Üçüncü pərdə
Səhifə 3 / 3 · 67%
Düzdür. Bənövşə bacı, deyirlər, çox gözəl çalırsınız.
Bənövşə
Yaxşı, deyirsiniz çalım, ancaq bir şərtlə ki, Qəmər də oxusun... Bilirsən, ana, Qəmər nə yaxşı oxuyur.
Qəmər
Hə, opera, teatr mənimçün məəttəldir.
Ceyran xala
Gedək, biriniz çalın, biriniz oxuyun.
Hamısı o biri otağa keçmək istədikdə, Yusif içəri girir.
Ceyran xala
Oğul, sən haradasan, məclisin axırına gəlib çıxmısan?
Yusif
Mən axşam növbəsində məşğul idim, Ceyran xala.
Bənövşə
Bu qədər gecikmək olar? Gedək içəri.
Qasım və sair qonaqlar çıxırlar. Yusifi görüb dayanırlar.
Qasım
Qonağın ən əzizi hələ indi gəlib.
Mirzə Salman
Bax, ömründə bir dəfə yaxşı söz dedin. Qasım, Yusif doğrudan da əziz qonaqdır.
Ceyran xala
Əziz qonağı qapı ağzında saxlamazlar.
Gedirlər. Pianino çalınmağa başlayır. Telefon zəng çalır. Mindilli çıxıb dəstəyi götürür.
Mindilli
Alo, kim lazımdır? Haradan soruşurlar? Nə var ki? Danışan Mindilovdur. Yaxşı da, acıqlanmaq nə üçün, bu saat çağırım. (Səsini dəyişərək, çağırır) Yoldaş Camal, yoldaş Camal!
Camal çıxır.
Camal
Nə var, Mindilli?
Mindilli
Telefona, idarədəndir.
Camal
Nə idarə? Mən taxtdan düşmüşəm, daha nə istəyirlər? (Telefonu götürür) Hə, kimdir? Nə? Maşınlar qayıdıb! Neyləyim qayıdıb? (Dəstəyi asır, musiqiyə diqqətlə qulaq asmağa başlayır) Çalan Bənövşədir. Beş il bundan qabaqkı həyatım gəlib dayandı gözümün qabağında. Bənövşə məni bilirsən necə sevirdi? Teatrlara, kinolara gedərdik, bir yerdə romanlar oxuyardıq. Mənim indi yadıma düşdü, Mindilli. Neçə ildir, kinoya getməmişəm, nə qədər vaxtdır ki, əlimə kitab almağa vaxtım olmayıb...
Qəmər oxumağa başlayır.
Mindilli
Oxuyan kimdir?
Camal
Qəmərdir... Bənövşənin yoldaşı, doktor, görməmisən?
Mindilli
Haradan görəcəyəm, mən heç arvada, qıza baxanam?
Camal (yenə qulaq asır)
Birinci dəfə mən Bənövşəni pianino çalanda görmüşəm. İnstitutda, musiqi gecəsində... Onda da bu havanı çalırdı.
Camal bir qədər dinləyir, sonra yavaş-yavaş musiqi çalınan otağa keçir. Mindilli onun arxasınca getmək istədikdə, birdən dayanır.
Mindilli
Canım, bu Qəmərin dərdindən Qaçaq Nəbiyə dönməmişəm? Yəqin bura qonaq gəlib. Çıxıb gedincə gözünə görünməsəm, daha ömürlük məni tapa bilməz. Aha, Mirzə Salman gəlir. Nə qədər ki, Qəmərin başı qarışıqdır, sözümü deyim. Mirzə Salman, söhbətimiz yarımçıq qaldı, bıy, ay Mirzə, gözünü niyə yumdun?
Mirzə Salman
Gözümə görünmə, gözümə görünmə! Qoy həyatdan ləzzət alım.
Mindilli
Axı söhbətimiz yarımçıq qaldı. Mənim yarımçıq iş ilə aram yoxdur.
Mirzə Salman (öz-özünə)
Musiqiyə uzaqdan qulaq asmağın ayrı hüsnü var. (Mindilliyə) Bura bax, Mindilli, qoy rahat oturum. Yoxsa, canım üçün, səni birtəhər eləyərəm, bu saat eləyəm ki, beş sənin kimisinə birdən cavab verərəm. Əl çək, məni incəsənətdən ayırma.
Mindilli
İndi ki, bu cür mübariz olmusan, onda dur gedək idarəyə, işimizi yenidən quraq.
Mirzə Salman
Mən heç yerə gedən deyiləm.
Mindilli
Necə yəni gedən deyilsən? Biz iş üçün gecəmizi-gündüzümüzü əsirgəməməliyik. Gedək idarəyə, o verdiyim sçotları qaytar özümə.
Mirzə Salman
Nəyi qaytarım?
Mindilli
Sçotları deyirəm, qaytar özümə.
Mirzə Salman
Qaytarmıram.
Mindilli
Əşi, sözümün canı var, bıçaq kimi kəsmə.
Mirzə Salman
Kəsərəm də, hələ bir-iki metr o yana da gedərəm. Qaytarmıram.
Mindilli
Canım, onları mən bir də gözdən keçirmək istəyirəm.
Mirzə Salman
Olmaz. Onlar puldur, pul.
Mindilli
İmkan ver, danışım.
Mirzə Salman
İmkan vermirəm.
Mindilli
Mirzə Salman?
Mirzə Salman
Çıxart mənim adımı dilindən.
Mindilli
Mirzə, axı, o vəsiqələri sənə mən vermişəm, mən istəyirəm ki... (Musiqi kəsilir, əl çalırlar) Nə istədiyimi sonra sənə başa salaram.
Mindilli gedir. Qəmər qaçaraq səhnəyə gəlir. Onun arxasınca Yusif içəri girir.
Yusif
Qəmər! Siz gərək bir də oxuyasınız. Bu cür gözəl səsiniz olduğunu mən heç bilmirdim.
Mirzə Salman
Mən də bilmirdim.
Yusif və Qəmər birdən onu görürlər.
Qəmər
Yox, daha oxuya bilməyəcəyəm, yoldaş mühəndis.
Yusif
Eşitdiniz, nə gözəl oxuyur, Mirzə?
Mirzə Salman
Bu mikrob (o yan-bu yana baxıb Mindillini görmür) qoydu ki, eşidim.
Yusif
Hansı mikrobdur sizi narahat eləyən?
Qəmər
Mikrob gözlə görünən şey deyil ki!
Mirzə Salman
Bir işçimiz var, mən ona mikrob deyirəm. Yaxşı divanını tutacaqdım, heyf ki, əldən çıxdı.
Yusif
Qəmər xanım, Mirzə Salman eşidə bilməyib, gərək bir də oxuyasınız.
Mirzə Salman
Hə, doktor, gərək bir də oxuyasınız.
Gedirlər. Zərifə səhnəyə gəlir.
Zərifə (O yan-bu yana baxıb çağırır)
Mindilov. (Mindilli gəlir) Gecənin qaranlığında orda niyə dayanmısan? Yoxsa bir gözləmən var?
Mindilli
Səni gözləyirdim. Sən yanımdan gedirsən, elə bilirəm işıqlar sönür, hər yan qaranlıq olur.
Pianino çalınır. Qəmər yenə oxumağa başlayır.
Zərifə
Dayan, bir gör nə gözəl çalınır. Çalan Bənövşədir... Bəxtəvər... İnstitutu qurtardı, ərə gedir. Mən onun yerində olsam, ömrümdə qulluq eləmərəm.
Mindilli
Ay-hay... Sənin heç nədən xəbərin yoxdur ki... Bənövşə bizə rəis təyin olunub.
Zərifə
Boş-boş danışma.
Mindilli
Sənə söz deyirəm, rəisdir, özü də lap ötkəmindən.
Zərifə
Deyirəm axı, niyə bu evin dörd tərəfinə dolanırsan.
Mindilli
Mən yalnız o evin ətrafına dolanıram ki, içərisində Zərifə adlı bir şam yanır.
Zərifə
Şam!.. Məni bir bu boyda şama oxşadırsan?
Mindilli
Şam olmasın, projektor olsun, lap elektrik stansiyası olsun!
Zərifə
Məni çox sevirsən?
Mindilli
Bütün varlığımla, yoxluğumla.
Zərifə
Məndən başqa heç kəsi sevməyibsən?
Mindilli
Kim, mən?
Zərifə
Sən, bəs kim?
Mindilli
Əlbəttə, heç kəsi. Sən mənim dünyada birinci və axırıncı sevgimsən. (Musiqi kəsilir, əl çalırlar) Bağışla, bir dəqiqəliyə məni iclasa çağırdılar. (Çıxır)
Zərifə
Əcəb işdir! Birinci və axırıncı sevgidən söz düşən kimi onu iclasa çağırdılar.
Qəmər və Yusif içəri girirlər.
Qəmər
Oxumaqdan lap yoruldum, Yusif əl çəkmir ki, oxu... oxu...
Camal, Bənövşə, Mirzə Salman gəlirlər.
Mirzə Salman
Çoxdandır, mən bu cür zövqü-ruhani almamışdım. Yaxşı çalırsan, qızım, doktor da bülbül kimi cəh-cəh vurur.
Qəmər
Çox da tərifləməyin, ay Mirzə.
Mirzə Salman
Bu cür pianino çalan əllər, gör nə gözəl evlər tikəcək. Doktor xəstələrini dərmanla yox, musiqi ilə sağaldacaq. Düz demirəm, yoldaş mühəndis?
Yusif
Düzdür, Mirzə! Doktor gələndən mənim bütün xəstəliklərim öz-özünə sağalıb.
Qəmər (yavaşdan)
Yusif...
Ceyran xala, Qasım və sair qonaqlar da gəlirlər.
Qasım
Bənövşə xanım, mən bayaqdan məclisin ən duzlu vaxtını gözləyirdim ki, öz ürək sözümü sizə deyim.
Ceyran xala
Yəqin yenə məzəlilik çıxaracaqsınız?
Qasım
Yox, ana, bu səfər sözüm məzə deyil, təzədir. İcazə verin, Bənövşə xanım, bu cür təntənəli gündə ürəyimin ən dərin guşəsindən qopub gələn bir məhəbbəti hədiyyə şəklində sizə təqdim eləyim.
Bənövşə (təəccüblə)
Siz nə danışırsınız?
Yusif
Nə olub, Qasım? Keflisən, nədir?
Qasım
Xeyr, hədiyyə gətirmişəm. Bənövşə xanıma, üç münasibətlə bir hədiyyə. İnstitut qurtarıb, nişanlısına qovuşub, ali mərtəbəyə çatıb. Üstündə yazılmış şeri də ilhama gəlib özüm demişəm. “Bənövşə xanıma, Gülöyşə xanıma, prorab nökərdir, həmişə xanıma”.
Bənövşə
Nə iyrənc adamdır.
Yusif
Bu nə deməkdir, Mirzə?
Mirzə Salman
Ticarətdir, təzə müdiri birinci gündən satın almaq istəyir.
Ceyran xala (bu sözü eşidib pərt olur)
A kişi, biz sənin üzünü birinci dəfədir görürük. Sən birinci dəfədir bu evə ayaq basırsan. Mənim qızımı haradan tanıyırsan ki, ona hədiyyə də gətirirsən?
Qasım
Eşitmişəm, ana! Eşitdim, xoşbəxt oldum, üzünü gördüm, ikiqat xoşbəxt oldum. Buyurun!
Ceyran xala
Mənə ver, mənə, qızımdan əvəz mən qəbul eləyə bilərəm. (Götürüb pəncərədən atmaq istəyir)
Bənövşə
Sağ ol ana, ürəyimdən xəbər verdin.
Qasım
Atma, atma, ay arvad! Bir ətək pul vermişəm, qəbul eləmirsiniz, verin özümə, aparım. Gələcəkdə lazım olar.
Qasım pərt halda hədiyyəni qoltuğuna vurub getmək istədikdə, telefon zəng çalır, ayaq saxlayıb dayanır. Zərifə telefona yaxınlaşır.
Zərifə
Kimdir gecənin bu vaxtı telefonu dağıdan? (Telefona) Kimi? Camal yoldaşı?
Camal
Mən yoxam, mən yoxam.
Zərifə
Deyir ki, mən yoxam. Atamı? Hə, Zərifədir, kimdir? (Mirzə Salmana) Ata, səni şofer Hüseyn çağırır.
Mirzə Salman
Şofer Hüseyn? Bəs o mal dalınca getməmişdi? (Dəstəyi götürür) Hüseyn, nə tez qayıtdın? Nə danışırsan? Yaxşı, naryadları heç kəsə vermə, özündə saxla. (Dəstəyi asır) Mindilli haradadır?
Bənövşə
Nə olub ki?
Mirzə Salman
Mindilli haradadır? Gör bir nə büsat qopardıb.
Zərifə
Mən bu saat çağırım, ata, sən əsəbiləşmə. (Gedir)
Qəmər
Mindilli kimdir?
Yusif
Bizim idarənin bülbülüdür. Camal çalır, o da oxuyur.
Camal
Yusif!..
Zərifə və Mindilli gəlirlər.
Mirzə Salman
Mindilli, sən materialları bazadan nə vaxt götürmüsən?
Mindilli
Nə baza? Nə material?
Mirzə Salman
Bura bax, özünü tülkülüyə qoyma, mənim gözümün içinə düz bax.
Mindilli
Mirzə Salman, mənim üstümə çığırmağa sənin ixtiyarın yoxdur!
Mirzə Salman
Çığıraram, hələ gözünü də tökərəm!
Qəmər Mindilliyə yaxınlaşır.
Qəmər
Qəhrəman, Mindilli sənsən?
Mindilli
Mən... mən, yox, mən deyiləm. (Qaçmaq istəyir, mümkün olmadığını görüb dayanır... Birdən diz çökür) Qəmər, bağışla, səhvimi boynuma alıram.
Bənövşə
Bu kimdir, Qəmər?
Qəmər
Bu, mənim gənclikdə buraxdığım səhvdir. Mənim qaranlıq keçmişimdir.
Mindilli
Gənclik xətasıdır, yoldaşlar, Qəmər mənim birinci və axırıncı sevgim olub.
Zərifə
Necə? Birinci və axırıncı sevgin? Bəs deyirdin evlənməmişəm?
Mindilli
Altı aya evlənmək deməzlər ki.
Camal
Dur ayağa, dəvə kimi diz çökmə.
Mindilli
Mən bilirdim ki, bu gecənin bir xatası çıxacaq.
Pərdə
Kitabxana.az · https://kitabxana.az/works/sabit-rehman-nisanli-qiz-ucuncu-perde
← → düymələri ilə keçid, R — təsadüfi şeir
Müəllifin digər əsərləri
Ərəblinski öz otağında geyinir. O, ikinci pərdədə quldur Nadir idi. İndi, üçüncü pərdədə Nadir xan olacaq, axırda da Nadir şah. Bu, tamaşaçıların gözü qabağında dəyişən, inkişaf edən mürəkkəb bir roldur. Hüseynin ən çox müvəffəq olduğu və sevdiyi rollardan biri. Hər sözünü, hər hərəkətini sənətkarcasına işləyib. Ancaq indi böyük həyəcan içindədir. Gündüz Nadir şahın papağını zərgərə göndərib ki, qaş-daşla bəzəsin. Zərgər muzdunu almamış papağı qaytarmaq istəmir. Beş manat pul lazımdır. Hardan tapsın?Yalnız Hüseyn Ərəblinski deyil, bütün aktyorlar həyəcan keçirirlər. Bilirlər ki, kostyumu tam olmamış bu böyük aktyor səhnəyə çıxmağı sevmir, məcburən çıxsa rolu mükəmməl oynaya bilməyəcək. Tamaşa isə pulsuz olduğuna baxmayaraq çox mühüm tamaşadır. Salon ağzına kimi doludur. Tamaşaçıların çoxu ziyalıdır. Şəhərə qastrola gəlmiş rus aktyorları da Azərbaycan teatrı ilə tanış olmaq üçün yan lojalarda oturular. Bəs necə olsun? Zərgərə İki dəfə adam göndəriblər, nə qədər yalvar-yaxar eləyiblər, dünyada qızıldan başqa Allahı belə tanımayan bu adamı sındırmaq mümkün olmayıb. Beş manat pul lazımdır, yalnız beşcə manat!
Ərəboğlu1922-ci ilin yay aylarından biri idi. Maarif Komissarlığı tərəfindən qastrola göndərilmiş teatr truppası xüsusi təsdiq olunmuş marşrutla rayonları və kəndləri dolaşır, tamaşalar verirdi. Bu tamaşaları təşkil eləmək çox çətin idi. Əvvəla ona görə ki, nəqliyyat vasitəsi yox idi, aktyorlar bəzən otuz-qırx kilometr yolu piyada getməli olurdular. Sonra günlərlə oturub dekorasiyanı gözləyirdilər. Dekorasiya araba ilə daşınırdı. Rayonların bir çoxunda, xüsusən kəndlərdə bina yox idi, çox vaxt açıq havada oynamalı olurdular. Bütün bu əziyyətlərə baxmayaraq truppada böyük həvəs və ruh yüksəkliyi vardı, çünki onları hər yerdə əziz qonaq kimi qarşılayırdılar. Teatra o qədər maraq vardı ki, bilet üstə, yer üstə dava-dalaş düşməsin deyə, milisə müraciət etməli olurdular.Nəhayət, aranda işlərini qurtarıb dağ rayonlarından birinə getməli oldular. Dekorasiyaları iki arabaya yükləyib axşamdan göndərdilər. Səhər tezdən aktyorlar iki faytona doluşub yola düşdülər. Bütün yolu, oxudular, çaldılar, deyib-güldülər, rayon mərkəzinə çatanda elə bir hadisə baş verdi ki, qorxudan bilmədilər neyləsinlər. Faytonların hər tərəfini silahlı adamlar bürüdü. Onları tüfəng qabağında revkomun binasına apardılar, artist olduqlarını yəqin elədikdən sonra buraxdılar. Üzlərinə baxan, sözlərinə qulaq asan olmadı. Gecələmək üçün yer belə çox çətinliklə düzəltdilər.
AtKislovodskda istirahət edirdik. Çkalov küçəsində, mərhum İsmayıl Hidayətzadə ilə qonşuluqda mənzil tutmuşduq. Bizim opera teatrımız bura qastrola gəlmişdi. İsmayıl bu teatrın həm direktoru, həm də baş rejissoru olduğu üçün bütün günləri işləyirdi, ancaq hərdən (teatrın istirahət günlərində) onların səfalı həyətində oturub söhbət edirdik. Soltan xanım çox yaxşı çay dəmləyirdi, bizdə armudu stəkanlardan bu çayı içə-içə “mırt vururduq”. İsmayıl məzəli söhbətləri dinləməyi çox sevirdi. Özü də başına gələn hadisələri, eşitdiyi-bildiyi əhvalatı gülməli şəklə salıb danışmağı bacarırdı.İki-üç gün ürəkdarıxdırıcı sısqa yağış yağandan sonra nəhayət gün çıxmışdı. Səhər saat on olardı. Mən həyətdə gəzişirdim ki, uzaqdan bir səs eşitdim. Kim isə məni çağırdı. Səs gələn tərəfə getdikdə gördüm ki, İsmayıl öz bağlarından mənə əl eləyir.
ƏllərAxşam dedikdə adamın gözünün qabağına gəlir: teatrlar, konsertlər, işıqlı bulvarlar, parklar, dost-aşna ilə söhbət, zarafat... Gündüz əgər işdən bir az yorulubsansa, axşam çıx dəniz kənarına, ya da ki, dağüstü parka. Axşam Bakısının böyük ahənglə vuran nəbzini duyduqdan, gənclərin yarpaqların pıçıltısına qarışan gülüşlərini eşitdikdən, Xəzərin sularında çimən gur işıqlarını gördükdən sonra adamda yorğunluq qalar? Bütün bu gözəlliyi yaradan, həyatımızın hər zaman işıqlı olmasını təşkil edən əməkçi insanların əlidir, quran, yaradan əllər...Mən NEP vaxtında Bakıya gəlmişəm. O zaman şəhər belə deyildi. Böyük küçələrdə az-maz işıq görünürdü, kiçiklərdə isə heç yox idi. Xüsusən yuxarı hissədə axşam zil qaranlıq demək idi. Qaranlıq olan kimi o zamankı qarışıq cəmiyyətin bütün xıltı üzə çıxırdı.
Başqa şairlərin şeirləri
Ustalar, qulaq verin, tərif edim baramanı,İbtida sərtu çıxmırhi dökürəm baramanı,
Ey gözüm nuri, qarari-düi-ürfan, getməEy gözüm nuri, qarari-düi-ürfan, getmə,"Məhfili-üns" sənin canına qurban, getmə.
KönülAh-ü-zar çəkməkdən, qan ağlamaqdan,Dərdimi yetirdin səksənə könül,
Gəraylı: Könül, gəl sevmə xublarıKönül, gəl sevmə xublarıƏzəlcə bay edər səni