Şərəfnamə, fəsil 4
Məsnəvi nədir?
Məsnəvi: hər beyti öz qafiyəsi ilə gələn uzun nəzm, adətən dastan və ya hekayə.
شبی کاسمان مجلس افروز کردشب از روشنی دعوی روز کرد
Göy gecə məclisi qızışdırmışdı,İşıqdan gecənin gözü qamaşdı.
سراپرده هفت سلطان سریربرآموده گوهر به چینی حریر
O yeddi fələyə o yeddi ülkər,Çin ipəklərinə düzmüş dürr, gövhər.
سر سبزپوشان باغ بهشتبه سرسبزی آراسته کار و کشت
Cənnət keşikçisi huri, pərilərHər köşkə vurmuşdu yaraşıq, zivər.
محمد که سلطان این مهد بودز چندین خلیفه ولیعهد بود
Bu taxtın soltanı olan Məhəmməd,Keçən elçilərdən odur vəliəhd.
سر نافه در بیت اقصی گشادز ناف زمین سر به اقصی نهاد
Müşkünü saçaraq “Beyti-əqsayə”Məkkədən ucaldı ərşi-əlayə.
ز بند جهان داد خود را خلاصبه معشوقی عرشیان گشت خاص
Cismini qurtardı dünya bəndindən,Etdi ərş əhlinin qəlbində məskən.
بُنه بست از این کوی هفتاد راهبه هفتم فلک بر زده بارگاه
Yetmiş yollu yurddan köçünü vurdu,Çadırı yeddinci fələkdə qurdu.
دل از کار نُه حجره پرداختهبه نه حجرهٔ آسمان تاخته
Doqquz hücrəsini bir an buraxdı,Göyün doqquzuncu tağına qalxdı.
برون جسته زین کنده چاربندفرس رانده بر هفت چرخ بلند
Yeddinci əflakə çapdığı zaman,Dışarı atıldı dördkünc daxmadan.
براقی شتابنده زیرش چو برقستامش چو خورشید در نور غرق
Altında şimşəktək şığıyan Büraq,Günəşə qərq olmuş yəhərlə yaraq.
سهیلی بر اوج عرب تافتهادیم یمن رنگ ازو یافته
Ərəb səmasında bir Süheyl çapdı,Yəmən gönü ondan yeni rəng tapdı.
بریشم دُمی، بلکه لؤلؤ سمیرونده چو لؤلؤ بر ابریشمی
Dırnağı inciydi, quyruğu ipək,İpəyin üstündə oynar incitək.
نه آهو ولی نافش از مشگ پرچو دندان آهو برآموده در
Göbəyi müşk, ceyran deyildi, bişəkk,Bir düzüm inciydi ceyran dişitək.
از آن خوش عنانتر که آید گمانوز آن تیزروتر که تیر از کمان
Yüyəni xəyalə gələndən yumşaq,Yürüşü oxdan da kəskin və qıvraq.
شتابندهتر وهم ِ علوی خرامازو باز پس مانده هفتاد گام
Ən kəskin, ən mətin xəyal şəhpəri,Ondan yetmiş addım qalırdı geri.
به عالمگشایی فرشتهوشینه عالمگشایی که عالمکشی
Aləmlər aşmaqda bir firiştəsən,Aləmlər çəkirsən öz arxanda sən.
به شبرنگی از شبچرا گشته مستچو ماه آمده شبچرایی به دست
Gecə otlağından, sərxoş olaraqAy kimi gəlmişdi əldə şəbçıraq.
چنان شد که از تیزی گام اوسبق برد بر جنبش آرام او
Elə bir sürətli addımlar atar,Hərəkət edincə mənzilə çatar.
قدم بر قیاس نظر میگشادمگر خود قدم بر نظر مینهاد
Ən kəskin nəzərlə uçar yan-yana,Nəzəri alırdı ayaq altına.
پیمبر بدان ختلیِ رهنوردبرآورد از این آب گردنده گرد
Məhəmməd peyğəmbər atı çapırdı,O səyyar dənizdən toz qoparırdı.
هم او راهدان، هم فرس راهوارزهی شاهْمرکب زهی شهسوار!
Özü yol biləndi, atı yeriyən,Bu ata, o şaha olsun yüz əhsən.
چو زین خانقه عزم دروازه کردبه دستش فلک خرقه را تازه کرد
Evindən qapıya qalxdığı zamanƏlindən təzə don geydi asiman.
سواد فلک گشته گلشن بدوشده روشنان چشمروشن بدو
Onunla qaranlıq göy oldu gülzar,Ondan nur alırdı sönük ulduzlar.
در آن پرده کز گردها بود پاکنشایست شد دامن آلوده خاک
Pak olan bu təmiz pərdədə gərəkVücuddan cismani tozları silmək.
به دریای هفت اختر آمد نخستقدم را نهفت آب خاکی بشست
Çatdı hər dənizə yeddi ülkərdə,Yeddi yol yuyundu o dənizlərdə.
رها کرد بر انجم اسباب رابه مه داد گهوارهٔ خواب را
Cismindən verdi hər ulduza maya,Yuxu beşiyini buraxdı Aya.
پس آنگه قلم بر عطارد شکستکه امی قلم را نگیرد به دست
Ütarid ulduza verdi qələmi,Əlinə qələmi alarmı ümmi?
طلاق طبیعت به ناهید دادبه شکرانه قرصی به خورشید داد
Cismani şəhvəti Nahidə verdi,Şükr üçün kökəni Xurşidə verdi.
به مریخ داد آتش خشم خویشکه خشم اندران ره نمیرفت پیش
Mərrixə buraxdı qəzəb və acıq,Acıq burda getməz irəli artıq.
رعونت رها کرد بر مشترینگینی دگر زد بر انگشتری
Müştəri ulduza kibri buraxdı,Üzüyə ən parlaq yeni qaş taxdı.
سواد سفینه به کیوان سپردبه جز گوهری پاک با خود نبرد
Ünsürü Keyvana tərəf ataraqÖzüylə pak gövhər götürdü, ancaq.
بپرداخت نزلی به هر منزلیچنان کاو فرو ماند و تنها دلی
Hər mənzil başında bəxşiş verərəkQaldı varlığından yalnız bir ürək.
شده جان پیغمبران خاک اوزده دست هر یک به فتراک او
Nəbilər hörmətlə baş əydi ona,Əl çəkdi yəhərin saf quncuğuna.
کمر بر کمر کوه بر کوه راندگریوه گریوه جنیبت جهاند
At sürdü yollardan, dağlardan keçdi,Bir sıra təpəni bir anda biçdi.
به هارونیش خضر و موسی دوانمسیحا چه گویم ز موکب روان
Yanında qasiddi Xızr ilə Musa,Atının önündə gedirdi İsa.
به اندازهٔ آنکه یک دم زنندبه یک چشم زخمی که بر هم زنند
Bir nəfəs alınca, kirpik vurunca,Yaxud bir göz açıb dərhal yumunca
ز خر پشته آسمان در گذشتزمین و زمان را ورق درنوَشت
Göyün günbədini aşdı arada,Yerləri, göyləri qoydu arxada.
ندیده ز تعجبیل ناورد اوکس از گرد بر گرد او گرد او
Elə bir sürətlə parlatdı yüyən,Ətrafdan olmadı tozunu görən.
ز پرتاب تیرش در آن ترکتازفلک تیر پرتابها مانده باز
Onun bu yürüşdə atdığı oxdanFələk neçə ox da geriydi çoxdan.
تنیده تنش در رصدهای دوربه روحانیان بر جسدهای نور
O uzaq göylərdə nurani adıRuhani kəslərə nur bağışladı.
در آن راه بیراه از آوارگیهمش بار مانده همش بارگی
Cığırsız bir yola, artıq yol saldı,Həm atı yoruldu, həm yükü qaldı.
پر جبرئیل از رهش ریختهسرافیل از آن صدمه بگریخته
O yolda qol-qanad tökdü Cəbrail,Qorxudan durmayıb qaçdı İsrafil.
ز رفرف گذشته به فرسنگهادر آن پرده بنموده آهنگها
Rəfrəfdən keçərək bir neçə fərsəng,Gördü o pərdədə müxtəlif ahəng.
ز دروازهٔ سدره تا ساق عرشقدم بر قدم عصمت افکنده فرش
Sidrədən ərşin pak səqfinə qədər,İsmətdən bir kilim döşədi dilbər.
ز دیوانگهِ عرشیان برگذشتبه درج آمد و درج را درنوَشت
Ərş divangahını sürətlə keçdi,Dərcin də yolunu bir anda biçdi.
جهت را ولایت به پایان رسیدقطیعت به پرگار دوران رسید
Çatdı son nöqtəyə cəhət diyarı,Bitdi o nöqtədə dövran pərgarı.
زمین زادهٔ آسمان تاختهزمین و آسمان را پس انداخته
Yer oğlu göylərdə hey at oynatdı,Yerləri, göyləri arxaya atdı.
مجرد روی را به جایی رساندکه از بود او هیچ با او نماند
Mücərrəd dolanmaq çatdı bir yerə,Cismani varlığı itdi bilmərrə.
چو شد در ره نیستی چرخ زنبرون آمد از هستی خویشتن
Yoxluq yollarında edərkən cövlanBüsbütün ayrıldı öz varlığından.
در آن دایره گردش راه اونمود از سر او قدمگاه او
Ruhani dairə gərdişlərində,Başıyla ayağı düşdü bir bəndə.
رهی رفت بی زیر و بالا دلیرکه در دایره نیست بالا و زیر
Çatdı altı, üstü olmayan yerə,Çünki altı, üstü bilməz dairə.
حجاب سیاست برانداختندز بیگانگان حجره پرداختند
Siyasət pərdəsi atıldı birdən,Hücrə təmizləndi biganələrdən.
در آن جای کهاندیشه نادیده جایدرود از محمد قبول از خدای
O yerdə ki, idrak tapmayır məkan,Salam Məhəmməddən, qəbul Tanrıdan.
کلامی که بی آلت آمد شنیدلقایی که آن دیدنی بود دید
Ağızdan çıxmayan səsi eşitdi,Görünməz simanı ziyarət etdi.
چنان دید کز حضرت ذوالجلالنه زان سو جهت بد نه ز این سو خیال
Elə pak göründü o sahibcəlal,Nə cəhət nəzərə çarpdı, nə xəyal.
همه دیده گشته چو نرگس تنشنگشته یکی خار پیرامنش
Vücudu nərgiztək bir gözə döndü,Bir kirpik qırpmadan Tanrıya çöndü.
در آن نرگسین حرف کان باغ داشتمگو زاغ کاو مُهر مازاغ داشت
Yoxsa bu bağdakı sırf nərgiz olanGözünə bir sürmə çəkmiş “mazağ”dan.
گذر بر سر خوان اخلاص کردهم او خورد و هم بخش ما خاص کرد
Keçdi bir dost kimi süfrə səmtinə,Yedi, pay ayırdı öz ümmətinə.
دلش نور فضل الهی گرفتیتیمی نگر تا چه شاهی گرفت
Ürəyi Allahın nuruyla doldu,Bir yetim, bax, necə padişah oldu.
سوی عالم آمد رخ افروختههمه علم عالم در آموخته
Dünyaya qayıtdı çöhrəsi parlaq,Hər elmə, hikmətə vaqif olaraq.
چنان رفته و آمده باز پسکه ناید در اندیشهٔ هیچکس
O yolu tez getdi, tez döndü yenə,Bu sürət heç kəsin sığmaz fikrinə.
ز گرمی که چون برق پیمود راهنشد گرمی خوابش از خوابگاه
Şimşəktək şığıdı elə sürətlə,Dönərkən yatağı istiydi hələ.
ندانم که شب را چه احوال بودشبی بود یا خود یکی سال بود
O gecə adi bir gecə deyildi,O bir gecəydimi, yaxud bir ildi?
چو شاید که جانهای ما در دمیبرآید به پیرامن عالمی
Bəs bizim ruhumuz məgər bir andaDolaşa bilmirmi bu asimanda?
تن او که صافیتر از جان ماستاگر شد به یک لحظه وامد رواست
Ruhumuzdan zərif olan bu insan,Bir anda aləmi seyr etdi, inan.
به ار گوهر جان نثارش کنمثنا خوانی چار یارش کنم
Gözəldir, səpərək can gövhərini,Tərifə başlasam dörd yavərini.
گهر خر چهارند و گوهر چهارفروشنده را با فضولی چکار
Dörd gövhər satan var, dörd gövhər alan,Artıq-əskiyinə qarışmaz satan.
به مهر علی گرچه محکم پیمز عشق عمر نیز خالی نیم
Əlinin eşqində sabitqədəməm,Ömər sevgisindən uzaq deyiləm.
همیدون در این چشم روشن دماغابوبکر شمعست و عثمان چراغ
Hər iki nur ilə nurlanır dimaq:Əbubəkr bir şamdır, Osman bir çıraq.
بدان چار سلطان درویش نامشده چار تکبیر دولت تمام
Bu dərviş sifətli dörd böyük soltan,Dünyaya olmuş dörd təkbir oxuyan.
زهی پیشوای فرستادگانپذیرنده عذر افتادگان
Nəbilər önündə gedənə alqış,Üzrləri qəbul edənə alqış.
به آغاز ملک اولین رایتیبه پایان دور آخرین آیتی
Sənsən yaranışda birinci xilqət,Dövranın sonunda sonuncu ayət.
گزین کردهٔ هر دو عالم توییچو تو گر کسی باشد آن هم تویی
Hər iki aləmə mübarək Sənsən,Sənə bir tay varsa, o da tək Sənsən.
تویی قفل گنجینهها را کلیددر نیک و بد کرده بر ما پدید
Sənsən xəzinələr qıflına açar,Yaxşını, yamana edən aşikar.
به شب روز ما را به بی ذمتیسجل بر زده کامتی امتی
Ən gözəl günündə “ümmətim” deyə,Şəfaət edirsən suçlu bəndəyə.
من از امتان کمترین خاک توبدین لاغری صید فتراک تو
Bir ovuc torpağam mən dərgahında,Artıq bir şikaram şikargahında.
نظامی که در گنجه شد شهربندمباد از سلام تو نابهرمند
Nizami tutmuşdur Gəncədə məkan,O, məhrum olmasın salamlarından.
Kitabxana.az · https://kitabxana.az/works/nizami-serefname-4
← → düymələri ilə keçid, R — təsadüfi şeir
Müəllifin digər əsərləri
Bir gün meydana çıxıb bir neçə qəlb pul kəsən,Bir qəlib qayırdılar özlərinə bənzəyən.
Sirlər xəzinəsi, fəsil 55Nə qədər məhrəmdirsə, günəş göylərdə aya,Elə məhrəmdi kəniz Cəmşid ilə saraya.
Sirlər xəzinəsi, fəsil 56On dörd gecəlik ay tək bəzənmiş başdan-başa,Gəl bu xəlvət məclisə doyunca et tamaşa.
Sirlər xəzinəsi, fəsil 57Onda ki, xilafəti Harun əlinə aldı,Abbasilər nəslinin tuğu göyə ucaldı.
Başqa şairlərin şeirləri
Ey ağalar, bu gözəldən,Mən dönərəm, könül dönməz,
BəriEy ağalar, oldum dərdə giriftarBir çeşmi-xunxarı sevəndən bəri
Nə söz varTovuz kimi sığal verib özünə,Bəxtəvərin pərvazına nə söz var?
Olmuşam dəhri-bəla içrə bu gün divanə mənOlmuşam dəhri-bəla içrə bu gün divanə mən,Varmadım meyxanəyə, sındırmadım peymanə mən.