Turq-Filip söylənci
On min atlı, beş min qıvraq piyada,
Döyüşlərdə aldatmaqdan yararlan.
Turq getmişdi Filip üstə Yunana,
Döyüşlərdə aldatmaqdan yararlan.
Afinada Turq nər kimi bağırdı,
Iskəndəri vuruşmağa çağırdı,
Yolda durub Filip ona baxırdı,
Döyüşlərdə aldatmaqdan yararlan.
Filip artıq qocalmışdı, əsirdi,
Əsa ilə ayaq üstə gəzirdi,
Yürüşünə Turqun dodaq büzürdü,
Döyüşlərdə aldatmaqdan yararlan.
Dedi: – Turqər, gəldin mənə baxmağa,
Ya qarətlə xalqdan sərvət yığmağa,
Bəlkə məndən yersiz əvəz çıxmağa,
Döyüşlərdə aldatmaqdan yararlan.
Indi Yunan yiyəsizdir, kralsız,
Yunan xalqı indi təkdir, macalsız,
Afina da İskəndərsiz, Calalsız,
Döyüşlərdə aldatmaqdan yararlan.
Yürüşdədir indi oğlum İskəndər,
Alıb keçib ölkələri nə qədər,
Bu fatehdən xəbərsizsən sən məgər,
Döyüşlərdə aldatmaqdan yararlan.
Mən qocayla vuruşursan, vuruşaq,
Qan axıdaq, toz-torpağa qarışaq,
Ya gəl otur, ye-içməkdə yarışaq,
Döyüşlərdə aldatmaqdan yararlan.
Turq dayandı, Filip tir-tir əsirdi,
Əsa ilə ayaq üstə gəzirdi,
Yürüşünə Turqun dodaq büzürdü,
Döyüşlərdə aldatmaqdan yararlan.
Dedi: – Filip, yaxşı girdin araya,
Aldanmışam, mən gəlmişəm buraya,
Aldanmışam, boş-boşuna, haraya,
Döyüşlərdə aldatmaqdan yararlan.
Tunqər ordan döndü birbaş Turana,
Dedi: – Çıxım Kür boyunca Muğana,
Ordan qovum İskəndəri Yunana,
Döyüşlərdə aldatmaqdan yararlan.
Qeysər çıxdı qabağına Turqərin,
Biz almışıq-dedi-bu boş yerləri,
Yer bizimdir, sən buradan dön geri,
Döyüşlərdə aldatmaqdan yararlan.
Qeysər idi, İskəndərin sağ əli,
O tutmuşdu Gürcüeli beş əlli,
Köküs iri, dil söyüşkən, baş yelli,
Döyüşlərdə aldatmaqdan yararlan.
Turqər dedi: – Qabağımdan çəkil sən!
Yoxsa Qeysər, qurtarmazsan əlimdən,
Çəkilməsən, öldürərəm səni mən,
Döyüşlərdə aldatmaqdan yararlan.
Qeysər dedi: – Yava-yava danışma,
Iskəndərin işlərinə qarışma,
Ölməmişdən çıx get, bizlə çarpışma,
Döyüşlərdə aldatmaqdan yararlan.
Şimşəkqılınc sıyrılanda qınından,
Iki qancıl qaldı yerdə yanbayan,
Qeysər aşdı, yaralandı alnından,
Döyüşlərdə aldatmaqdan yararlan.
Gedə-gedə-dedi-getmə, ay yazıq,
Biz İranı tamam kamal almışıq,
“Avesta”nı yandırmışıq biz artıq,
Döyüşlərdə aldatmaqdan yararlan.
Turqun birdən yerə endi qılıncı,
Gözlərindən qopdu iki qığılcım,
Qaldı onun bu yürüşü yarımçıq,
Döyüşlərdə aldatmaqdan yararlan.
Turq gedirdi yardım etsin İrana,
Ağır gündə doğma, özgə nə demək.
Iskəndərlə vuruşmağa gedirdi,
Ağır gündə doğma, özgə nə demək.
Qeysər döndü, yürüş etdi bizucla,
Turqər ona cavab verdi qılıncla.
Sonra dedi, öz-özünə pıç-pıçla,
Ağır gündə doğma, özgə nə demək.
“Avesta”nın bir üzü də məndə var,
Yalançıydı Tusərdəki olanlar,
O qalacaq gələcəyə yadigar,
Ağır gündə doğma, özgə nə demək.
Vurdu Turqər, yarıb keçdi onları,
Çöllər oldu qıp-qırmızı, sap-sarı,
Qaçan tək-tək, yerdə yüz-yüz yaralı,
Ağır gündə doğma, özgə nə demək.
Yaxın gəldi benterklərin başçısı,
Dedi: – Sərtüz peyğəmbərdir yazıçı,
Məndə qalır onun türkçə yazısı,
Ağır gündə doğma, özgə nə demək.
Yara-yara, qıra-qıra keçdilər,
Yunanları sarı ot tək biçdilər,
Bentürklər də Turqu ata seçdilər,
Tanrı deyib, Turqərə and içdilər,
Ağır gündə doğma, özgə nə demək.
Turqər keçdi Sukarina elindən,
Qan yerində sabah lalə bitəcək;-
Bu ellərin qıpqırmızı laləsi,
Qan yerində sabah lalə bitəcək;-
Gürcüelin yaşıl-yaşıl bağları,
Onun bol-bol qızıl payız çağları,
Bentürklərin qarlı-qala dağları,
Qan yerində sabah lalə bitəcək;-
Bu lalələr şəhidlərin ürəyi,
Şəhidlərin qanlı kəfən bələyi,
Lalələrdir dadlandıran çörəyi,
Qan yerində sabah lalə bitəcək;-
Tanrı dedi, Turq, sən deyən olacaq,
Bəşər sənin xislətini alacaq,
Dünya elə boşalacaq, dolacaq,
Qan yerində sabah lalə bitəcək;-
Tanrı dedi, sən ata ol dünyaya,
Əbədidir ağla, sevin dünyası.
Adam çoxdur, ancaq mənə əzizdir,
Əbədidir ağla, sevin dünyası.
Tanrı dedi, Sərtüz qalır, bir də sən,
Göydə mənəm dünya boyu, yerdə sən,
Bir sağaltsan ən əlacsız dərdə sən,
Əbədidir ağla, sevin dünyası.
Nəfəs alır sənlə doğu, həm batı,
Sən tək özün qazanmısan bu adı,
Çox şirindir, qoru şirin həyatı,
Əbədidir ağla, sevin dünyası.
Dünya hələ min-min illər duracaq,
Qırx yol onda Turan şahlıq quracaq,
Qırx yol turqluq yer üzünü saracaq,
Əbədidir ağla, sevin dünyası.
Ağalığı başlayacaq dəmirin,
Olacaqdır insan çörək əsiri,
Unudacaq çoxu dua, nəziri,
Əbədidir ağla, sevin dünyası.
Pul, üstünlük ağalığı başlayar,
Hamı pulu, ağalığı xoşlayar,
Xoşlayanlar ar-namusu boşlayar,
Əbədidir ağla, sevin dünyası.
“Sağol” deyib kim bal verən arıya,
Daş atacaq yerdəkilər tanrıya,
Su düşəcək az-az, yarı-yarıya,
Əbədidir ağla, sevin dünyası.
Odərboydan Atrepatan olacaq,
Atrepatan Azərbaycan olacaq,
Artıb İran Yarı Turan olacaq,
Əbədidir ağla, sevin dünyası.
Öldürdülər yenə Sərtüz babanı,
Indi sənə tapşırıram dünyanı,
Sərtüz sansın qoy xalq Turqər atanı,
Əbədidir ağla, sevin dünyası.
Tanrı dedi, öz yeri var Türklərin,
Atillası doğulacaq Türkyerin,
Mete, Kürxan, Çingiz, Teymur, Gültəkin,
Əbədidir ağla, sevin dünyası.
Tələsirdi Turq Parsaya çatmağa,
Az qazanır, çox itirir tələsən.
O, İrana kömək üçün can atır,
Az qazanır, çox itirir tələsən.
Deyir orda ölüm-dirim savaşdır,
Muğlar, Saklar, Türklər döğma qardaşdır,
Turpar oğul, Besyar bizə Anaşdır,
Nec olsa da İran bizə qardaşdır,
Az qazanır, çox itirir tələsən.
Deyir, gedib İskəndəri qovaram,
Güc göstərsə gözlərini ovaram,
Bizuc ilə mıxlayaram divara,
Az qazanır, çox itirir tələsən.
“Avesta”nı yandırmayıb bəlkə də,
Onu bəlkə o qaçırır ölkədən,
Bəlkə şişib paxıllıqdan, hikkədən,
Afinaya pay aparır bəlkə də,
Az qazanır, çox itirir tələsən.
Yadımdadır nə deyirdi Anakar,
“Axtarandır, öyrənəndir Yunanlar,
Buna alim babalarda həvəs var”,
Az qazanır, çox itirir tələsən.
“Avesta”nı yandırıbsa o sərsəm,
Mən onsuz da onu əzbər bilirəm,
Haram olsun ona, o ad, o görkəm,
Az qazanır, çox itirir tələsən.
Gecikmişəm bu vuruşa deyəsən,
Şimşəkatım, uç, küləklə, yürü sən,
Iranlıya kömək, yardım olum mən,
Az qazanır, çox itirir tələsən.
Tələsirdi Turqər qəsddən yürüşdə,
Axşam üfüq rəng götürür gümüşdən,
Turq diskinir gözlənilməz görüşdən,
Az qazanır, çox itirir tələsən.
Iskəndərdir, çapan toplum önündə,
Ya ucalır, ya da ölür öndəki.
Turqər deyir: – Kimsən gələn, nəçisən?!
Ya ucalır, ya da ölür öndəki.
Qılıncını parıldadır İskəndər,
Deyir: – Kimdir yol üstündə, nə xəbər?!
Mənimkilər hardan belə gəlirlər?
Ya ucalır, ya da ölür öndəki.
Turqər deyir: – Səninkilər yox daha,
Qeysər ayaq üstə durmaz bir daha,
Burda yürüş qismət deyil hər şaha,
Ya ucalır, ya da ölür öndəki.
Bura Turan, mən də Turqam, biləsən,
Afinada axtarırdım səni mən,
Filip dedi, yürüşdəsən dünəndən,
Ya ucalır, ya da ölür öndəki.
Iskəndər:
– Eşitmişəm, hörmətim var bu ada,
Nə yaxşı ki biz görüşdük Turq ata,
Ya ucalır, ya da ölür öndəki.
Səni burda böyük xaqan edərəm,
Səni yeni Atrepatan edərəm,
Iranı da böyük Turan edərəm,
Ya ucalır, ya da ölür öndəki.
Turq:
– Eşitdim ki yandırılıb “Avesta”,
– “Avesta”mız dünən getdi it-bata,
– İt-bat olmaz, onu əzbər bilirəm,
Sənə qarşı onu sipər bilirəm,
“Avesta”nı ölməz əsər bilirəm,
Ya ucalır, ya da ölür öndəki.
Gülə-gülə Turqa dedi İskəndər:
– Ölməz heç nə yoxdur, bunu biləsən.
Sənin belə danışmağın hədərdir,
– Ölməz heç nə yoxdur, bunu biləsən.
– Get, aparma “Avesta”nı Yunana,
Qaytar onu lap indicə Turana,
Yoxsa tamam batacaqsan al qana,
– Ölməz heç nə yoxdur, bunu biləsən.
Iskəndərin ala gözü qaynadı,
Lüt qılıncı başı üstə oynadı,
Turqun qalxan tutan əli qanadı,
– Ölməz heç nə yoxdur, bunu biləsən.
Neçə addım Turq çəkildi geriyə,
Bir minbaşı bu an çıxdı bəriyə,
Turqa tərəf o yeriyə-yeriyə,
– Sən qocasan, vayzaqlama çox deyə,
– Ölməz heç nə yoxdur, bunu biləsən.
Şimşəkqılınc yardı onun üzünü,
Lap ağzında qoydu hərzə sözünü,
Turq çatdırdı İskəndərə özünü,
– Ölməz heç nə yoxdur, bunu biləsən.
Vurdu, onun böyrü soldan söküldü,
Qan fışqırdı, riyə-riyə töküldü,
Parıltılar gözlərindən çəkildi,
Turq:
– Get, “Avesta” hara, yazıq, sən hara,
Çox dərindir böyründəki o yara,
Səni qəbrə aparacaq o yara,
– Ölməz heç nə yoxdur, bunu biləsən.
Yardı keçdi Turq bir neçə sıranı,
Iskəndərlə o saxladı aranı,
O, susmaqda gördü deyən çaranı,
– Ölməz heç nə yoxdur, bunu biləsən.
Gürcü, Bentürk gəldi Turqa əltuta,
Yürüş etdi acıqana Turq ata,
Döşdöşəydi ərən ərə, at ata,
– Ölməz heç nə yoxdur, bunu biləsən.
Üç gün çəkdi Sarkinuda bu döyüş,
Iskəndəri susqun qoydu bu dönüş,
Artdı hər gün geriləmə, tökülüş,
– Ölməz heç nə yoxdur, bunu biləsən.
O gizlətdi yarasını hamıdan,
Əlacsızdı yara dərman, sarğıdan,
O inlədi gizli kəskin ağrıdan,
– Ölməz heç nə yoxdur, bunu biləsən.
Dedi,”Gedim Hində, Çinə, Təbətə,
Oralarda mən başlayım qarətə,
Qarət məni qaldıracaq hörmətə,
– Ölməz heç nə yoxdur, bunu biləsən.
Deyən, yaram sağalacaq o vaxta,
Yoxsa burda düşəcəyəm ayaqdan,
Hədələyir məni ölüm qabaqda,
– Ölməz heç nə yoxdur, bunu biləsən.
Turq düz dedi, tələsmişəm, gərək mən,
Aparaydım “Avesta”nı bu yerdən,
Yandırmışam o əsəri mən nədən,
Səhv etmişəm, günahkaram mən deyən,
– Ölməz heç nə yoxdur, bunu biləsən.
At üstündə oturmuşdu İskəndər,
Gözləyirdi yıxılmasın, birtəhər,
Daim yürüş edən beş min fateh ər,
Dönüb geri qayıdırdı bu səfər,
– Ölməz heç nə yoxdur, bunu biləsən.
Bu əsəri mən yazaraq qurtardım,
Həm tarixdir, həm dastandır bu əsər.
Qızıl, gümüş, kərpiç evdir tikilib,
Həm tarixdir, həm dastandır bu əsər.
Qaldı neçə əsərlərim yarımçıq,
Qocalmışam, üzülmüşəm, mən artıq,
Mənə baxıb gülür yorğun qocalıq,
Həm tarixdir, həm dastandır bu əsər.
Heydər ata, sənə rəhmət min kərə,
Bu əsəri sən bəxş etdin ellərə,
Kitab yatdı, ürəklərə, dillərə,
Həm tarixdir, həm dastandır bu əsər.
Allah mənə hər şey verdin, çox sağ ol!
Doğruluğu səndə gördüm, çox sağ ol!
Günlər gördüm, yollar yordum, çox sağ ol!
Çirk əlləri burdum, qırdım, çox sağ ol!
Bayraq kimi öndə durdum, çox sağ ol!
Sözdən gümüş saray hördüm, çox sağ ol!
Həm tarixdir, həm dastandır bu əsər.
Səndən tutdum, mən yenilməz güc oldum,
Kitab yazdım, misralandım, iç oldum,
Söz axtardım, yeni sözə ac oldum,
Mən bir idim, o tay, bu tay, üç oldum,
Əsər yazdım misra-misra köç oldum,
Həm tarixdir, həm dastandır bu əsər.
1991-2004 –cü il Azərbaycan, Bakı
Kitabxana.az · https://kitabxana.az/ru/works/sohrab-tahir-turq-filip-soylenci
Клавиши ← → для перехода, R — случайное стихотворение
Другие произведения автора
Günbatanda soraqlaşdı başçılarƏkbitənin Turər şahı dul qalıb.
Diriel söylənciBir gün qondu yəhərinə Göyərçin,– Düzər səni ağır gündə gözləyir.
Düzər söylənciƏkbitənin şah evləri yamacda,Başbilənlər oturublar sırayla.
Sarı xaqan söylənciSarı xaqan düşüncələr içində,Yellənirdi al, göy, sarı yelpinclər,
Стихи других поэтов
Arizin görmək ilə tərk-i dil ü can etdim,Bağrımı ləblərinin şövqi ilə qan etdim.
GedirsənMal sahibi necə gördün halını,Fələk pəncəsinə düşmüş gedirsən
İki kələ bir məclisə varandaİki kələ bir məclisə varanda,O məclisin halı pərişan olu.
Torpağa büründü, kürk əvəzinəİlahi! Moskva nə soyuq idi,əlcəyin içində donurdu əlim.