищница тайн, глава 46О довольный! Ты к миру, в спокойствии сладком, привык.Ты — осел на лугу, ты к кормушке склонившийся бык.
Сокровищница тайн, глава 47Жил властитель один, был с людьми он безжалостно строг.Словно злобный Хаджадж, издеваться над всеми он мог.
Сокровищница тайн, глава 48Небосвода завесу раздвинувши, некий игрокК беспрестанной игре принуждает находчивый рок.
Стихи других поэтов
Ta nigahım nərgisi-yar ilə olmuş aşinaKafirəm gər çeşmi-xunbar ilə olmuş aşina
Gəraylı: Dəli könül nə məlulsanDəli könül, nə məlulsan,Məgər ol nazlı yar getdi,
GörünməzNazənin gözəllər seyrə gedirlər,Ol mahi-tabanım hani görünməz,
YamandıHeç kimsə düşməsin yar sevdasına,Kimsə dözməz belə dərdə, yamandı.