(mənzum hekayət)

Ey uşaqlar, tutun yerinizdə məqam,
Oturun bircə sakitü aram.

Götürün bir qələm, açın dəftər,
Mən deyim, siz yazın, edin əzbər.

Nəql edim bircə müxtəsər qissə,
Tapasız siz o qissədən hissə.

Var idi İsfahanda bir dəllak,
Zirəkü cistü çabükü çalak.

Özünün ismi-paki Kəblə Nəsir,
Atasının adı idi usta Əmir.

Var idi bir də bir qara ulağı,
O ulağın uzun idi qulağı.

Quyruğu qısa, qıçları nazik,
Noxtası para-para, unbuzu dik.

Burnunun üstü yara, burnu cırıq,
Palanı köhnə, qoşqunu yırtıq.

Var idi bir də bir arıq keçisi,
Nə mələrdi, nə də çıxardı səsi.

Buynuzu əyri, həm ayağı topal,
Tükləri bir qarış, uzun saqqal.

Başı-boynu qotur, beli yara,
Gözləri sarı, dişləri qara.

Bir günü xoş havada Kəlbə Nəsir,
Eylədi öz yanında bir tədbir.

İstədi bir səyahətə getsin,
Qəlbini qüssədən xilas etsin.

Həm dolansın çəmənlərin içini,
Həm otarsın ulağı, həm keçini.

Eşşəyi mindi, bir yavaş sürdü,
Yeridi eşşəyi, keçi durdu.

Keçini istədi qabağa sala,
Eşşək ilə özü dalıda qala.

Gördü gəlmir keçi, dalıda qalır,
Gəh gedir, gəh durur, gəhi yıxılır.

Keçinin boynuna asıb bir zəng,
Eşşəyin quyruğuna bağladı təng.

Zəngdən gəlsə gər qulağına səs,
Keçini bəs oğurlamaz heç kəs.

Eşşəyi mindi xürrəmü xəndan,
Nazla bağa səmt oldu rəvan.

Bir qədər getdi bu səyaq ilə,
Bu cəlal ilə, təmtəraq ilə.

Nagəhan çıxdı üç nəfər əyyar,
Bir-birilə bu növ qoydu qərar:

Əvvəlimci oğurlasın keçini,
İkimcisi piyada qoysun onu.

Üçümüncü dedi: – Bular asan,
Mən libasın alıb, edim üryan.

Əhdü peymanı etdilər möhkəm,
Əvvəlimci qabağa qoydu qədəm.

Yeriyib ta yavaş-yavaş səngin,
Keçinin boynunun açıb zəngin.

Əlbəəl zəngi ol səadətmənd,
Eşşəyin quyruğuna eylədi bənd.

Keçini qurd kimi alıb getdi,
Göz önündən uzaqlaşıb itdi.

O tərəfdən çıxıb ikimci hərif,
Bir baxıb güldü, söylədi: - A zərif.

Eşşəyi etmisən cəfəng nə üçün?
Boynu boş, quyruğunda zəng nə üçün?

Dalına döndü, baxdı Kəlbə Nəsir,
Halətı tapdı ol zaman təğyir.

Əl-ayaq titrəyib, qaçıb rəngi,
Keçi gördü gedib, qalıb zəngi.

Sinəsin çak edib, açıb başın,
Gəldi fəryada, tökdü göz yaşın.

Dedi: – Ey qıçları topallı keçim!
Məməsi ballı, burnu xallı keçim!

Nə olur, bircə də görüm üzünü,
Yapışıb buynuzun, öpüm gözünü.

O hərif söylədi ki, ey dəllak!
Eyləmə öz-özün bu qədər həlak.

Kişisən, var əgər sənin hünərin,
Keçinin mən verirəm sənə xəbərin.

Mən gəlirdim bu küçədən əlan,
Aparırdı keçini bir oğlan.

Eşşəyi burada gözlərəm, sən get,
Keçini al gətir, muradına yet.

Eşidib bu sözü o biçarə,
Tapşırıb eşşəyi o dindarə.

Çaparaq yollanıb, ayaq götürdü,
Keçinin rəddini tutub getdi.

Eşşəyi mindi getdi ol əyyar,
Tutdu yoldaşının yanında qərar.

Gethaget, getdi, gəzdi Kəlbə Nəsir,
Neyləsin binəva, ürək tələsir.

Keçidən tapmadı nişnü xəbər,
Eşşəyindən də gördü yoxdur əsər.

Ağladı, gəldi dadü fəryadə,
Hanı bir kəs, yetişsin imdadə?

Var idi ol yavuqda bircə quyu,
Həm bir az var idi dibində suyu.

Quyunun başını üçümüncü hərif,
Kəsibən durmuşdu zarü zəif.

Eyləyirdi fəğan, naləvü dad,
Az qalıb aləmi edə bərbad.

Yetişib yanına onun dəllak,
Dedi: Ey bəxti qara, sinəsi çak!

Eyləyiblər qəmə düçar məni,
Hansı dərdü bəla tutubdu səni?

Eşşəyim, həm keçim gedib əldən,
Sən nə üçün düşmüsən belə dildən?

Mən gərək nalə eyləyim hər dəm,
Sənə ki, üz çevirməyibdir qəm.

Dedi: - Billah, mənim qəmim çoxdur,
Ahü zarım da səndən artıqdır.

Bircə sandıq içi zərü zivər,
Ləlü yağut, həm dürrü gövhər.

Aparırdım xəzineyi-şahə,
Mən yıxıldım, o düşdü bu çahə.

Etgilən sən bu barədə qeyrət,
Çəkilginən bir neçə nəfəs zəhmət.

Çıxarıb, eylə şadman məni,
Özümə eyləyim şərik səni.

Bir nəfəs fikrə getdi Kəlbə Nəsir,
Gördü vardır bu işdə xeyri-kəsir.

Keçinin, eşşəyin pulu durulur,
Birə beş də hələ ziyadə qalır.

Soyunub paltarını sürətlə,
Tapşırıb o hərifə rəğbətlə.

Quyuya damıb, suya batdı,
Götürüb paltarın hərif getdi.

Sandığı axtarırdı diqqətlə,
Şadü-xürrəm, kamali-behcətlə.

Cüstəcu qıldı, gəzdi bir saat,
Çox əziyyət çəkib, görüb zəhmət.

Gəlmədi bəski heç şey əlinə,
Yorulub, əllərin vurub belinə.

Başını qaldırıb, düzəltdi belin,
Quyunun başına uzatdı əlin.

Çünki qalmışdı binəva tənha,
O hərifi bu növ qıldı səda;

Quyunu lap dolanmışam başa-baş,
Burda sandıqça yoxdur, a qardaş!

Nə qədər burda dursam artıqdır,
Səsinə gördü səs verən yoxdur.

Bildi əyyar işləyib işini,
Qırxıb, islatmamış onun başını.

Quyudan çıxdı urü həm üryan,
Dolanırdı mətəlü heyran.

Görüb hər kimsəni edirdi fərar,
Heç bir yerdə tutmayırdı qərar.

Atılırdı, düşürdü, ləhləyirdi,
Yeriyirdi, gəhi iməhləyirdi.

Birisi söylədi ki, ey bədbəxt!
Bu nə təşvişdir, tutub səni səxt?

Kim salıbdır bu iztiraba səni?
Gəl xəbərdar qıl bu halə məni.

Dedi Dəllak, möhnətim çoxdur,
Nə deyim, çünki söz yeri yoxdur.

İttifaq etdi üç nəfər əyyar,
Məni bu növ etdilər naçar.

Keçimi əvvəlimcisi aldı,
Mərkəbimdən ikimcisi saldı.

Üçümcüsü salıb siyah çalə,
Edirəm indi dəmbədəm nalə.

Çünki məcmu libasımı götürdü,
Quyudan mən çıxınca o getdi.

Qalmışam indi belə sərgərdan,
Edirəm ahü naləvü əfqan.

İndi qorxum budur o üç əyyar,
Özümü də gəlib oğurlayalar.


Ey uşaqlar, bu qissə oldu tamam,
İndi mənasına edin iqdam.

Nə üçün qaldı o kişi naçar?
Kimdir aya görək o üç əyyar?

Nədir eşşək, nədir keçi, nədi çah?
İndi mən eyləyim sizi agah.

Keçini oxşadıblar imana,
Həm ulağ ömürdür bu insana.

Paltarın mənası nədir, aya?
Dövlətü mülkü maldır guya.

O üç əyyar nə əlamətdir?
Əvvəlimci onun cəhalətdir.

İkimcisi gərdişi-dövran,
Üçümcüsü dərdi-bidərman.

Ki ölümdür, zamani-rihlətdir,
Quyu da qəbirdən ibarətdir.

Pəs gərək elm eyləyək təhsil,
Dinü imanımız ola təkmil.

Taki millətdə olsun istiqlal,
Etməsin cəhl bizləri pamal.

Olmasın ömrümüz cahanda tələf,
Elm təhsilinə edək məsrəf.

Elm təhsil edib, olaq rahət,
Dinü imanə yetməsin afət.

Gərdişi-ruzigar keçməkdən,
Salı bir gün səni də eşşəkdən.

Qurtarıb, ömrünü edər zaye,
İndi sən olma bu işə qane.

Keçəcəkdir tamam yaxşı-yaman,
Bir gözəl ad qalır cahanda nişan.

Ömr bihudə getməmiş bada,
Biz də bir ad qoyaq bu dünyada

Yoxsa bir gün ölüm gəlir qapıya,
Çıxarıb paltarın, salırlar suya.

Cismini qəbirdə edillər nihan,
Bədənin xak ilə olur yeksan.

Yığılır dost və aşina yekcə,
Sənə guya tutulla bəzmi-əza.

Bir qədər yağ alırlar, bir çox ət,
Düyüsündə edirlər çox diqqət.

Pulunu verməmiş qəbir qazanın,
Gərək əvvəl asaq plov qazanın.

Süpürürlər hamı həyət-bacanı,
Çağırırlar cavan və həm qocanı.

Cəm olurlar plovu yeyənlər ta,
İstəməz, gəlməsin fəğir-füqəra.

Döşəyib fərşlə otaqları,
Yandırıb şamları, çıraqları.

Gəlhagəl, gethaget, gətirhagətir,
Gəl sən Allah buyur, oturhaotur.

Düzülür yaxşı nemət əlvan,
İçilir çayü qəhvəvü qəlyan.

Olunur orada türfə söhbətlər,
Sevimli, gülməli zarafatlar.

Ona heç kəs deməz ki, bəzmi-əza,
Oğluna toy tutublar guya.

Başa getdi yemək, yeyildi xörək,
Çay, plov qurtarıb, kəsildi çörək.

Yedik, içdik, dəxi nə var oturaq,
Qarnımız çatladı, duraq dağılaq.

Elə ki çıxdılar hamı eşiyə,
Bir-birinə gərək bu növ deyə:

Biri söylər ki, yaxşı məclis idi,
Heyf, bircə plovları pis idi.

Biri söylər ki, aşpazı yox imiş,
Kişinin, yoxsa xərci çox-çox imiş.

Biri söylər: – Qulay düyü bişməz,
Neyləsin, yoxsa binəva aşpaz?

Aşpazın yoxdu zərrə təqsiri,
Düyü nacins imiş, qalıbdı diri.

Biri söylər: – Demə dəm almışdı,
Həlimi lap içində qalmışdı.

Biri söylər; yemədim zərrə,
Vurmadım heç əlimi bilmərrə.

Biri söylər ki, qaldım ac bu gecə,
Bizə düşmüşdü bir dayaz nimçə.

Nimçə üstündə var idi bir tük,
Həm içindən də çıxdı honqa sümük.

Biri söylər: – Qovurması yox idi,
Biri söylər: – Bir az duzu çox idi.

Əlqərəz, cümlə yarü yoldaşın,
Bəlkə məcmu qohum və qardaşın.

Hər bir növlə edər irad,
Səni heç kimsə eyləməz dilşad.

Sənə canı yanan bəradərlər,
Hər kəs öz əmrinin dalınca gedər.

Yada salmaz səni öz övladın,
İsmü rəsmin itər, batar adın.

Nə səni bir də kimsə yada salır,
Nə əlamət, nə bir nişanə qalır.

Çünki yoxdur zəmanədə əsərin,
Nə adın zikr olur, nə bir hünərin.

Bu çətin işləri gəl asan et,
Özünə sağlığında ehsan et.

İndi ki, var əlində bu fürsət,
Dəxi, əlbəttə, eyləmə qəflət.

Cəhd qıl, qoy zamanədə bir ad,
Eyləsinlər səni bu adla yad.

Millətin haqqını əda eylə,
Məscidü mədrəsə bina eylə.

Aç bu əbnayi-millətə məktəb,
Orda təhsil olunsun elm ü ədəb.

Zikri-xeyr ilə, bəlkə, yad olasan,
Dinü dünyada qəlbi şad olasan.

Olasan niknamü azadə,
Həm bu dünyada, həm o dünadə.

← → düymələri ilə keçid, R — təsadüfi şeir

Təsadüfi şeir

Müəllifin digər əsərləri

Başqa şairlərin şeirləri