Хосров и Ширин, глава 65
Что такое маснави?
Маснави: длинная поэма, где каждый бейт рифмуется внутри себя; обычно эпос или повесть.
به آیین جهانداران یکی روزبه مجلس بود شاهِ مجلسافروز
به عزم دستبوسش قاف تا قافکمر بسته کُلهدارانِ اطراف
نشسته پیش تختش جمله شاهانز چین تا روم و از ری تا سپاهان
ز سالار خُتن تا خسروِ زنگهمه بر یاد خسرو باده در چنگ
چو دوری چند مِی در داد ساقینماند از شرم شاهان هیچ باقی
شهنشه شرم را برقع برافکندسخن لَختی به گستاخی درافکند
که خوبانی که دَرخوردِ فَریشندز عالم در کدامین بُقعه بیشند؟
یکی گفتا لطافت روم داردلطف گنج است و گنج آن بوم دارد
یکی گفت از خُتن خیزد نکوییفسانهست آن طرف در خوبرویی
یکی گفت ارمن است آن بوم ِ آبادکه پیکرهای او باشد پریزاد
یکی گفتا که در اقصای کشمیرز شیرینی نباشد هیچ تقصیر
یکی گفتا سزای بزم شاهانشکرنامی است در شهر سپاهان
به شکر بَر ز شیرینیش بیدادو زو شِکّر به خوزستان به فریاد
به زیر هر لبش صد خنده بیش استلبش را چون شکر صد بنده بیش است
قبا تنگ آید از سروَش چمن رادِرم واپس دهد سیمش سمن را
رطب پیش دهانش دانهریز استشکر بگذار کو خود خانهخیز است
چو بردارد نقاب از گوشهٔ ماهبرآید نالهٔ صد یوسف از چاه
جز این عیبی ندارد آن دلآرامکه گستاخی کند با خاص و با عام
به هر جایی چو باد آرام گیردچو لاله با همه کس جام گیرد
ز روی لطف با کس درنسازدکه آن کس خان و مان را درنبازد
کسی کاو را شبی گیرد در آغوشنگردد آن شبش هرگز فراموش
مَلِک را درگرفت آن دلنوازیاساسی نو نهاد از عشقبازی
فَرَس میخواست بر شیرین دَواندبه ترکی غارت از ترکی ستاند
بَرَد شیرینی قندی به قندیگشاید مشکل بندی به بندی
به گوهر پایهٔ گوهر شود خردبه دیبا آب دیبا را توان برد
سرش سودای بازار شکر داشتکه شکر هم ز شیرینی اثر داشت
نه دل میدادش از دل راندن او رانه شایست از سپاهان خواندن او را
در این اندیشه صابر بود یک سالنشد واقف کسی بر حسبِ آن حال
پس از سالی رکاب افشاند بر راهسوی مُلک سپاهان راند بنگاه
فرود آمد به نزهتگاه آن بومسوادی دید بیش از کشور روم
گروهی تازهروی و عشرتافروزبه گاه خوشدلی روشنتر از روز
نشاط آغاز کرد و باده میخوردغم آن لعبتِ آزاده میخورد
نهفته باز میپرسید جایشبه دست آورد هنجار سرایَش
شبی برخاست تنها با غلامیز بازار شکر برخواست کامی
چو خسرو بر سر کوی شکر شدسپاهان قصر شیرینی دگر شد
حلاوتهای عیش آن عصر میداشتکه شکر کوی و شیرین قصر میداشت
به در بر حلقه زد خاموش خاموشبرون آمد غلامی حلقه در گوش
جوانی دید زیباروی بر درنمودار جهانداریش در سر
فرود آوردش از شبدیز چون ماهفرس را راند حالی بر علفگاه
چو مهمانان به ایوانش درون بردبدان مهمان سر از کیوان برون برد
مَلک چون بر بساط کار بنشستدرستی چند را بر کار بشکست
اجازت داد تا شکر بیایدبه مهمان بر ز لب شکر گشاید
برون آمد شکر با جام جُلابدهانی پر شکر چشمی پر از خواب
شکرنامی که شکر ریزد او بودنباتی کز سپاهان خیزد او بود
ز گیسو نافهنافه مشک میبیختز خنده خانهخانه قند میریخت
چو ویسه فتنهای در شهدبوسیچو دایه آیتی در چاپلوسی
کنیزان داشتی رومی و چینیکز ایشان هیچ را مثلی نبینی
همه در نیمشب نوروز کردهبه کار عیش دستآموز کرده
نشست و باده پیش آورد حالیبتی یا رب چنان و خانه خالی
نه می در آبگینه کآن سمنبردر آب خشک میکرد آتشِ تَر
گلابی را به تلخی راه میدادبه شیرینی به دست شاه میداد
نشسته شاه عالم مِهترانهشکر برداشته چون مَه ترانه
پیاپی رطلها پرتاب میکردملک را شهربند خواب میکرد
چو نوش باده از لب نیش برداشتشکر برخاست شمع از پیش برداشت
به عذری کآن قبول افتاد در راهبرون آمد ز خلوتخانهٔ شاه
کنیزی را که همبالای او بودبه حسن و چابکی همتای او بود
در او پوشید زر و زیور خویشفرستاد و گرفت آن شب سر خویش
ملک چون دید کآمد نازنینشستد دادِ شکر از انگبینش
در او پیچید و آن شب کامِ دل راندبه مصروعی بر افسونی غلط خواند
ز شیرینی که آن شمع سحر بودگمان افتاد او را کآن شکر بود
کنیز از کار خسرو ماند مدهوشکه شیرین آمدش خسرو در آغوش
فسانه بود خسرو در نکوییفسونگر بود وقت نغزگویی
ز هر کس کاو به بالا سروری داشتسری و گردنی بالاتری داشت
به خوشمغزی به از بادامِ تَر بودبه شیریناستخوانی نِیشکر بود
شبی کهاسب نشاطش لنگ رفتیکم این بودی که سی فرسنگ رفتی
هر آن روزی که نصفی کم کشیدیچهل من ساغری در دَم کشیدی
چو صبح آمد کنیز از جای برخاستبه دستان از ملک دستورییی خواست
به نزدیک شِکر شد کام و ناکامبه شِکر باز گفت احوال بادام
هر آنچ از شاه دید او را خبر دادنهانیهای خلوت را به در داد
بدان تا شِکر آگه باشد از کاربگوید هر چه پرسد زو جهاندار
شِکر برداشت شمع و درشد از درکه خوش باشد به یک جا شمع و شِکر
مَلک پنداشت کآن هم بستر او بودکنیزک شمع دارد، شِکر او بود
بپرسیدش که تا مهمانپرستیبه خلوت با چو من مهمان نشستی؟
جوابش داد کای از مهتران طاقندیدم مثل تو مهمان در آفاق
همه چیزیت هست از خوبروییز شیرینشکری و نغزگویی
یکی عیب است اگر ناید گرانتکه بویی در نمک دارد دهانت
نمک در مَردم آرد بوی پاکیتو با چندین نمک چون بویناکی؟
به سوسنبوی شه گفتا «چه تدبیر؟»سمنبر گفت «سالی سوسن و سیر»
ملک چون رخت از آن بتخانه بربستگرفت آن پند را یک سال در دست
بر آن افسانه چون بگذشت سالیمزاج شه شد از حالی به حالی
به زیرش رام شد دوران توسنبرآوردش درختِ سیر سوسن
شبی بر عادت پارینه برخاستبه شِکر باز بازاری برآراست
همان شیرینی پارینه دریافتبه شیرینی رسد هر کاو شِکر یافت
چو دوری چند رفت از عیشسازیپدید آمد نشان بوس و بازی
همان جُفته نهاد آن سیمساقشبه جُفتی دیگر از خود کرد طاقش
ملک نُقلِ دهانآلوده میخوردبه امید شِکر پالوده میخورد
چو لشگر بر رحیل افتاد شب راملک پرسید باز آن نوشلب را
که چون من هیچ مهمانی رسیدت؟بدین رغبت کسی در بر کشیدت؟
جوابی شِکرینش داد شِکرکه پارم بود یاری چون تو در بر
جز آن کان شخص را بوی دهان بودتو خوشبویی از این بِهْ چون توان بود؟
ملک گفتا چو بینی عیب هر چیزببین عیب جمال خویشتن نیز
بپرسیدش که عیب من کدام است؟کز آن عیب این نکویی زشتنام است
جوابش داد کآن عیب است مشهورکه یک ساعت ز نزدیکان نهای دور
چو دور چرخ با هر کس بسازیچو گیتی با همه کس عشق بازی
نگارینمرغی ای تمثال چینیچرا هر لحظه بر شاخی نشینی؟
غلاف نازکی داری دریغیکه هر ساعت کنی بازی به تیغی
جوابش داد شِکر کای جوانمردچه پنداری کزین شِکر کسی خورد؟
به ستاری که ستر اوست پیشمکه تا من زندهام بر مُهر خویشم
نه کس با من شبی در پرده خفتهستنه دُرم را کسی در دَور سفتهست
کنیزان منند اینان که بینیکه در خلوت تو با ایشان نشینی
بلی من باشم آن کهاول درآیمبه می بنشینم و عشرت فزایم
ولی آن دلسِتان کآید در آغوشنه من، چون من بتی باشد قصبپوش
چو بشنید این سخن شاه از زبانشبدین معنی گواهی داد جانش
دُری کاو را بود مُهر خداییدهد ناسُفتگی بر وی گوایی
چو برزد آتشِ مشرق زبانهمَلک چون آب شد ز آن جا روانه
بزرگان سپاهان را طلب کردوز ایشان پرسشی زان نوشلب کرد
به یک رویه همه شهر سپاهانشدند آن پاکدامن را گواهان
که شکر همچنان در تنگ خویش استنیازردهگلی بر رنگ خویش است
متاع خویشتن در بار داردکنیزی چند را بر کار دارد
سمندش گر چه با هر کس به زین استسنان دورباشش آهنین است
عجوزان نیز کردند استواریعروسش بِکر بود اندر عماری
ملک را فرخ آمد فال اخترکه از چندین مگس چون رَست شِکر!
فرستاد از سرای خویش خواندشبه آیین زناشویی نشاندش
نسُفته دُرِ دریاییش را سُفتنگین لعل را یاقوت شد جفت
سوی شهر مداین شد دگر بارشِکر با او به دامنها شِکربار
به شِکر عشق شیرین خوار میکردشِکر شیرینییی بر کار میکرد
چو بگرفت از شِکرخوردن دلِ شاهبه نوشآبادِ شیرین شد دگر راه
شِکر در تَنگ شه تیمار میخوردز نخلستانِ شیرین خار میخورد
شه از سودای شیرین شور در سرگدازان گشته چون در آب شِکر
چو شمع از دوری شیرین در آتشکه باشد عیش موم از انگبین خوش
کسی کز جان شیرین باز مانَدچه سود ار در دهن شِکر فشانَد؟
شِکر هرگز نگیرد جای شیرینبچربد بر شِکر حلوای شیرین
چمن خاک است چون نسرین نباشدشِکر تلخ است چون شیرین نباشد
مگو شیرین و شِکر هست یکسانز نِی خیزد شِکر، شیرینی از جان
چو شمع شهد شیرین برفروزدشِکر بر مجمر آن جا عود سوزد
شِکر گر چاشنی در جام داردز شیرینی حلاوت وام دارد
ز شیرینی بزرگان ناشکیبندبه شِکر طفل و طوطی را فریبند
هر آبی کآن بود شیرین بسازدشِکر چون آب را بیند گدازد
ز شیرین تا شِکر فرقی عیان استکه شیرین جان و شِکر جای جان است
پریرویی است شیرین در عماریپرند او شِکر در پردهداری
بداند این قدر هر کهش تمیز استکه شِکر بهر شیرینی عزیز است
دلش میگفت شیرین بایدم زودکه عیشم را نمیدارد شِکر سود
یخ از بلّور صافیتر به گوهرخلاف آن شد که این خشک است و آن تَر
دگر ره گفت نَشْکیبم ز شیرینچه باید کرد با خود جنگ چندین؟
گَرَم سنگ آسیا بر سر بگردددل آن دل نیست کز دلبر بگردد
به سر گردم، نگردانم سر از یارسری دارم مباح از بهر این کار
دگر ره گفت کاین تدبیر خام استصبوری کن که رسوایی تمام است
مرا آن بِهْ که از شیرین شکیبمنه طفلم تا به شیرینی فریبم
بباید درکشیدن میل را میلکه کس را کار برنآید به تعجیل
مرا شیرین و شِکر هر دو در جامچرا بر من به تلخی گردد ایام؟
دلم با این رفیقان بیرفیق استز بس ملاحبان کشتی غریق است
نمیخواهی که زیر افتی چو سایهمشو بر نردبان جز پایهپایه
چنان راغب مشو در جستن کامکه از نایافتن رنجی سرانجام
طمع کم دار تا گر بیش یابیفتوحی بر فتوح خویش یابی
دل آن بِهْ کز در مَردی درآیدمراد مَردم از مَردی برآید
به صبرم کرد باید رهنمونیزنی شد با زنان کردن زبونی
به مَردان بر زنی کردن حرام استزنی کردن زنی کردن کدام است؟
مرا دعوا چه باید کرد شیریکه آهویی کند بر من دلیری
اگر خود گوسپندی رند و ریشمنه بر پشم کسان بر پشم خویشم
چو پیلان راز خود با کس نگفتمچو پیله در گلیم خویش خفتم
چنان در سر گرفت آن تُرک طنازکزو خسرو نه، کیخسرو بَرَد ناز
چو کرد ار دل ستاند، سینه جویدورش خانه دهی، گنجینه جوید
دلم را گر فراقش خون برآردطمع برد و طمع طاعون برآرد
ز معشوقه وفا جستن غریب استنگوید کس که سکبا بر طبیب است
مرا هر دم بر آن آرد ستیزشکه «خیز استغفرالله خون بریزش»
من این آزرم تا کی دارم او را؟چو آزردم تمام آزارم او را
به گیلاندر نکو گفت آن نکو زنمیآزار ار بیآزاری نکو زن
مزن زن را ولی چون برستیزدچنانش زن که هرگز برنخیزد
دل شه چارهٔ آن غم ندانستکه راز خویش را محرم ندانست
دل آن محرم بود کز خانه باشددل بیگانه هم بیگانه باشد
چو دزدیده نخواهی دانهٔ خویشمَهِل بیگانه را در خانهٔ خویش
چنان گو راز خود با بهترین دوستکه پنداری که دشمنتر کسی اوست
مگو ناگفتنی در پیش اغیارنه با اغیار، با محرمترین یار
به خلوت نیزش از دیوار میپوشکه باشد در پس دیوارها گوش
و گر نتوان که پنهان داری از خویشمده خاطر بدان یعنی میندیش
میندیش آن چه نتوان گفتنش بازکه نندیشیده بِهْ ناگفتنیراز
در این مجلس چنان کن پردهسازیکه نآید شحنه در شمشیربازی
سرودی کآن بیابان را نشایدسزد گر بزم سلطان را نشاید
اگر دانا و گر نادان بود یاربضاعت را به کس بیمُهر مسپار
مکن با هیچ بدمحضر نشستیکه نآرد در شکوهت جز شکستی
درختی کار در هر گِل که کاریکز او آن بر که کِشتی چشم داری
سخن در فرجهای پرور که فرجامز واگفتن تو را نیکو شود نام
اگر صد وجه نیک آید فراپیشچو وجهی بَد بُوَد زآن بَد بیندیش
به چشم دشمنان بین حرف خود رابدین حرفت شناسی نیک و بد را
چو دوزی صد قبا در شادکامیبِدَر پیراهنی در نیکنامی
Şahlar qaydasınca bir gözəl sabahBir işrət məclisi qurdu şahənşah.
İsfahandan Reyə, Çindən QuracanToplanmışdı bura şahlar bu zaman.
Əlini öpməkçün hazırdı tamamBütün ölkələrdən gələn izdiham.
Orda Xütən şahı, burda ZəngibarXosrovun adına qədəh tutdular.
Məclisi hərləndi gülgün qədəhlər,Artıq utanmaqdan qalmadı əsər.
Həya pərdəsini Xosrov ataraq,Dedi: "Dostlar, gəlin açıq danışaq.
Mənə layiq gözəl, deyin, harda var?Hansı ölkədədir böylə bir nigar?"
"Lətiflik Rumdadır, - söylədi biri, -Lətafət xəznədir, Rum onun yeri."
O dedi: "Xütəndir gözəllər yurdu,Bu yer gözəlliyin gülünü vurdu."
Bu dedi: "Belə yer Ərmənistandır,O yerin gözəli dildə dastandır."
Biri dedi: "Kəşmir marallarındanTapan olmamışdır hələ bir nöqsan."
Biri dedi: "Şahım lütf etsə əgər,İsfahanda vardır bir nazlı Şəkər.
Şirin söhbətləri qəlbi şad edir,Xuzistan şəkəri ondan dad edir.
Yüz gülüş gizlənib al dodağında,Şəkəri qul edib bal dodağında.
Sərvi heyran edib bütün çəməni,Yasəməndən ağdır gümüş bədəni.
Ağzının yanında xurma nə şeydir?Qapısında şəkər nökərlik edir.
Niqabı götürsə üzündən həmənYüz Yusif səslənər quyu dibindən.
Böyüklə, kiçiklə dolanır açıq,Yoxdur bundan başqa bir eybi artıq.
Külək kimi tutmaz bir yerdə aram,Lalətək hər kəslə o qaldırar cam.
Hamıya mehriban, hər kəsə munis,Çox adam olmuşdur yolunda müflis.
Kim salsa qoynuna onu bir gecə,Unutmaz o dəmi, inan, ölüncə."
Bu tərif Xosrovun xoşuna gəldi,Eşqi cuşa gəldi, keyfi kökəldi.
İstədi atını üstünə salsın,Türk kimi hücumla üstünü alsın.
Bu qənd şirnisini aparsın o qənd,Bu bəndi bağlasın, açılsın o bənd.
Gövhəri gövhərlər qiymətdən salar,İpəyi ipəklər hörmətdən salar.
Məqsədi alverdi, bazarı şəkər,Şəkərdə də vardır şirindən əsər.
Nə unuda bilir şəkər ağrısın,Nə layiq bilirdi onu çağırsın.
Bir il səbr elədi, qaldı bu sayaq,Bir kimsə bilmədi bu sirri ancaq.
Bir il sonra qalxdı qulamlarıyla,İsfahan tərəfə düzəldi yola.
Isfahana çatdı, düşərgə saldı,Rumtək abad gördü, çox heyran qaldı.
O yerin tayfası keyfcildi tamam,Hər yanda işrətdi hər səhər-axşam.
Keyfə başlayaraq mey içirdi şahÜrəyində Şəkər, dilindəsə "ah!"
Gizlincə soruşdu onun yerini,Evinin səmtini, küçələrini.
Bir qulamla getdi bir gecə gizlinŞəkər bazarında kama yetməkçin.
Şəkər məhləsinə yetişən zamanYenə Qəsri-Şirin oldu İsfahan.
Xosrov həm coşqundu, həm də həvəsli,Şirinin qəsri var, şəkərin vəsli.
Xosrov yavaş qapı döydüyü zamanSırğalı bir qulam çıxdı qapıdan.
Bu gözəl cavanı görəndə qulam.Anladı ki, şahdır gələn bu adam.
Xosrovu ay kimi atdan düşürdü,Şəbdizi bir anda otlağa sürdü.
Qonağı apardı nazla eyvana,Bu fəxrdən başı çatdı Keyvana.
Büsat açdıraraq Xosrov oturdu,Qızıl xərc elədi, xoş məclis qurdu.
İcazə verdi ki, qoy gəlsin Şəkər,Başlansın xoş sözlər, şirin söhbətlər.
Gülab dolu camla gəldi o nigar,Ağzı şəkər dolu, gözləri xumar.
Adı Şəkər, özü şəkər o idi,İsfahan nabatı məgər o idi?
Saçından ətrafa səpirdi ənbər,Gülüşü qənd idi, sözləri şəkər.
Öpüşü Visətək dünya fitnəsi,Yağlı dil tökməkdə onun dayəsi.
Çin, Rum gözəlləri yanında kəniz,Elə bir gözəli tapmazsan hərgiz.
Novruza dönmüşdü qaranlıq gecə,Məclis bəzənirdi onlar gülüncə.
Şərabla doldurdu qədəhi əvvəl,Bir xəlvət ev ola, bir belə gözəl!
Oturmuşdu Xosrov əlində sağər,Başladı nəğməni ay üzlü Şəkər.
Sanma mey süzürdü qədəhə günəş,Quru su içinə tökürdü atəş.
Əlində gülabın təlxi gedirdi,Şaha şirinliklə təqdim edirdi.
Yuxu zindanına düşsün deyə şahQədəhi dalbadal verirdi o mah.
Şərab eyləyincə onlara təsir,Tərk etdi məclisi mütrüblər bir-bir.
Üzürlü bəhanə gətirib, sonraŞəkər şah yanından çıxdı kənara.
Var idi Şəkərdə bir zirək kəniz,Özütək qamətli, qəşəng, misilsiz.
Şəkər zinətini geydirdi ona,Yola saldı gecə şahın yanına.
Nazənini Xosrov görüncə hamanŞəkər qisasını aldı balından.
Gecə qucaqladı, kamına çatdı,Onu şəkər bildi, qəndə oxşatdı.
Xosrovun işinə qız heyran qaldı,Şahın gözəlliyi könlünü çaldı.
Şahın gözəlliyi olmuşdu dastan,Bir sözüylə insan çıxardı yoldan.
Boy-buxunda ona çatan olmazdı,Görkəmi mərdanə, qaməti sazdı.
Məğzi badam kimi təzə və tərdi,Sümüyü şirindi, bir neyşəkərdi.
İşrətdə düşsəydi atı çətinə,Azı otuz ağac sürərdi yenə.
Içkini az içsə, yenə qırx batmanİçərdi bir gündə gülgün şərabdan.
Sübh olanda qalxdı yerindən kəniz,Dedi: "Şahım, gedim, izn verin siz."
Şəkərə yetirib özünü dərhal,Dedi əhvalatı o tamam-kamal.
Gecəki işlərdən etdi xəbərdar,O gizlin sirləri qıldı aşikar.
Şəkər bir əlinə şam aldı çıxdı,Şəkər, şam bir yerdə bir yaraşıqdı.
Şah zənn etdi budur gecəki dilbər,Əlində şam gələn Şəkərdir, Şəkər.
Şah soruşdu: "Sən ey qonaq saxlayan,Mən kimisi sənə olubmu mehman?"
Şəkər cavab verdi: "Ey nurlu çıraq,Bu dünyada yoxdur sən kimi qonaq.
Nadir gözəlliyin, qəşəng üzün var,Şirin danışığın, dadlı sözün var.
Qəzəblənmə, deyim, var səndə nöqsan,Çox pis qoxu gəlir duzlu ağzından.
Duz insanda, bəlli, xoş iy törədər,Duzluykən, qoxursan neçin bu qədər?"
Şah dedi: "Ey süsən, buna çarə de!"Dedi: "Ancaq bir il sən sarımsaq ye!"
Şah o bütxanadan gedəndən sonraBir il əməl etdi tapşırıqlara.
Bu sözün üstündən bir il keçəndə,Şah başqa hal duydu yenə bədəndə.
Harın dövran atı ramlıq göstərdi,Sarımsaq üstündə süsən göyərdi.
Keçən ilki kimi şah yenə durdu,Yenə də Şəkərçün bir bazar qurdu.
Keçən ilki kimi şirindi Şəkər,Şəkərə rast gələn şirinlik görər,
Keyfin bir zamanı məclis qızaraq,Ortalığa gəldi öpüş, oynamaq.
Şəkər him elədi, kənizi gəldi.Onu şaha qoşdu, özü əkildi.
Çeynənmiş məzəni şah yeyirdi tək,Dadsız paludəni şəkər bilərək.
Elə ki, gecənin rəngi saraldı,O bal dodaqlıdan şah xəbər aldı:
"Sənə rast gəlibmi mənimtək qonaq?Görmüsənmi belə həvəsli qoçaq?"
Şaha cavab verdi o şux işvəkar:"Bildir rast gəlmişdi sən kimi bir yar,
Pis qoxu gəlirdi ağzından ancaq,Sən xoş qoxulusan, ey nurlu çıraq!"
Dedi: "Yad eybini yaxşı görürsən.Öz gözəlliyində eybini gör sən."
Şəkər soruşdu ki: "Eybim hansıdırKi, ondan camalın yaman ad alır?"
Xosrov dedi: "Eşit, budur o nöqsan:Bir an adamlardan uzaq olmursan.
Hər kəsə dövrantək məhrəm olaraq,Hər gəlib-gedənə açırsan qucaq.
Bəzəkli bir quşsan sən, ey nəqşi-Çin,Gündə bir budağa qonursan neçin?
Təəssüf olsun, var bir nazik qının,Hər gün bir qılıncla oynayır bu qın."
"Ey cavanmərd, - deyə səsləndi Şəkər, -Sanma bu şəkərdən dadmış bir nəfər.
O sirlər örtənə edirəm qəsəm,Doğulduğum gündən öz möhrümdəyəm.
Nə biri mənimlə gecə birləşib,Nə bir kəs dünyada dürrümü deşib.
Mənim kənizimdir o sən görənlər,Xəlvətdə səninlə işrət sürənlər.
Əvvəlcə gələrdim yanına özüm,Meytək məst edirdi səni hər sözüm.
Lakin qucağına girən mən deyil,Mən kimi başqa bir gözəl oldu, bil."
Eşidən zamanda şah bu dastanı,Şəhadət verirdi buna öz canı.
Allahın möhrü bir dürr üstə olsa,Demək, deşilməmiş o dürr əsla.
Od kimi yananda şərq üfüqləriSu kimi tərk etdi Xosrov o yeri.
Yığdı Isfahanın böyüklərini.Soruşdu onlardan o şux pərini.
Isfahanın əhli ta bir ağızdan:"Ismətlidir, - dedi, - o afəti-can.
Öz tüngü içində qalmışdı Şəkər,Əl dəyməmiş güldür, inan, o dilbər.
Malını saxlayıb bağlı həmişə,Bir neçə kənizi salmışdır işə.
Hazır dayansa da atı hər zaman,Nizəsi deyər ki: "Uzaqda dayan."
Qarılar yoxlayıb qız ismətini,Təsdiq elədilər bəkarətini.
Şah buna sevindi, "əcəb" deyərək:"Şəkərə dəyməyib bu qədər milçək."
Tez elçi göndərdi, aldı Şəkəri,O gecə qoynuna saldı Şəkəri.
Şəkərin o təzə dürrünü deşdi,Ləl üzüklə yaqut gəldi birləşdi.
Mədainə tərəf yola düzəldi,Şəkər də onunla bərabər gəldi.
Şəkər səbəbinə alçaldı Şirin,Şəkər də özünü salırdı şirin.
Doyan zamanda şah Şəkərdən yenəÜz qoydu Şirinin o bal şəhdinə.
Şəkər şah qəsrində yalqız qalırkan,Şirin xurmasından yeyirdi tikan.
Şirinin eşqiylə hey çəkərək ahSuda şəkər kimi əriyirdi şah.
Şirin həsrətindən şah olmuşdu şam,Odlarda yanırdı hey səhər-axşam.
Mumun keyfi yalnız balla xoşlanar,Baldan ayrılsa mum, şam olub yanar.
Bir kəsin ağzından çıxsa şirin can,Nə çıxar ağzına şəkər qoymaqdan?
Şirinin yerini şəkər tutarmı?Şirinsiz şəkərin bir dadı varmı?
Çəmənlər boş qalar yəqin nəsrinsiz,Şəkər acı dadar, inan, şirinsiz.
Şəkər, şirin birdir, söyləmə, dayan!Şirin candan olur, şəkər qamışdan.
Şirinin bal şamı parlayan zamanManqalda ud ilə şəkərdir yanan.
Camında bir damcı dad var şəkərin.Onu da şirindən borc alıb yəqin.
Şirindən çəkinməz böyük adamlar,Uşağı, tutini şəkər aldadar.
Xoş gələr insana bu şirin, lakinŞəkər tez əriyər su dəyən təkin.
Şəkərlə Şirinin fərqi əyandır,Şəkər can yeridir, Şirincə candır.
Şirin - kəcavədə oturmuş pəri.Şəkər - onun ipək pərdədə zəri.
Ürəyi deyirdi: tez gəlsin Şirin,Bir faydası yoxdur mənə Şəkərin.
Buza çatmazsa da saflıqda büllur,Büllur quru, ancaq buzsa yaş olur.
Başımda fırlansa dəyirman daşı,Şirindir könlümün yenə sirdaşı.
Dolanıb başına dönmərəm ondan,Bir başım var, verdim yolunda qurban.
Dedi: "Bütün bunlar bir xam xəyaldırSəbr etməsəm bu iş xeyli mahaldır.
Şirin söhbətində səbr etmək gərək,Aldanma şirinə körpə uşaqtək.
Şirin də, Şəkər də öz canımdadır,Neçin acılayım günümü axır?!
Bu qədər həmdəmlə yoxdur həmdəmim,Gəmiçi çoxsa da qərq olur gəmim.
Arzunun gözünə mil çək, kor elə,Məqsədə çatmazsan bu tələsməklə.
Düşmək istəməsən kölgətək yerə,Ayaq qoyub bir-bir çıx pillələrə.
Kam olmaqçün olma çox da həvəskar,Bir gün tapmayanda olmayasan xar.
Az olsa tamahın, arzun, niyyətin,Onda qat-qat artar malın, sərvətin.
Mərd olmaq yaxşıdır dünyada hər an,Mərdliklə yetişər arzuya insan.
Səbr eyləyəm gərək, doğru yol budur,Arvada alçalmaq arvadlıq olur.
Kişi arvadsifət olmasın gərək,Arvadçün ağlamaz kişi arvadtək.
Məni bəndə salır bir körpə ceyran,Necə adlandırım özümü aslan?
Yunu qırxılmış bir qoyun da olsam,Özgə yununda yox, öz yunumdayam.
Filtək gizlədərək sirri hər kəsdən,Baramatək yatdım öz pilləmdə mən.
Lakin o gözəldə elə naz vardı,Keyxosrov da gəlsə məğlub olardı.
Ürəyi alsa kürd, sinəni gəzər,Evini verərsən, xəznəni gəzər.
Qəlbimi qanatsa taun, yeri var,Tamahkardım, tamah taun doğurar.
Məşuqədən vəfa, gəl, umma hərgiz,Təbib bişirərmi xəstəyə pəhriz?
Elə hala salır ədası məni,Deyirəm: vur, öldür belə fitnəni.
Mən nə vaxta kimi ondan utanım?Bir yolluq incidim, qurtarsın canım.
Arvadı heç vurma, olsa ədəbsiz,Elə vur ki, bir də qalxmasın hərgiz.
Gilanda bir qadın söyləyirdi həm:"Ya qadına dəymə, ya da vur möhkəm."
Şahın qəlbi dərdə tapmadı çara,Yox bir məhrəm açsın sirri onlara,
Evdə olar qəlbin məhrəmi, bəlli,Yad qəlbindən olmaz qəlbə təsəlli.
İstəyirsən evin salamat qala,Yad adamı evə buraxma əsla.
Ən yaxşı dostuna sirr verən zamanZənn elə dayanıb qarşında düşman.
Deyilməyən sözü demə əğyara,Bir tək əğyar deyil, hətta dostlara.
Bilməsin sirrini evdə divarlar,Divar dalında da çünki qulaq var.
Gizləyə bilməsən sirri qohumdan,Qəlbinə də onu buraxma bir an.
Deyilməyən sirri gətirmə dilə,Onun barəsində düşünmə belə.
Bu məclisdə elə pərdə saxla sən,Darğa qılıncına rast gəlməyəsən
Çöldə oxunmayan bir nəğmə, düşün,Şahın məclisinə yararmı bu gün?
Heç oturub-durma pis dostla, çəkin,Şəninə əskiklik gətirər sənin.
Yoldaşın ağıllı, ya axmaq olsa,Ona qıfılsız şey tapşırma əsla.
Ağac əkdin, mütləq elə yerdə əkKi, yəqin biləsən o bar verəcək.
Ağzında o qədər saxla ki, sözüYaxşı ad qazansın deyənin özü.
İstərsən şadlıqda yüz paltar tikən,Bir köynək parçala yaxşı adçün sən!
Yüz gözəl rast gəlsə - işvəli canan,Bircə çirkin olsa, sən qorun ondan.
Sözünə düşmənin gözlərilə bax,Onda yaxşı-pisi görərsən ancaq.
Kitabxana.az · https://kitabxana.az/ru/works/nizami-xosrov-ve-sirin-65
Клавиши ← → для перехода, R — случайное стихотворение