Хосров и Ширин, глава 90
Что такое маснави?
Маснави: длинная поэма, где каждый бейт рифмуется внутри себя; обычно эпос или повесть.
سعادت چون گلی پرورد خواهدبه بار آید پس آنگه مرد خواهد
نخست اقبال بردوزد کلاهیپس آنگاهی نهد بر فرق شاهی
ز دریا دُر برآرد مرد غواصبه کممدت شود بر تاجها خاص
چو شیرین گشت شیرینتر ز جلابصلا در داد خسرو را که دریاب
بخور کاین جام شیرین نوشبادتبجز شیرین همه فرموشبادت
به خلوت بر زبان نیکنامیفرستادش به هشیاری پیامی
که جام باده در باقی کن امشبمرا هم باده هم ساقی کن امشب
مشو شیرینپرست ار می پرستیکه نتوان کرد با یک دل دو مستی
چو مستی مرد را بر سر زند دودکبابش خواه تر خواهی نمکسود
دگر چون بر مرادش دست باشدبگوید مست بودم مست باشد
اگر کالای صد بکری برَد مستبه هشیاری، به هشیاران کشد دست
بسا مستا که قفل خویش بگشادبه هشیاری، ز دزدان کرد فریاد
خوش آمد این سخن شاه عجم رابگفتا هست فرمان آن صنم را
ولیکن بود روز باده خوردنجگرخواری نمیشایست کردن
نوای باربد لحن نکیساجبین زهره را کرده زمینسا
گهی گفتی به ساقی نغمهٔ رودبده جامی که باد این عیش بدرود
گهی با باربد گفتی می از جامبزن کهامسال نیکت باد فرجام
ملک بر یاد شیرین تلخ بادهلبالب کرده و بر لب نهاده
به شادی هر زمان میخورد کاسیبدینسان تا ز شب بگذشت پاسی
چو آمد وقت آن کاسوده و شادشود سوی عروس خویش داماد
چنان بُد مست، کهش بیهوش بردندبجای غاشیهش بر دوش بردند
چو شیرین در شبستان آگهی یافتکه مستی شاه را از خود تهی یافت
به شیرینی جمال از شاه بنهفتنهادش جفتهای شیرینتر از جفت
ظریفی کرد و بیرون از ظریفینشاید کرد با مستان حریفی
عجوزی بود مادر خوانده او راز نسل مادران وا مانده او را
چهگویم؟ راست چون گرگی به تقدیرنه چون گرگ جوان، چون روبه پیر
دو پستان چون دو خیک آبرفتهز زانو زور و از تن تاب رفته
تنی چون خرکمان از کوژپشتیبر و پشتی چو کیمخت از درشتی
دو رخ چون جوز هندی ریشهریشهچو حنظل هر یکی زهری به شیشه
دهان و لفجنش از شاخ شاخیبه گوری تنگ میماند از فراخی
شکنج ابرویش بر لب فتادهدهانش را شکنجه بر نهاده
نه بینی! خرگهی بر روی بستهنه دندان! یک دو زرنیخ شکسته
مژه ریزیده چشم آشفته ماندهز خوردن دست و دندان سفته مانده
به عمدا زیوری بر بستش آن ماهعروسانه فرستادش برِ شاه
بدان تا مستیش را آزمایدکه مه را ز ابر فرقی مینماید؟
ز طرف پرده آمد پیر بیرونچو ماری کاید از نخجیر بیرون
گرانجانی که گفتی جان نبودشبه دندانی که یک دندان نبودش
شه از مستی در آن ساعت چنان بودکه در چشم آسمانش ریسمان بود
ولیک آن مایه بودش هوشیاریکه خوشتر زین رود کبک بهاری
کمان ابروان را زه برافکندبدان دل کاهوی فربه در افکند
چو صید افکنده شد کاهی نیرزیدوزان صد گرگ روباهی نیرزید
کلاغی دید بر جای هماییشده در مهد ماهی اژدهایی
به دل گفت این چه اژدرها پرستیستخیال خواب یا سودای مستیست
نه بس شیرین شد این تلخ دو تا پشتچه شیرین کز ترشرویی مرا کشت
ولی چون غول مستی رهزنش بودگمان افتاد کان مادر زنش بود
در آورد از سر مستی بِدو دستفتاد آن جام و شیشه هر دو بشکست
به صد جهد و بلا برداشت آوازکه مردم جان مادر چارهای ساز
چو شیرین بانگ مادر خوانده بشنیدبه فریادش رسیدن مصلحت دید
برون آمد ز طرف هفت پردهبنامیزد رخی هر هفت کرده
چهگویم چون شکر؟ شکر کدامست؟طبرزد نه که او نیزش غلام است
چو سروی گر بوَد در دامنش نوشچو ماهی گر بوَد ماهی قصبپوش
مهی خورشید با خوبیش درویشگلی از صد بهارش مملکت بیش
بتی کامد پرستیدن حلالشبهشتی نقد بازار جمالش
بهشتی شربتی از جان سرشتهولی نام طمع بر یخ نوشته
جهانافروز دلبندی، چه دلبند!به خرمنها گل و خروارها قند
بهاری تازه چون گل بر درختانسزاوار کنار نیکبختان
خجلرویی ز رویش مشتری راچنان کز رفتنش کبک دری را
عقیق میمشکلش سنگ در مشتکه تا بر حرفِ او کس نَنْهد انگشت
نسیمش در بها همسنگِ جان بودترازوداریِ زلفش بدان بود
ز خالش چشم بد در خواب رفتهچو دیده نقش او از تاب رفته
ز کرسیداریِ آن مشکِ جوسنگترازوگاه جو میزد گهی سنگ
لب و دندانی از عشق آفریدهلبش دندان و دندان لب ندیده
رخ از باغِ سبکروحی نسیمیدهان از نقطهٔ موهوم میمی
کشیده گِردِ مه مشگینکمندیچراغی بسته بر دودِ سپندی
به نازی قلب ترکستان دریدهبه بوسی دخل خوزستان خریده
رخی چون تازهگلهای دلاویزگلاب از شرم آن گلها عرقریز
سپید و نرم چون قاقم بر و پشتکشیده چون دُم قاقم ده انگشت
تنی چون شیر با شکر سرشتهتباشیرش به جای شیر هشته
ز تری خواست اندامش چکیدنز بازی زلفش از دستش پریدن
گشاده طاق ابرو تا بناگوشکشیده طوق غبغب تا سر دوش
کرشمهکردنی بر دل عنانزنخمار آلوده چشمی کاروانزن
ز خاطرها چو باده گَرد میبُردز دلها چون مفرح درد میبرد
گل و شکر کدامین گل؟ چه شکر؟به او او ماند و بس الله اکبر
ملک چون جلوه دلخواه نو دیدتو گفتی دیو دیده ماه نو دید
چو دیوانه ز مه نو برآشفتدر آن مستی و آن آشفتگی خفت
سحرگه چون به عادت گشت بیدارفتادش چشم بر خرمای بیخار
عروسی دید زیبا، جان درو بستتنوری گرم حالی نان درو بست
نبیذِ تلخ گشته سازگارششکسته بوسهی شیرین خمارش
نهاده بر دهانش ساغر ملشکفته در کنارش خرمن گل
دو مشگین طوق در حلقش فتادهدو سیمین نار بر سیبش نهاده
بنفشه با شقایق در مناجاتشکر میگفت فیالتاخیر آفات
چو ابر از پیش روی ماه برخاستشکیب شاه نیز از راه برخاست
خرد با روی خوبان ناشکیب استشراب چینیان مانیفریب است
به خوزستان درآمد خواجه سرمستطبرزد میربود و قند میخست
نه خوشتر زان صبوحی دیده دیدهنه صبحی زان مبارکتر دمیده
سر اول به گل چیدن در آمدچو گل زان رخ به خندیدن در آمد
پس آنگه عشق را آوازه در دادصلای میوههای تازه در داد
که از سیب و سمن بد نقل سازیشگهی با نار و نرگس رفت بازیش
گهی باز سپید از دست شه جَستتذرو باغ را بر سینه بنشست
گهی از بس نشاطانگیز پروازکبوتر چیره شد بر سینه باز
گوزن ماده میکوشید با شیربر او هم شیر نر شد عاقبت چیر
شگرفی کرد و تا خازن خبر داشتبه یاقوت از عقیقش مُهر برداشت
برون برد از دل پر درد او دردبرآورد از گل بی گرد او گرد
حصاری یافت سیمین قفل بر درچو آب زندگانی مُهر بر سر
نه بانگ پای مظلومان شنیدهنه دست ظالمان بر وی رسیده
خدنگ غنچه با پیکان شده جفتبه پیکان لعل پیکانی همیسفت
مگر شه خضر بود و شب سیاهیکه در آب حیات افکند ماهی
چو تخت پیل شه شد تخته عاجحساب عشق رست از تخت و از تاج
به ضرب دوستی بر دست میزددبیرانه یکی در شصت میزد
نگویم بر نشانه تیر میشدرطب بیاستخوان در شیر میشد
شده چنبر میانی بر میانیرسیده زان میان جانی به جانی
چکیده آب گل در سیمگون جامشکر بگداخته در مغز بادام
صدف بر شاخ مرجان مهد بستهبه یکجا آب و آتش عهد بسته
ز رنگآمیزی آن آتش و آبشبستان گشته پرشنگرف و سیماب
شبانروزی به تَرکِ خواب گفتندبه مرواریدها یاقوت سفتند
شبانروزی دگر خفتند مدهوشبنفشه در بر و نرگس در آغوش
به یکجا هر دو چون طاووس خفتهکه الحق خوش بود طاووس جفته
ز نوشین خواب چون سر برگرفتندخدا را آفرین از سر گرفتند
به آب اندام را تادیب کردندنیایش خانه را ترتیب کردند
ز دست خاصگان پرده شاهنشد رنگ عروسی تا به یک ماه
همیلا و سمنترک و همایونز حنا دستها را کرده گلگون
ملک روزی به خلوتگاه بنشستنشاند آن لعبتان را نیز بر دست
به رسم آرایشی در خوردشان کردز گوهر سرخ و از زر زردشان کرد
همایون را به شاپور گزین دادطبرزد خورد و پاداش انگبین داد
همیلا را نکیسا یار شد راستسمنترک از برای باربد خواست
ختنخاتون ز روی حکمت و پندبزرگ امید را فرمود پیوند
پس آنگه داد با تشریف و منشورهمه ملک مهینبانو به شاپور
چو آمد دولت شاپور در کاردر آن دولت عمارت کرد بسیار
از آن پس کار خسرو خرمی بودز دولت بر مرادش همدمی بود
جوانی و مراد و پادشاهیازین به گر بههم باشد چه خواهی؟!
نبودی روز و شب بیباده و رودجهان را خورد و باقی کرد بدرود
جهان خوردن گزین کاین خوشگوارستغم کار جهان خوردن چه کارست؟!
به خوشطبعی جهان میداد و میخوردقضای عیش چندین ساله میکرد
پس از یک چند چون بیداردل گشتاز آن گستاخروییها خجل گشت
چو مویش دیدهبان بر عارض افکندجوانی را ز دیده موی بر کند
ز هستی تا عدم مویی امید استمگر کان موی خود موی سپید است
چو در موی سیاه آمد سپیدیپدید آمد نشان ناامیدی
بنفشه زلف را چندان دهد تابکه باشد یاسمن را دیده در خواب
ز شب چندان توان دیدن سیاهیکه برناید فروغ صبحگاهی
هوای باغ چندانی بود گرمکه سبزی را سپیدی دارد آزرم
چو بر سبزه فشانَد برف کافوربه باد سرد باشد باغ معذور
سگ تازی که آهو گیر گرددبگیرد آهویش چون پیر گردد
کمان ترک چون دور افتد از تیردفی باشد کهن با مطربی پیر
چو گندم را سپیدی داد رنگششود تلخ ار بود سالی درنگش
چو گازر شوی گردد جامه خامخورد مقراضه مقراض ناکام
بخار دیگ چون کف بر سر آردهمه مطبخ به خاکستر برآرد
سیاه مطبخی را گو میندیشکه داری آسیایی نیز در پیش
اگر در مطبخت نامست عنبرشوی در آسیا کافور پیکر
بر آنکس کهآسیا گردی نشانَدنمانَد گرد چون خود را فشاند
کسی کافتد بر او زین آسیا گردبه صد دریا نشاید غسلِ او کرد
جوانی چیست؟ سودایی است در سروزان سودا تمنایی میسر
چو پیری بر ولایت گشت والیبرون کرد از سر آن سودا بهسالی
جوانی گفت پیری را چه تدبیر؟که یار از من گریزد چون شوم پیر
جوابش داد پیر نغز گفتارکه در پیری تو خود بگریزی از یار
بر آن سر کاسمان سیماب ریزدچو سیماب از بت سیمین گریزد
سیهمویی جوان را غم زدایدکه در چشم سیاهان غم نیاید
غم از زنگی بگرداند علم رانداند هیچ زنگی نام غم را
سیاهی توتیای چشم از آنستکه فراش ره هندوستانست
مخسب ای سر که پیری در سر آمدسپاه صبحگاه از در در آمد
ز پنبه شد بناگوشت کفنپوشهنوز این پنبه بیرون ناری از گوش
چو خسرو در بنفشه یاسمن یافتز پیری در جوانی یاس من یافت
اگرچه نیک عهدی پیشه میکردجهان بدعهد بود اندیشه میکرد
گهی بر تخت زرین نرد میباختگهی شبدیز را چون بخت میتاخت
گهی میکرد شهد باربد نوشگهی میگشت با شیرین هم آغوش
چو تخت و باربد شیرین و شبدیزبشد هر چار نزهتگاه پرویز
ازان خواب گذشته یادش آمدخرابی در دل آبادش آمد
چو میدانست کز خاکی و آبیهر آنچ آباد شد گیرد خرابی
مه نو تا به بدری نور گیردچو در بدری رسد نقصان پذیرد
درخت میوه تا خامست خیزدچو گردد پخته حالی بر بریزد
Səadət bir gülü bəslərsə əgər,Bəslədiyi gülə həvəskar istər.
Əvvəlcə tikərək tale bir papaq,Şah başına qoyar vaxtında ancaq.
Üzgüçü dənizdən dürrü çıxardar,Taxar öz tacına sonra hökmdar.
Şirin ki, olmuşdu təzə şanlı bal,Xosrovu səslədi: "Bu badəni al!
İç, sənə nuş olsun, qəm çəkmə bir an,Şirindən qeyrisi çıxsın yadından!"
Bir tərəfdən özü Xosrova gizlinXəbər göndərdi ki: "Bəsdir, içməsin."
Dedi: "Bu gecəlik camı tərk elə,İşrət məclisini quraq mənimlə.
Içkini sevirsən, Şirindən əl çək,İki sərxoşluğa dözməz bir ürək.
Hər kəsin başını qızdırsa şərab,Anlamaz duzludur, ya şitdir kabab.
Əgər əli çatsa öz ətəyinə,Deyər ki: məst idim, bilmədim yenə.
Bir sərxoş eləsə yüz bikri qarət,Ayılıb unudar belədir adət.
Çox sərxoş qıfılı özü açar şad,Ayılıb oğrudan eyləyər fəryad."
Şirinin sözündən o şahi-əcəmXoşlandı və dedi: "Ey gözəl sənəm!
Ancaq keyf günündə qəm çəkmək olmaz."Çalğılar çalındı, qalxdı xoş avaz.
Nikisa oxuyur, Barbəd çalırdı,Zöhrə bu səslərdən ləzzət alırdı.
Bəzən rud deyirdi: "Saqi, mey gətir,Eşq olsun bu keyfə, sən bir cam yetir."
Şərab söyləyirdi Barbədə bəzən:"Çal, xoş olsun ilin keçən ilindən."
Şirinin adına cam doldurur heyŞah ara vermədən içir peydərpey.
Dalbadal piyalə doldurub içdi,Bu təhər gecədən bir xeyli keçdi.
Bir zaman gəldi ki, məclis bitərək,Bəy gəlin yanına gedəydi gərək.
Şah sərxoş olaraq qaldı yerində,Apardılar onu çiyinlərində.
Şirin xəbər tutdu: şah sərxoş olmuş,Nə qolunda güc var, nə başında huş.
Zarafat eylədi Xosrovla dildar,Sərxoşla edərlər, bax, belə rəftar.
Şirinliklə qaçdı gizləndi Şirin,Göndərdi yanına belə "nazənin":
Anası yaşında bir qarı vardı,Qoca analardan bir yadigardı.
Nə deyim, bir qurddu, əynində kürkü,Qurd da demək olmaz, bir qoca tülkü.
Əmcəkləri sanki susuz bir motal,Dizində taqət yox, bədənində hal.
Əyrilikdə beli böyük bir kaman,Dərisi gön kimi, eybəcər insan.
Üzü hind qozutək lap qırış-qırış,Bir zəhər tuluğu, qalıb qartımış.
Ağzı bir tabaqdı, dodaqları vəl,Ordu köhnə qəbir, bir kösövdü əl.
Qaşının tükləri ağzına enmiş,Dodağı aralı, görünmürdü diş.
Burnu sifətində çadır qurardı,Ağzında diş deyil, zırnıxlar vardı.
Kirpiklər tökülüb, bərəlmişdi göz,Canlı bir ifritə kimiydi, bir söz.
Şirin bəzək-düzək vuraraq ona,Gəlintək göndərdi şahın yanına.
İstədi sınasın şahı o canan:Fərq elə bilərmi ayı buluddan?
Pərdənin yanında qarı göründü,Ilantək qıvrıldı, sonra süründü.
O qədər arıqdı, sanki cansızdı,Ağzında dişi yox, üzü qansızdı.
Sərxoş şahın halı çox yaman idi,Gözündə asiman risiman idi.
Yenə də baxanda fərq edirdi ki,Bu sayaq yeriməz bahar kəkliyi.
Kaman qaşlarına kirişi saldı,Güman edirdi ki, kök ceyran çaldı.
Onu yıxdı, gördü samana dəyməz,Çəkdiyi zəhmətlər getmişdir əbəs.
Dövlət quşu deyil, qarğa vurmuşdur.Ay yerində əfi yuva qurmuşdur.
Düşündü: bu ilanpərəstlik nədir?Yuxumu, xəyalmı, bu məstlik nədir?
Bu əyribel qarı Şirin olmadı,Nə şirin, öldürdü məni turş dadı.
Ancaq üstün gəldi meyin xumarı,Zənn etdi Şirindir yöndəmsiz qarı.
Sərxoşluq zamanı ülfət edirkənQarı bir cam kimi düşdü əlindən.
Qırıldı onların arzu şüşəsi,Pozuldu bir anda şahın nəş əsi.
Güclə haray saldı o qoca arvad:"Şirincan, öldürdü, gəl, dadıma çat!"
Qarının səsini eşitdi Şirin,Qət etdi hay versin, dada yetişsin.
Çıxdı ortalığa yeddi pərdədən,Baxırsan üz nə üz, bədən nə bədən!.
Şəkər deyimmi, yox, nəçidir şəkər,Qarşısında nabat olmuşdur nökər.
Sərvin balı olsa sərv deyərdim,Ay ipək geysəydi ay söyləyərdim.
Bir aydı, aydan və günəşdən gözəl,Bir güldü, bahara qoymazdı məhəl.
Bir bütdü, sitayiş halaldı ona,Nəqd behişt deyərdin cənnət qoynuna.
Dünyaya nur saçan sevimli dilbənd,Xırmanlarda gülü, xalvarlarla qənd.
Bir ətirli güldü, bir təzə bahar,Layiqdi oxşasın onu xoşbaxtlar.
Xəcalət çəkirdi ondan müştəri,Yerişinə heyran dağ kəklikləri.
Bədnəzər göz yummuş onun xalına,Gözlər vurulmuşdu gül camalına.
Çəkiləndə onun qara xalları,Gah arpa qalxırdı, gah daş yuxarı.
Eşqdən yaranmış ləl dodaq, dürr diş,Nə dişi ləb görmüş, nə ləbi bir diş,
Nəfəsi canpərvər, ətirli nəsim.Ağzı mövhum nöqtə, ya da ki, bir "mim."
Qulağı, gərdəni inci saçırdı,Onlar incilərə bazar açırdı.
Daş tutmuş ovcunda "mim" kimi dodaq,Ta bir kəs vurmasın hərfinə barmaq.
Ətri tərəzidə ağırdı candan,Saçları olmuşdu tərəzi tutan.
Aya da atmışdı qara bir kəmənd,Çırağa tüstüylə vurmuşdu bir bənd.
Nazı Türküstanın qəlbini çalmış.Öpüşü Xuzistan xəracı almış.
Təzə gül kimiydi o qəşəng üzü,Baxıb tər tökürdü gülabın özü.
Bədəni qaqumtək yumşaq, zərif, ağ,Qaqum quyruğutək on zərif barmaq.
Bədəni yoğrulmuş süddən, şəkərdən,Süddən də ağ idi təbaşir bədən.
Əndamı az qala axıb gedirdi,Qara oynaq saçı pərvaz edirdi.
Qulağına çatmış qaşının tağı,Dairə vurmuşdu gümüş buxağı.
Ürəklər ovlayan min nazı vardı,O xumar gözləri karvan vurardı.
Badətək silərdi ürəkdən qəmi,Fərəhləndirirdi bütün aləmi.
Bir güldü deyim o, ya ki, bir şəkər?Yox, yox, onun özü özünə bənzər.
Şah könül ovlayan ayı görürkən,Cin vurmuş ay gördü sanki qəfildən.
Dəli, ayı görüb özündən çıxdı,Onu bu iztirab yatağa yıxdı.
Səhər adətincə oyanan zamanTikansız çiçəyi gördü nagəhan.
Gözələ vuruldu onun ürəyi,İsti təndir görüb yapdı çörəyi.
Getdi acı meyin acı buxarı,Şirinin öpüşü qırdı xumarı.
Ağzında tutmuşdu peymanə meydən,Tutdu dörd bir yanın gül xirmən-xirmən.
Dolanmış boynuna cüt qara saçlar,Qoyub almasına bir cüt gümüş nar.
Bənövşə laləylə olub həmavaz,Şəkər söyləyirdi: dayanmaq olmaz.
Bulud ay önündən çəkilən zamanŞahın səbri bitib, yox oldu haman.
Ağıl gözəl görsə qalarmı tabı?Manini aldadar çinli şərabı.
Xuzistana gəldi fərəhli Xoca.Nabat, qənd sındırdı orda çoxluca.
Əvvəl gül topladı, büründü gülə,O gül üzdən öpdü hey gülə-gülə.
Sonra da eşq üçün tökərək tədbir,Təzə meyvələrə əl atdı bir-bir.
Gah alma, səmənlə oynayırdı şah.Nər ilə, nərgizlə oynayırdı gah.
Əlindən çıxırdı bəzən o qartal,Döşünə qonurdu kəkliyin dərhal.
Bəzən çırpınaraq qalxırdı, yenəGöyərçin qonurdu tərlan döşünə.
Dişi marala bax, şirlə güləşir,Qalib gəldi ona axır nərrə şir.
Xəznədar bilincə yaqutla birdənQopardı möhrünü əqiq üstündən.
Gördü o hasarda gümüş qıfıl var,Dirilik suyutək möhür vurublar.
Nə duyub məzlumun ayaq səsini,Nə görüb zalımın qan pəncəsini.
O qönçə peykanla tez birləşirdi,Peykanının ucu ləli deşirdi.
Sanki şah Xızr idi, zülmət də gecə,Buraxdı balığı suya gizlicə.
Şadlıqdan həvəslə çəpik çalırdı,Katibtək altmışa biri salırdı.
Demirəm hədəfə bir ox atırdı,Yox, tumsuz xurmanı südə batırdı.
Bir bel digərinə olmuşdu çənbər,Can cana çatmışdı orda, müxtəsər.
Gümüş rəngli cama gül suyu damdı,Şəkəri əridən məğzi-badamdı.
Sədəfi mərcana bir beşik qurdu,Odla su əhd edib bir yerdə durdu.
Odla su birləşdi, tez qarışaraq,Al rənglə civəylə bəzəndi yataq.
Yatmadılar bütün gecə-gündüzü,Deşdilər yaqutu inciylə, düzü.
Bənövşə qol üstə, nəsrin qucaqda,Bir gün də qaldılar huşsuz yataqda
Tovuz kimi yatdı iki novcavan,Tovuzlar çox gözəl olur yatırkan.
Qalxdıqda o şirin yuxudan daha,Çox şükür etdilər böyük allaha.
Sonra yuyundular, oldular təmiz,İbadət etdilər tanrıya səssiz.
Bir ay pozulmadı toyun ahəngi,Öz yerində qaldı bəzəyi, rəngi.
Hümeyla, Səməntürk, bir də HumayunEtdi əllərini xınayla gülgün.
Bir yerə yığaraq bir gün onları,Xosrov geyindirdi gəlin paltarı.
Onlara yaraşan bəzək də verdi,Gövhər, qızıl, qaş-daş, ipək də verdi.
Şapura verdi şah Humayunu tez,Bir xurma yemişdi, bil, verdi əvəz.
Etdi Səməntürkü Barbədə gəlin,Nikisaya dedi: Hümeyla sənin.
Məhin Banunun da yerini bütünŞapura bəxş etdi, hakimlik sürsün.
Şapurun əlinə keçəndə dövlət,Tikdirdi o yerdə çoxlu imarət.
Dezqana ki, durur bu gün də belə,Deyirlər tikilib Şapur əliylə.
Ondan sonra Xosrov bəxtiyar oldu,Hər zaman taleyi ona yar oldu.
Səadət, səltənət, həm də cavanlıq, -Daha bundan yaxşı nə lazım artıq!
Gecə-gündüz içki, çal-çağır, söhbət,Dünyanı yeyirdi, çəkmirdi xiffət.
Dünyada ye, yaşa, sev bu aləmi,Nəyinə lazımdır dünyanın qəmi!
Dünya bəxş edirdi, dünya yeyirdi,"Əvəzdir pis günə bu keyf" deyirdi.
Bir müddət keçmədi, açıldı gözü,Bu keyfcil həyatdan utandı özü.
Gözətçi olanda üzünə saqqal,Cavanlıq gözündən tük çəkdi dərhal.
Varlıqla yoxluğun arası tükdür,O da bir ağ tükdür, qəmi böyükdür.
Qara tüklərinə dən düşən zaman,Verər düşgünlükdən xəbər bu nişan.
Yasəmən yatınca yuxuda rahət,Verər öz zülfünə bənövşə zinət.
Səhərin gül üzü gülənə qədərQaranlıq gecələr hökmünü sürər.
Ceyran tutan tazı əldən düşürkənOna ayıb tutar hər yoldan ötən.
Nə qədər yağmayıb bağçalara qar,Bağın, bağçanın da min səfası var.
Kafur səpən zaman qar bitkilərəÖlüm çökər sanki bütün hər yerə.
Oxsuz qalsa türkün əlində kaman,Onu dəf qayırar axır dəf çalan.
Buğda ağ un olsa, bircə il qara,Sonra acılaşar, çoxlu qurd salar.
Paltar yuyulmaqdan ağarsa əgər,Ona qayçı ağzı yəqin tez dəyər.
Qazanın köpüyü əgər tökülsə,Mətbəx başdan-başa bulanar külə.
Mətbəxli qaraya söylə: ay aman!..Çox düşünmə, vardır öndə dəyirman.
Mətbəxdə adını qoysalar ənbər,Dəyirmana getsən kafura dönər.
Dəyirman tozuna bulaşmış insanSilkinsə, o tozdan qalxmaz bir nişan.
Bu dünyanın tozu qonsa üstünə,Yüz dənizlə yusan, yuyulmaz yenə.
Söylə, gənclik nədir? Başın sevdası!O sevdadan gəlir hər baş bəlası.
Hakim olan zaman şəhrə qocalıq,Cavanlıq sevdası qalarmı artıq?
"Neyləyim, soruşdu qocadan cavan. -Məndən qaçmasın yar, mən qocalırkan?"
Qoca cavab verdi: "Gələndə o günUzaq qaçacaqsan yardan sən özün."
Bir başa ki, civə tökə fələklər,O, gümüş bütlərdən civətək hürkər.
Qara tük ürəkdən hər dərdi silər,Qaralar gözündə olmaz qəm, kədər.
Daim zəncilərdən uzaq qaçar qəm,Heç bir zənci bilməz nə şeydir ələm.
Hindistan yolunda fərraş olaraq,Qaralıq dərmandır gözlərə ancaq.
Ey baş, qafil olma, sovuşdu zaman,Səhərin ləşkəri girdi qapıdan.
Sənin gicgahında ağ bir kəfən var,Qəflət pambığını qulaqdan çıxar.
Bənövşə saqqalı yasəmən oldu,Mən kimi qocaldı Xosrov, yoruldu.
Xosrov dönməsə də öz ilqarından,Qorxudurdu onu vəfasız dövran.
Nərd atan görərdin bəzən Pərvizi,Bəxtitək çapardı bəzən Şəbdizi.
Gah Barbəd çalırdı, dinləyirdi şah,Gah Şirini öpüb olurdu gümrah.
O təxt, Barbəd, Şəbdiz, ismətli ŞirinƏlinə yetincə Xosrov Pərvizin
Keçmişdəki yuxu yadına düşdü,Abad ürəyinin qanı uyuşdu.
Bilirdi bu suda, torpaqda olanXarabəyə dönüb gedər bir zaman.
Ay bədr olan zaman bürünər nura,Uğrayar zavala get-gedə sonra.
Meyvə kal olduqda böyüyər, artar,Yetişən zamanda yerə düşər bar.
Kitabxana.az · https://kitabxana.az/ru/works/nizami-xosrov-ve-sirin-90
Клавиши ← → для перехода, R — случайное стихотворение
Другие произведения автора
Животворное, кравчий, подай мне вино!Словно жизни источник, желанно оно.
Шараф-наме, глава 45بیا ساقی آزاد کن گردنمسرشک قدح ریز در دامنم
Шараф-наме, глава 46Кравчий! Розовой жажду воды. Ведь больнаГолова моя ныне. Подай мне вина.
Шараф-наме, глава 47Дай мне, кравчий, напитка того благодать,Без которого в мире нельзя пребывать.
Стихи других поэтов
Bir qulaq ver mənə, ey sahibi-əqla və şüura,Gözün aç, seyr elə bu aləmi dəhra və dühura,
SamovarBir şux sənəm tərfəcə dilbərdi samovar,Bir qədi səhi sərvi-sənubərdi samovar,
Badi-Səba, tərəhhüm elə binavalərəBadi səba,tərəhhüm elə binavalərə,Arzum yetir vətəndə olan aşinələrə.
FələkNeylmişdim sənə, ey çərxi-gərdunBizim ilə düşübsən inadə, fələk