Xosrov və Şirin, fəsil 43
Məsnəvi nədir?
Məsnəvi: hər beyti öz qafiyəsi ilə gələn uzun nəzm, adətən dastan və ya hekayə.
چو روزی چند شاه آنجا طرب کردبه یاری خواستن لشگر طلب کرد
Keyf etdikdən sonra şah bir neçə gün,Dedi: "Qoşun verin mənə, köməkçün."
سپاهی داد قیصر بیشمارشبه زر چون زر مهیا کرد کارش
Qeysər ona saysız qoşun verərək,Qızılla düzəltdi işi qızıltək.
ز بس لشگر که بر خسرو شد انبوهروان شد روی هامون کوه در کوه
O qədər toplandı qoşun və yaraq,Qalanmışdı sanki dağ üstünə dağ,
چو کوه آهنین از جای جنبیدزمین گفتی که سر تا پای جنبید
Dəmir dağ yerindən tərpənən zaman,Sanki yer titrədi, qopdu bir tufan,
چهل پنجه هزاران مرد کاریگزین کرد از یلان کارزاری
Xosrov cəm edilmiş bu igidlərinİçindən ayırdı bir qırx-əlli min,
شبیخون کرد و آمد سوی بهرامزره را جامه کرد و خود را جام
Qəflətən bir gecə keçdi hücuma,Don zirehə döndü, qılınc da cama.
چو آگه گشت بهرام جهانگیربه جنگ آمد چو شیر آید به نخجیر
Bu işdən olduqda Bəhram xəbərdar,O, verdi döyüşə şir kimi qərar.
ولی چون بخت روباهی نمودشز شیری و جهانگیری چه سودش؟
Bəxt tülkülük etsə, belədir qayda,Şirlik, cahangirlik verməz bir fayda.
دو لشگر روبهرو خنجر کشیدندجناح و قلب را صف برکشیدند
Bir-birinə qarşı dayandı səflər,Qoşun sıralandı, sıyrıldı xəncər.
ترنگ تیر و چاکاچاک شمشیردریده مغز پیل و زهره شیر
Ox vıyıltısından, qılınc səsindənFillə şir ödünü yarırdı birdən.
غریو کوس داده مرده را گوشدماغ زندگان را برده از هوش
Dirilər kar olur təbil səsindən,Ölülər qalxırdı məqbərəsindən.
جنیبتهای زرین نعل بستهز خون برگستوانها لعل بسته
Sanki atəşdəndi atların nalı,Ləl rəngi çalırdı onların yalı.
صَهیل تازیان آتشین جوشزمین را ریخته سیماب در گوش
Atların səsindən bürclər söküldü,Yerin qulağına civə töküldü.
سواران تیغ برقافشان کشیدههژبران سربهسر دندان کشیده
Atlılar şimşəktək qılınc çalır, bax.Şirlər döyüşürlər diş qıcırdaraq.
اجل بر جان کمینسازی نمودهقیامت را یکی بازی نموده
Əcəl hər tərəfdə canları pusur,Bu döyüş yanında məhşər oyundur.
سنان بر سینهها سر تیز کردهجهان را روز رستاخیز کرده
Batır sinələrə iti nizələr,Elə bil ki, artıq gəlmişdir məhşər.
ز بس نیزه که بر سر بیشه بستههزیمت را ره اندیشه بسته
Nizələrdən qalın meşə yarandı,Qaçmaq yollarında ölüm dayandı.
در آن بیشه نه گور از شیر میرستنه شیر از خوردن شمشیر میرست
Bu meşədə şirdən qurtarmaz maral,Şirlər də qılıncdan keçirdi dərhal.
چنان میشد به زیر درعها تیرکه زیر پرده گل باد شبگیر
Külək girən kimi yarpaq altına,Ox girirdi zireh qalpaq altına.
عقابانِ خدنگِ خونسرشتهبرات کرکسان بر پر نبشته
Qartaltək gəzirdi oxlar meydanı,Qanlı qanadında ölüm fərmanı.
زرهبُرهای از زهر آب دادهزرهپوشان کین را خواب داده
Göydə oynadıqca ox, nizə hər an,Sərilirdi yerə neçə pəhləvan.
ز موج خون که بر میشد به عیوقپر از خون گشته طاسکهای منجوق
Əyyuqa yüksələn qanlı nizələrBayraq camlarını qızartdı yeksər.
به سوگ نیزههای سر فتادهصبا گیسوی پرچمها گشاده
Qırıq nizələrə yas saxlayıb yelBayrağın saçını dağıtdı tel-tel.
به مرگ سروران سر بریدهزمین جیب، آسمان دامن دریده
Başsız başçılara nalə edərəkYer yaxa cırmışdı, göy isə ətək.
حمایلها فکنده هر کسی زیریکی شمشیر و دیگر زخم شمشیر
Birisi qılıncdan, biri yaradanHəmayil asmışdı diqqətlə baxsan.
فرو بسته در آن غوغای ترکانز بانگ نای ترکی نای ترکان
Türk kimi bir döyüş başladı həm dəTürk gərənayları səslənən dəmdə.
حریر سرخ بیرقها گشادهنیستانی بد آتش درفتاده
Al, ipək bayraqlar dalğalanırdı,Qamışlıq od tutub sanki yanırdı.
نه چندان تیغ شد بر خون شتابانکه باشد ریگ و سنگ اندر بیابان
Çöllərdəki daşlar, torpaqlar qədərQan tökmək istəyən qılıncdı hər yer.
نه چندان تیر شد بر ترگ ریزانکه ریزد برگ وقت برگریزان
Xəzan yarpağıtək ara vermədənOxlar tökülürdü yerə göylərdən.
نهاده تخت شه بر پشت پیلیکشیده تیغ گرداگرد میلی
Dörd yanına çəkib qılıncdan hasarŞah filin üstündə tutmuşdu qərar.
بزرگامید پیش پیل سرمستبه ساعتسنجی اسطرلاب در دست
Büzürgümid durub filin yanındanƏlində üstürlab baxırdı hər an.
نظر میکرد و آن فرصت همیجستکه بازار مخالف کی شود سست
Çalışırdı təyin eləsin nə vaxtDüşməndən üzünü döndərəcək baxt.
چو وقت آمد ملک را گفت بشتابمبارک طالع است این لحظه دریاب
Vaxt çatanda şaha söylədi: "Tez ol,Fürsət əldən çıxar, ona vermə yol.
به نطع کینه بر چون پی فشردیدر افکن پیل و شهرخ زن که بردی
İntiqam almaqda sabit dayan sən,Fili sür meydana, qorxma, qalibsən."
ملک در جنبش آمد بر سر پیلسوی بهرام شد جوشنده چون نیل
Xosrov fil üstündə hərəkət etdi,Bəhramın üstünə Nil kimi getdi.
بر او زد پیل پای خویشتن رابه پای پیل برد آن پیلتن را
Pilpayı qaldırıb Bəhrama çaldı,O fil gövdəlini torpağa saldı.
شکست افتاد بر خصم جهانسوزبه فرّخفال، خسرو گشت پیروز
Dünyanı yandıran düşmən xar oldu,Xosrov qalib çıxdı, tale yar oldu.
ز خون چندان روان شد جوی در جویکه خون میرفت و سر میبرد چون گوی
Çaylar yaranmışdı axan qanlardan,Başları top kimi üzdürürdü qan.
کمند رومیان بر شکل زنجیرچو موی زنگیان گشته گرهگیر
Rumlularda olan o zəncir kəməndZənci saçı kimi olmuşdu bənd-bənd.
به هندیتیغ هر کس را که دیدندسرش چون طرهٔ هندو بریدند
Hindli qılıncına kim durdu qarşıGürcü saçı kimi kəsildi başı.
دماغ آشفته شد بهرامیان راچنانک از روشنی سرسامیان را
Bəhramın qoşunu düşdü dolaşıq,Sanki sərsəm adam görmüşdü işıq.
ز چندانی خلایق کس نرستهمگر بهرام و بهری چند خسته
Ölümdən qurtardı bir neçə adam,Onların içində uğursuz Bəhram.
ز شیری کردن بهرام و زورشجهان افکند چون بهرام گورش
Bəhrami-Gur kimi Bəhramı zamanŞirlikdən çıxartdı, saldı zorundan.
هر آن صورت که خود را چشمزد یافتز چشم نیک دیدن چشم بد یافت
Özünü bəyənsə insan nə qədər,Öz gözündən ona dəyər bəd nəzər.
ندیدم کس که خود را دید و نشکستدرست آن ماند کاو از چشم خود رست
Özündən razılar hər zaman sınar,Ondan qurtarana uzun ömür var.
چو از خسرو عنان پیچید بهرامبه کام دشمنان شد کام و ناکام
Elə ki, döyüşdə Bəhram qovuldu,Dünya da Bəhramın düşməni oldu.
جهان خرمن بسی داند چنین سوختمشعبد را نباید بازی آموخت
Çox belə xırmanı yandırıb zaman,Oyunbaza oyun öyrətməz insan.
کدامین سرو را داد او بلندیکه بازش خم نداد از دردمندی؟
Hansı sərvi əvvəl ucaldıb yüksək,Sonra da boynunu əymədi fələk?
کدامین سرخگل را کاو بپروردندادش عاقبت رنگ گل زرد؟
Hansı qızılgülü bəslədi, sondaSarı gül rəngini görmədik onda?
همه لقمه شکر نتوان فرو بردگَهی صافی توان خوردن گَهی درد
Şəkərtək yeyilməz bütün loğmalar,Mey bəzən saf olar, bəzən xılt olar.
چو شادی را و غم را جای روبندبه جایی سر به جایی پای کوبند
Bir yan qəm məclisi, şənlikdir bir yan,Biri ağlayandır, biri oynayan.
به جایی ساز مطرب برکشد سازبه جایی مویهگر بردارد آواز
Hanı bu dünyanın vəfadarlığı?Bir yanda ağlaşma, bir yanda çalğı!
هر آوازی که هست از ساز و از سوزدرین گنبد که میبینی به یک روز
İstər matəm, istər şadlıq səsləri,Dünyaya bir zərrə yoxdur əsəri.
تنوری سخت گرم است این علفخوارتو خواهی پُر گلش کن خواه پُر خار
Bu təndir odunu çox aparandır,İstər tikan yandır, istər gül yandır.
جهان بر ابلقی توسن سوار استلگد خوردن ازو هم در شمار است
Bu dünya minmişdir ala bir ata,Güman var ki, bu at çox təpik ata.
فلک بر سبز خنگی تندخیز استز راهش عقل را جای گریز است
Fələk yaşıl rəngli bir atdır, yüyrək,Ağıl qaçsın onun yolundan gərək.
نشاید بر کسی کرد استواریکه ننموده است با کس سازگاری
Heç kimsəylə yola getməz bu nakəs,Ona bel bağlayıb bir iş görülməz.
چو بر بهرام چوبین تند شد بختبه خسرو ماند هم شمشیر و هم تخت
Bəhrami-Çubinlə düz gəlmədi baxt,Xosrov Pərviz şaha qaldı qılınc - taxt.
سوی چین شد بر ابرو چین سرشته«اذا جاء القضاء» بر سر نوشته
Bəhram qaçdı Çinə, tutmadı qərar,"Qəza üz verəndə meydan daralar."
ستم تنها نه بر چون او کسی رفتدرین پرده چنین بازی بسی رفت
Bu zülmə rast gələn bir o deyildi,Dünyada nə qədər bellər əyildi.
Kitabxana.az · https://kitabxana.az/works/nizami-xosrov-ve-sirin-43
← → düymələri ilə keçid, R — təsadüfi şeir
Müəllifin digər əsərləri
Ürəyin hatifi görüb məni şad,Hümmət eyvanından səsləndi: heyhat!..
Xosrov və Şirin, fəsil 12Eşqdən başqa söz könlümə yaddır,Ömrümün quşuna sevgi qanaddır.
Xosrov və Şirin, fəsil 13Qapayan zamanda qapıları mənGözüm ayrılmırdı mavi göylərdən.
Xosrov və Şirin, fəsil 14Köhnə dastanların qoca ustadıÖz hekayətinə belə başladı:
Başqa şairlərin şeirləri
Təalallah zəhi sani', zəhi təqdiri-yəzdani,Huvəllahulləzi la-misləhu, la-xaliqü-ş-şani
QaldımYanaram, yanaram, dilim dönməz,Qərib qərib qürbət ellərdə qaldım
Gene bu tazə, könül mehri bir cavanə salıbGenə bu tazə, könül mehri bir cavanə salıb,Genə bu pir, ələ bir Yusifi-zəmanə salıb.
Bu çöldə, bacı, möhnəti-hicran sənin olsunBu çöldə, bacı, möhnəti-hicran sənin olsun,Ağlar göz ilə zülfi-pərişan sənin olsun.