İqbalnamə, fəsil 28
Məsnəvi nədir?
Məsnəvi: hər beyti öz qafiyəsi ilə gələn uzun nəzm, adətən dastan və ya hekayə.
نظامی بر این در مجنبان کلیدکه نقش ازل بسته را کس ندید
بزرگ آفریننده هر چه هستز هرچ آفریده است بالا و پست
نخستین خرد را پدیدار کردز نور خودش دیده بیدار کرد
بر آن نقش کز کلک قدرت نگاشتز چشم خرد هیچ پنهان نداشت
مگر نقش اوّل کز آغاز بستکز آن پرده چشم خرد باز بست
چو شد بسته نقش نخستین طرازعصابه ز چشم خرد کرد باز
هر آن گنج پوشیده کامد پدیدبه دست خرد باز دادش کلید
جز اوّل حسابی که سربسته بودوز آنجا خرد چشم بربسته بود
دیگر جا که پنهان نبود از خردخرد را چو پرسی، بدو ره بَرَد
وز آن جاده کاو بر خرد بست راهحکایت مکن، زو حکایت مخواه
به آنجا تواند خرد راه بُردکه فرسنگ و منزل تواند شمرد
ره غیب ازان دورتر شد بسیکه اندیشه آنجا رسانَد کسی
خردمندی آنراست کز هر چه هستچو نادیدنی بود، ازو دیده بست
چو صنعت به صانع تو را ره نمودنوایی بر این پرده نتوان فزود
سخن بین که با مرکبِ نیملنگچگونه برون آمد از راه تنگ
همانا که آن هاتف خضر نامکه خارا شکافیست خضرا خرام
درودم رسانید و بعد از درودبه کاخ من آمد ز گنبد فرود
دماغ مرا بر سخن کرد گرمسخن گفت با من به آواز نرم
که چندین سخنهای خلوت سگالحوالت مکن بر زبانهای لال
تو میخاری این سرو را بیخ و بنبر آن فیلسوفان چه بندی سخن ؟
چرا بست باید سخنهای نغز ؟بر آن استخوانهای پوسیده مغز
به خوان کسان بر مخور نان خویششکینه بنه بر سر خوان خویش
بلی مردمِ دور نامردمندنه بر انجمن فتنه بر انجمند
نه خاکی ولی چون زمین خاک دوستنه خاک آدمی بلکه خاکی نکوست
مشعبد شد این خاک نیرنگ سازکه هم مهرهدزد است و هم مهرهباز
کند مهرهای را به کف در نهاندگر باره آرد برون از دهان
فرو بردنش هست زرنیخ زردبرآوردنش نیل با لاجورد
به وقت خزان میخورد عود خشکبه فصل بهار آورد ناف مشک
تن آدمی را که خواهد فشردندانم که چون باز خواهد سپرد
تن ما که در خاکش آکندگی استنه در نیستی در پراکندگی است
پراکندهای کاو بود جایگیرگر آید فراهم بود دلپذیر
چو هرچ آن بود بر زمین ریز ریزبه سیماب جمع آورد خاک بیز
چو زر پراکنده را چاره سازبه سیماب دیگر ره آرد فراز
گر اجزای ما را که بودش رواندگر باره جمعی بود میتوان
Nizami, bu qapı açar götürməz,İlk nəqş bağlananda görməyib heç kəs.
Böyük yaradıcı, nə olsa, ancaq,Hər nə yaratdısa hündür ya alçaq,
Ən əvvəl, şübhəsiz, əqli yaratdı,Onu öz nuruyla o, aydınlatdı.
Hər nəqşə çəkdisə qadir yaradan,Əqlin nəzərindən etmədi nihan!
Yalnız ilk nəqşəni gizli nəqş etdi,Əqlin gözündən də onu gizlətdi,
İlk xilqət nəqşini qurtarıb, qəsdənAçdı o pərdəni əqlin gözündən.
Sonra nə xəzinə oldusa aşkar,Açmaqçın bəxş etdi əqlə bir açar.
Yalnız o ilk hesab qaldı gizlində,Onda pərdə vardı əqlin gözümdə,
Əqlə aşkar oldu başqa hər nə var,Nə zaman istəsə, ora yol tapar.
Əqlə bağlı olan o yoldan ammaDanışma, əqildən o yolu sorma.
Əql ancaq elə bir-yerə yol taparKi, bilsin nə qədər məsafəsi var.
Qeyb yolu əqldən hədsiz uzaqdır,Əql ora nə sayaq yol tapacaqdır?
Əqilli adamdır dünyada o kəs -Gözü görməyəni qəbul eləməz!
Sənət sənətkarı nişan verəndə,Bağlama sən ona başqa bir pərdə.
Sözə bax, mindiyi çolaq heyvanlaUçrumdan, gör, necə çıxıbdır yola.
Yalçın qayaları dağıdıb əzən,Lacivərd göylərin qoynunda süzən
Xızr adlı o hatif birdən səsləndi,Salam verib göydən yanıma endi.
Mülayim bir səslə söhbət eylədi,Beynimə sözlərlə nur saçıb dedi:
"Bu gizli sözləri, fikirləri sənNeçin lal dillərə isnad edirsən?
Sən neçün bu sərvi becərib belə,O filosoflara verirsən, söylə?
Bu incə sözlərin sahibi sənsən,Quru sümüklərə verirsən nədən?
Yemə çörəyini yad süfrələrdə,Öz süfrən üstünə gəl çəkmə pərdə".
Dövrün kişiləri nakişidirlər,Elmə yox, nücuma həvəs edirlər.
Mərhəmət umarlar qara torpaqdan,Torpaqdan yaxşıdır ancaq sağ insan.
Hoqqabaz torpaqda sehirbazlıq var,Həm möhrə oğurlar, həm də oynadar.
Ovcunda gizlədər möhrəni, birdən,Sonra da ağzından çıxar görərsən.
Zərnixi, görərsən, udar sapsarı,Göy-yaşıl rəngində çıxar dişarı.
Qupquru ud yeyər torpaq xəzanda,Ətirli müşk verər bahar olanda.
İnsan bədənini udanda ancaq,Bilmirəm nə sayaq o qaytaracaq?
Torpaqda çürüyən bədənlərimizDağıdır, dəyişir, yox olmur təmiz.
Yerində qalarsa o dağıntılarBir yerə yığanda yenə canlanar.
Torpağa tökülən şeylər tamamənTorpaqdan dirçəlib qalxar yenidən.
Qızıl toz halına gələrsə əgər,Civəylə onları cəm edər zərgər.
Dağınıq qızılı mahir sənətkar,Madam ki, civəylə bir yerə yığar,
Bizim də əczamız dağılsa bir gün,Onu da cəm etmək mümkündür, mümkün!
Kitabxana.az · https://kitabxana.az/works/nizami-iqbalname-28
← → düymələri ilə keçid, R — təsadüfi şeir
Müəllifin digər əsərləri
Müğənni, çal, sənə heyran olum mən,Ayrılım bu vaxtsız mürgüləməkdən!
İqbalnamə, fəsil 47Müğənni, çal rudu, gəl, dadıma çat,Məni bu amansız yuxudan oyat!
İqbalnamə, fəsil 48Müğənni, çal görək bir "Ramişi-can",Açılsın ürəyim o xoş havadan!
İqbalnamə, fəsil 49Müğənni, o "Ramiş" havasını çal,Şadlıq məqamıdır, qurtardı məlal!
Başqa şairlərin şeirləri
در مذهب صاحب خرد این نیست صواب
دوست گرامی آقای رضا سیمی این شعر را برای گنجور ارسال کردهاند که به گفتهٔ ایشان در کتابهای فارسی بچهها چاپ شده بوده و بزرگترها از آن خاطره دارند و طبق نقل ایشان شاعر آن خانم اعتصامی است. منتهی برای این انتساب هنوز مدرک معتبری پیدا نکردهایم.گفت با جوجه مرغکی هشیار
Təcnis: Rəxtin al geyimiş bağçaya gedirRəxtin al geyimiş bağçaya gedir,Başına götürmüş buta bağları,
Həsbi-halŞəxsimə aid bir bədbəxtliklə qara fikirlər edib, düşündüyüm zaman müğləq və qeyri-müəyyən əhvalımı təsvir üçün bilaixtiyar qələmə aldığım şu bir neçə bəndləri dərci-stuni-«Füyuzat» edərək, bir növ sakitləşmək arzusundayam. Çünki demişlər nəql etdikcə dərd azalar.Qaranlıqdır bana dünya.