Leyli və Məcnun, fəsil 14
Məsnəvi nədir?
Məsnəvi: hər beyti öz qafiyəsi ilə gələn uzun nəzm, adətən dastan və ya hekayə.
چون راه دیار دوست بستندبر جوی بریده پل شکستند
مجنون ز مشقت جداییکردی همه شب غزلسرایی
هر دم ز دیار خویش پویانبر نجد شدی سرودگویان
یاری دو سه از پس اوفتادهچون او همه عور و سرگشاده
سودا زدهٔ زمانه گشتهدر رسوایی، فسانه گشته
خویشان همه در شکایت اوغمگین پدر از حکایت او
پندش دادند و پند نشنیدگفتند فسانه چند نشنید
پند ار چه هزار سودمند استچون عشق آمد چه جای پند است؟
مسکین پدرش بمانده در بندرنجور دل از برای فرزند
در پردهٔ آن خیالبازیبیچاره شده ز چارهسازی
پرسید ز محرمان خانهگفتند یکایک این فسانه
کاو دل به فلان عروس دادهستکز پرده چنین به در فتادهست
چون قصه شنید قصد آن کردکز چهرهٔ گل فشانَد آن گرد
آن دُر که جهان بدو فروزدبر تاج مراد خود بدوزد
وآن زینت قوم را به صد زینخواهد ز برای قرهالعین
پیران قبیله نیز یکسربستند برآن مراد محضر
کآن دُر نسفته را در آن سُفتبا گوهر طاق خود کند جفت
یکرویه شد آن گروه را رایکآهنگ سفر کنند از آن جای
از راه نکاح اگر توانندآن شیفته را به مه رسانند
چون سیّد عامری چنان دیداز گریه گذشت و باز خندید
با انجمنی بزرگ برخاستکرد از همه روی برگ ره راست
آراسته با چنان گروهیمیرفت به بهترین شکوهی
چون اهل قبیلهٔ دلآرامآگاه شدند خاص تا عام
رفتند برون به میزبانیاز راه وفا و مهربانی
در منزل مهر پی فشردندوآن نُزل که بود پیش بردند
با سید عامری به یک بارگفتند چه حاجت است پیشآر
مقصود بگو، که پاس داریمدر دادن آن سپاس داریم
گفتا که مرادم آشنایی استآنهم ز پی دو روشنایی است
وآن گه پدر عروس را گفتکآراسته باد جفت با جفت
خواهم به طریق مهر و پیوندفرزند تو را ز بهر فرزند
کاین تشنهجگر که ریگزاده استبر چشمهٔ تو نظر نهاده است
هر چشمه که آب لطف داردچون تشنه خورد به جان گوارد
زینسان که من این مراد جویمخجلت نبَرَم بر آن چه گویم
معروفترین این زمانهدانی که منم در این میانه؟
هم حشمت و هم خزینه دارمهم آلت مهر و کینه دارم
من دُر خرم و تو دُر فروشیبفروش متاع اگر بهوشی
چندان که بها کنی پدیدارهستم به زیادتی خریدار
هر نقد که آن بود بهاییبفروش چو آمدش روایی
چون گفته شد این حدیث فرخدادش پدر عروس پاسخ
کاین گفته نه برقرار خویش استمیگو تو فلک به کار خویش است
گر چه سخن آبدار بینمبا آتشِ تیز کی نشینم؟
گر دوستییی دراین شمار استدشمن کامیش صدهزار است
فرزند تو گرچه هست پدرامفرخ نبوَد، چو هست خودکام
دیوانگییی همی نمایددیوانه حریف ما نشاید
اول به دعا عنایتی کنوآن گه ز وفا حکایتی کن
تا او نشود درستگوهراین قصه نگفتنی است دیگر
گوهر به خلل خرید نتواندر رشته خلل کشید نتوان
دانی که عرب چه عیب جویند؟این کار کنم مرا چه گویند؟
با من بکن این سخن فراموشختم است بر این و گشت خاموش
چون عامریان سخن شنیدندجز باز شدن دری ندیدند
نومید شده ز پیش رفتندآزرده به جای خویش رفتند
هر یک چو غریبِ غمرسیدهاز راه زبان ستمرسیده
مشغول بدان که گنج بازندوآن شیفته را علاج سازند
وآن گه به نصیحتش نشاندندبر آتش خار میفشاندند
کاین جا به از آن عروس دلبرهستند بتان روحپرور
یاقوتلبانِ دُر بناگوشهم غالیهپاش و هم قصبپوش
هر یک به قیاس چون نگاریآراستهتر ز نو بهاری
در پیش صد آشنا که هستیبیگانه چرا همی پرستی؟
بگذار کز این خجستهنامانخواهیم تو را بتی خرامان
یاری که دل تو را نوازدچون شکر و شیر با تو سازد
Məcnunun atasının Leyliyə elçi getməsi
Elə ki, yar yolu bağlandı bir gün,
Arxın körpüsünü kəsdilər bütün.
Məcnun ağlayırdı qəlbində hicran.
Gözünü yummazdı gecələr bir an.
Başından aşdıqca ayrılıq dərdi,
Dilində nəğmələr Nəcdə gedərdi.
Dalınca qaçardı iki-üç nəfər,
Baş açıq gəzərdi o divanələr.
Sövda xəstəsiydi bu aşiq artıq,
Dillər dastanıydı bu rüsvayçılıq.
Şikayət eylərdi qohumlar ondan,
Atası qalmışdı bu dərdə heyran.
Nəsihət verdilər, əməl etmədi,
Əfsanə dedilər, o eşitmədi.
Nəsihət versə də çoxlu mənfəət,
Eşqin meydanında nədir nəsihət?
Zavallı atası gətirməyib tab,
Oğlunun dərdiylə çəkirdi əzab.
Bütün nazlar ilə oynardı, yenə
Bir çarə tapmazdı onun dərdinə.
Bu sirri dostlardan o aldı xəbər,
Dostlar bu mətləbi şərh eylədilər,
"Bir qız həsrətidir bu dərd, bu nəva,
Eşqidən gəlmişdir başına hava".
Ata bu sözlərdən çıxardı qərar,
Dedi: "Gül üzündən silinsin qübar.
O dünya gözəli, dürrü gətirək,
Başımın tacına nəqş edəm gərək.
O gözəl zinəti yüz calalla mən
Alım öz oğluma o qəbilədən".
Bütün ağsaqqallar danışdı bir-bir,
Bu oldu məsləhət, bu oldu tədbir:
"O gözəl tayfanın incisini biz
Bizim bu gövhərə tay etməliyiz".
Bu oldu tayfanın verdiyi qərar,
Səfər paltarında yola çıxsınlar.
Razılıq əliylə kəsilsin kəbin,
Bəlkə bu divanə o aya yetsin.
Elə ki, səsləndi bu şadlıq zəngi,
Açıldı gül kimi atanın rəngi,
Ata dinlədikcə bu məsləhəti,
Dağıldı qəlbindən qəmi, möhnəti.
Böyük bir dəstəylə qalxıb o zaman
Səfər tədarükü gördü hər yandan.
Tamam hazırlaşıb, düzəlişdilər,
Böyük bir calalla yola düşdülər.
Çatdı Leyligilə gedən elçilər,
Böyükdən kiçiyə yetdi bu xəbər.
Hər elin, obanın öz adəti var,
Qonaq gəlir deyə, yola çıxdılar.
Hörmət ayağında durdular möhkəm,
Bütün hədiyyələr verildi o dəm.
Baxıb başçısına amirilərin,
Dedilər: "Gəlməkdən nədir məqsədin?
Danış istəyini, hazırıq biz də
Can-başla dayanaq xidmətinizdə!"
Dedi ki: "Məqsədim-qohum olmaqdır.
İki gənc gözünə işıq salmaqdır.
- Qızın atasına üz döndərərək,
Qoy birləşsin, - dedi, - bu iki ürək.
Bil ki, məhəbbətlə, kəbinlə səndən
Qızını oğluma istəyirəm mən.
Qumlarda doğulmuş, ciyəri teşnə
Gözünü tikmişdir sənin çeşmənə.
Sərin bulaqlardan kim içsə bir az,
Bir də susuzluqdan ürəyi yanmaz.
Qapına gəlmişəm bu məqsədlə mən,
Xəcalət çəkmirəm dediklərimdən.
Sən özün bilirsən, bilir bu aləm,
Zamanın ən məşhur adamı mənəm.
Mənim xəzinəm də, calalım da var,
Dosta, düşmənə də qüdrətim çatar.
Ağlın başındasa, mətaini sat!
Almağa gəlmişəm, sən də əl uzat!
Nə qədər olsa da onun qiyməti.
Almağa hazıram mən o zinəti.
Sən onu satmağa vergilən qərar,
Dünyada hər şeyin öz bazarı var".
Dinləyib-dinləyib bu iltiması,
Böylə cavab verdi qızın atası:
"Baş tutan deyildir sənin diləyin,
Başqadır qərarı, hökmü fələyin.
Şirin bir dil ilə danışsan da sən,
Əyləşə bilmərəm o atəşlə mən.
Bir dostluq olsa da bu xeyir işdə,
Min ədavət olar bu tərpənişdə.
Nə yaman ərköyün böyümüş oğlun,
Özbaşına gəzir, muğayat olun.
Dalınca "divanə" söyləyir hər kəs,
Bizə divanələr tay ola bilməz.
Əvvəl dua et ki, gəlsin ağıla,
Sonra məhəbbətdən başla nağıla.
Hələ düzəlməmiş sizin o gövhər,
Bu sövda söhbəti verməz bir səmər.
İllətli gövhəri almaz ki, heç kəs,
Eyibli gövhərlər sapa düzülməz,
Gözdən kirpik çəkir bizim ərəblər,
Gülərlər üstümə, dil versəm əgər.
Bir də bu mətləbdən gəl danışma heç,
Söhbəti qurtaraq, bu işdən vaz keç",
Onu amirilər sakit dinlədi,
Atanın qəlbində kaman inlədi...
Qayıtmaqdan başqa bir əlacmı var!
Pərişan olaraq çəkildi onlar.
O yol yorğunları, dil incikləri
Dərdin dəryasına batandan bəri,
"Bu dərdə bir dərman axtaraq" deyə,
Əlac gətirdilər o divanəyə.
Nəsihət dilinə keçdi hər nəfər
Ancaq od üstünə tikan səpdilər.
"O ruh ovçusundan daha da xumar,
Burda ruh bəsləyən gözəlimiz var.
Bax, yaqut dodaqlı, inci buxaqlı,
Ruha ətir saçan, lalə yanaqlı
Gözəllər, aydan da çox işıqlıdır,
Onlar ilk bahardan yaraşıqlıdır.
Qarşında yüz tanış ola-ola, sən
Nədən yad qızına könül verirsən?
Gəl, bu gözəllərə, cananlara bax,
Səninçin nazəndə bir sənəm alaq.
Oxşasın könlünü o nazlı nigar,
Şəkərə süd kimi uyuşsun o yar.
Canından deyildir, unut Leylini,
Bir də o dilbərə salma meylini".
Kitabxana.az · https://kitabxana.az/works/nizami-leyli-ve-mecnun-14
← → düymələri ilə keçid, R — təsadüfi şeir
Müəllifin digər əsərləri
Qoca söz ustadı, həmin parsixanBelə xəbər verdi fars şahlarından:
Xosrov və Şirin, fəsil 26Düzəltmək istəsə bir işi fələk,Əvvəlcə min oyun çıxartsın gərək.
Xosrov və Şirin, fəsil 27Mədaində Şirin gözləyir vüsal.Şirin dodağından axıdırdı bal.
Xosrov və Şirin, fəsil 28Xosrov görəndə ki, dalda qaldı su,Ağlar gözlərinin qaçdı yuxusu.
Başqa şairlərin şeirləri
Gözüm görcək səni istər kamalə,Bürqeyin üzündən dağıdar Yaxşı,
Ay nədir, nədirBaşına döndüyüm, bu necə haldır,Dinməmiş deyirsən: ay nədir, nədir?
NuxaTərif edim Nuxa yerin yerləri gülşən kimidir,Söyləyib danışmağı hər biri bir can kimidir,
YadigarSallanıb-sallanıb naz ilən gedən,Yarəb, bilmənəm kimin nazlı yarıdır,