Лейли и Меджнун, глава 13
Что такое маснави?
Маснави: длинная поэма, где каждый бейт рифмуется внутри себя; обычно эпос или повесть.
سلطان سریر صبحخیزانسر خیل سپاه اشکریزان
مُتْواری راه دلنوازیزنجیری کوی عشقبازی
قانون مغنیّان بغدادبیّاع معاملان فریاد
طبال نفیرِ آهنینکوسرهبان کلیسیای افسوس
جادوی نهفته، دیوِ پیداهاروت مشوشانِ شیدا
کیخسرو بیکلاه و بیتختدلخوشکنِ صدهزار بیرخت
اقطاعدهِ سپاه موراناورنگنشینِ پشت گوران
دراجه قلعههای وسواسدارندهٔ پاس دیر بیپاس
مجنون غریب دلشکستهدریای ز جوش نانشسته
یاری دو سه داشت دلرمیدهچون او همه واقعهرسیده
با آن دو سه یار هر سحرگاهرفتی به طواف کوی آن ماه
بیرون ز حساب نام لیلیبا هیچ سخن نداشت میلی
هر کس که جز این سخن گشادینشنودی و پاسخش ندادی
آن کوه که نجد بود نامشلیلی به قبیله هم مقامش
از آتش عشق و دود اندوهساکن نشدی مگر بر آن کوه
بر کوه شدی و میزدی دستافتان خیزان چو مردم مست
آواز نشید برکشیدیبیخود شده سو به سو دویدی
وآنگه مژه را پر آب کردیبا باد صبا خطاب کردی
کای باد صبا به صبح برخیزدر دامن زلف لیلی آویز
گو آن که به باد دادهٔ توستبر خاک ره اوفتادهٔ توست
از باد صبا دم تو جویدبا خاک زمین غم تو گوید
بادی بفرستش از دیارتخاکیش بده به یادگارت
هر کو نه چو باد بر تو لرزدنه باد که خاک هم نیرزد
وآن کس که نه جان به تو سپاردآن به که ز غصه جان برآرد
گر آتش عشق تو نبودیسیلاب غمت مرا ربودی
ور آب دو دیده نیستی یاردل سوختی آتش غمت زار
خورشید که او جهانفروز استاز آه پرآتشم به سوز است
ای شمع نهانخانهٔ جانپروانهٔ خویش را مرنجان
جادو چشم تو بست خوابمتا گشت چنین جگر کبابم
ای درد و غم تو راحتِ دلهم مرهم و هم جراحت دل
قند است لب تو گر توانیاز وی قدری به من رسانی
کآشفتگی مرا در این بندمعجونِ مفرح آمد آن قند
هم چشم بدی رسید ناگاهکز چشم تو اوفتادم ای ماه
بس میوهٔ آبدار چالاککز چشم بد اوفتاد بر خاک
انگشتکش زمانهاش کُشتزخمیست کُشنده زخم انگشت
از چشم رسیدگی که هستمشد چون تو رسیدهای ز دستم
نیلی که کِشند گرد رخسارهست از پی زخم چشم اغیار
خورشید که نیلگون حروف استهم چشم رسیدهٔ کسوف است
هر گنج که برقعی نپوشددر بردن آن جهان بکوشد
روزی که هوای پرنیانپوشخلخال فلک نهاد بر گوش
سیمآب ستارهها در آن صرفشد ز آتش آفتاب شنگرف
مجنون رمیده دل چو سیمآببا آن دو سه یار ناز برتاب
آمد به دیار یار پویانلبیکزنان و بیتگویان
میشد سوی یار دلرمیدهپیراهن صابری دریده
میگشت به گرد خرمن دلمیدوخت دریده دامن دل
میرفت نوان چو مردم مستمیزد به سر و به روی بر دست
چون کار دلش ز دست بگذشتبر خرگه یار مست بگذشت
بر رسم عرب نشسته آن ماهبر بسته ز در شکنج خرگاه
آن دید در این و حسرتی خوَردوین دید در آن و نوحهای کرد
لیلی چو ستاره در عماریمجنون چو فلک به پردهداری
لیلی گُلهبند باز کردهمجنون گِلهها دراز کرده
لیلی ز خروش چنگ در برمجنون چو رباب دست بر سر
لیلی نه که صبح گیتیافروزمجنون نه که شمع خویشتنسوز
لیلی بگذار باغ در باغمجنون، غلطم، که داغ بر داغ
لیلی چو قمر به روشنی چست؟مجنون چو قصب برابرش سست
لیلی به درخت گل نشاندنمجنون به نثار در فشاندن
لیلی چه سخن؟ پری فشی بودمجنون چه حکایت؟ آتشی بود
لیلی سمن خزان ندیدهمجنون چمن خزان رسیده
لیلی دم صبح پیش میبردمجنون چو چراغ پیش میمرد
لیلی به کرشمه زلف بر دوشمجنون به وفاش حلقه در گوش
لیلی به صبوح جاننوازیمجنون به سماع خرقهبازی
لیلی ز درون پرند میدوختمجنون ز برون سپند میسوخت
لیلی چو گل شکفته میرستمجنون به گلاب دیده میشست
لیلی سر زلف شانه میکردمجنون دُر اشک دانه میکرد
لیلی می مشکبوی در دستمجنون نه ز می، ز بوی می مست
قانع شده این از آن به بوییوآن راضی از این به جستجویی
از بیم تجسس رقیبانسازنده ز دور چون غریبان
تا چرخ بدین بهانه برخاستکآن یک نظر از میانه برخاست
Məcnunun eşqi haqqında
Yuxusuz gözlərin taxtına sultan,
Matəm ordusuna sərkərdə olan,
Sövda yollarının o yalnız səsi,
Aşiqlər mülkünün qəm divanəsi.
Fəryada, naləyə, bəlayə məftun,
Bağdad ellərinin qanunu, Məcnun,
O qəm dovulunun təbil sahibi,
Hicran kilsəsinin sövda rahibi,
O aşkar gəzən div, o gizli cadu,
Şeyda aşiqlərin şeyda Harutu,
Bir Keyxosrov olan o tacsız-taxtsız,
O yuz min bədbəxti düşünən baxtsız,
Qarışqa selinə köməkçi duran,
Taxtını ahular belində quran,
Sirrli qələləri fəth edən hünər,
Sahibsiz yerlərə o keşikçi ər,
Qəlbi dəniz kimi daima daşqın,
O məcnun könüllü, sövdalı şaşqın
İki-üç aşiqə olmuşdu həmdəm,
Onların qəlbində bir bəla, bir qəm,
Sövda yuxusundan qalxıb hər səhər
Leylini görməyə bir gedərdilər.
Məcnunun dilində əzbərdi Leyli,
Başqa heç bir sözə düşməzdi meyli.
Yanında özgə bir ad çəkən olsa,
Onu dinləməzdi, dinməzdi əsla.
Gedib Leyligilin qəbiləsinə
Yurd olan Nəcd adlı dağ sinəsinə,
Məcnun ah çəkərdi, ağlardı zar-zar,
O dağda tutardı daima qərar.
Yıxılıb durardı, sərxoşlar kimi,
Əl çalıb oynardı, dərdi var kimi.
Ürək yandırardı zəngulələri,
Qaçardı gah geri, gah da irəli.
Birdən, ağlar gözdə coşardı dərdi,
O, səba yelinə xitab edərdi:
-Oyan, tezdən oyan, səba yeli, sən!
Get, asıl Leylinin ipək telindən!
Söylə ki: "Eşqindən məhv olan yazıq
Sənin yollarına döşənmiş artıq.
Alır sorağını səba yelindən,
O, daşa torpağa dərd açır bəzən,
Qoy əssin qapından bir elçi ruzgar,
Bir ovuc torpaq ver, ona yadigar.
Səninçin, yel kimi, əsməyən bir kəs,
İnan ki, bir ovuc torpağa dəyməz.
Kim ki, əsirgədi canını səndən,
Can versə yaxşıdır dərddən, qüssədən.
Sənin eşq oduna düşməsəydi can,
Məni aparardı qəm seli çoxdan.
Bir də, gözlərimdən axmasaydı sel,
Qəlbim qəm odundan yanardı tel-tel.
Dünyalar gözəli günəş də, inan,
Alışıb odlanır mənim ahımdan.
Qəlbimin şamısan! Bir düşün məni,
Yaxma eşq oduna öz pərvanəni.
Dağıtmış yuxumu sehirli gözün
Ki, yansın ciyərim, kababa dönsün.
Dərdindən, qəmindən zövq alıram mən,
Bil ki, dərmanım da, dərdim də sənsən!
Qənddir dodaqların, bacarsan əgər,
Ondan aşiqə də bir az pay göndər.
Qoyma ki, ürəyim pərişan olsun,
O qənd dərdlərimə bir dərman olsun!
Gözmü dəydi bizə? Nə oldu ki, mən
Düşdüm birdən-birə sənin gözündən?
Yəqin yaman gözə gəlmişəm ki, mən,
Çıxdı sənin kimi qismət əlimdən
Dünyada çox ləziz, şirin meyvələr
Pis gözə oğrasa torpağa düşər.
Zəmanə barmaqla göstərdi bizi,
Bu yara öldürər hər ikimizi.
Yadlardan yetməsin deyə bədnəzər,
Üzün dövrəsinə nil də çəkərlər.
Küsufun gözündən günəş qorxaraq,
Üzünə salmışdır qara bir duvaq.
Xəzinə üstünü örtməsə əgər
Onu bu insanlar tez qarət edər".
Məcnunun Leylinin tamaşasına getməsi
İpək paltarını geydi asiman,
Göy öz sırğasını taxdığı zaman.
Ulduzlar civə tək səpələndilər,
Şəfəqdə qalmadı onlardan əsər.
Qəlbi civə kimi dağınıq Məcnun
İki-üç dostuyla yaralı, məhzun,
Şərqilər deyərək, yola düzəldi,
Qaçaraq Leylinin yurduna gəldi.
Səbir kömləyini parçalayaraq,
Canan yollarında inlədi ancaq.
Könül xırmanını dolaşıb yalnız,
Təsəlli gəzirdi o Məcnun baxtsız.
Oxuya-oxuya o, sərxoşlar tək,
Döyürdü başına, üzünə bərk-bərk.
Qüvvədən düşmüşdü o talei kəm,
Yarın çadırına yetişdi sərsəm...
Ərəb adətiylə oturub o qız.
Çadırda yollara baxırdı yalnız.
Leyli bir ah çəkdi, görüb Məcnunu,
Məcnun da fəryadla səslədi onu.
Leyli ulduz kimi çadırda təkdi,
Məcnun sanki pərdə tutan fələkdi.
Leyli duvağını üzündən açdı,
Məcnun gileylənib, dərddən söz açdı,
Leyli çəng tutmuşdu bağrı başında,
Məcnun rübab kimi əli başında.
Leyli səhər kimi işıqlanırdı,
Məcnun da şam kimi qəmdən yanırdı.
Leyli bağ içində gözəl bir bağdı,
Məcnun dağ üstündə böyük bir dağdı.
Leyli yaranmışdı ay kimi parlaq,
Məcnun ipək kimi qaraydı ancaq.
Leyli gül saçırdı ağaclara, bax,
Məcnun dürr səpirdi şabaş olaraq.
Leylini sormayın, pəriydi o can,
Məcnun bir od idi, nə deyim ondan?
Leyli-qış görməmiş yasəmən kimi,
Məcnun-xəzan vurmuş bir çəmən kimi.
Leyli parlayırdı sübhün qızı tək,
Məcnun da sönürdü dan ulduzu tək.
Leyli dağıtmışdı saçını nazla,
Məcnun qul olmuşdu min iltimasla.
Leyli can bəsləyən şərbət içirdi,
Məcnun yaxa yırtıb, candan keçirdi.
Leyli toxuyurdu qəlbində ipək,
Məcnun alışırdı bir üzərlik tək,
Leyli boy atırdı qızıl gül kimi,
Məcnun ağlayırdı bir bülbül kimi.
Leyli keçirdikcə zülfü şanədən,
Məcnunun göz yaşı axırdı dən-dən.
Leylinin əlində müşkin piyalə,
Məcnun mey ətriylə dalmış xəyalə.
Bunu əyləndirir canan səfası,
Ona xoş gəlirdi aşiq vəfası.
Onları görməsin, deyərək, əğyar,
Qərib tək uzaqdan baxışırdılar.
Bunu da çox gördü onlara zaman,
Quru bir baxış da çıxdı ortadan.
Kitabxana.az · https://kitabxana.az/ru/works/nizami-leyli-ve-mecnun-13
Клавиши ← → для перехода, R — случайное стихотворение
Другие произведения автора
کودکی از جملهٔ آزادگانرفت برون با دو سه همزادگان
Сокровищница тайн, глава 52ای ز خدا غافل و از خویشتندر غم جان مانده و در رنج تن
Сокровищница тайн, глава 53رهروی از جمله پیران کارمیشد و با پیر مریدی هزار
Сокровищница тайн, глава 54Вот фальшивомонетчики, — чтобы продолжить обман,Для новейшей подделки они смастерили чекан.
Стихи других поэтов
Əya ey mərdümi-aləm, baxın bu bir rəvayətdir,Bu əsrin xalqına ancaq münasib bir hekayətdir
QartalNə baxırsan məlul-məlul üzümə,Qoydun ürəyimə vərəmi, qartal.
Boynuna böhtan ataqİş vuraq, dinc durmayaq, iş vurmaq üçün can ataq,Xəlqə kim imdad edirsə biz ona hədyan ataq.
Sənin xatirinəNə yazsam sevgidən yazır,Qələm, sənin xatirinə.