Сокровищница тайн, глава 14
Что такое маснави?
Маснави: длинная поэма, где каждый бейт рифмуется внутри себя; обычно эпос или повесть.
چونکه نَسَخته سخن سرسریهست بر گوهریان گوهری
نکته نگهدار ببین چون بُوَدنکته که سنجیده و موزون بُوَد
قافیهسنجان که سخن برکشندگنج دو عالم به سخن درکشند
خاصه کلیدی که در گنج راستزیر زبان مرد سخنسنج راست
آنکه ترازوی سخن سخته کردبختوران را به سخن بخته کرد
بلبل عرشند سخنپرورانباز چه مانند به آن دیگران
زآتش فکرت چو پریشان شوندبا مَلَک از جملهٔ خویشان شوند
پرده رازی که سخنپروریستسایهای از پرده پیغمبریست
پیش و پسی بست صف کبریاپس شعرا آمد و پیش انبیا
این دو نظر محرم یک دوستنداین دو چو مغز آنهمه چون پوستند
هر رطبی کز سر این خوان بُوَدآن نه سخن پارهای از جان بُوَد
جان تراشیده به منقار گِلفکرت خاییده به دندان دل
چشمهٔ حکمت که سخندانی استآب شده زین دو سه یک نانی است
آنکه درین پرده نواییش هستخوشتر ازین حجره سراییش هست
با سر زانوی ولایتسِتانسر ننهد بر سر هر آستان
چون سر زانو قدم دل کنددر دو جهان دست حمایل کند
آید فرقش به سلام قدمحلقهصفت پای و سر آرد بههم
در خم آن حلقه که چستش کندجان شکند باز درستش کند
گاهی از آن حلقهٔ زانو قرارحلقه نهد گوش فلک را هزار
گاه بدین حقهٔ فیروزه رنگمهره یکی ده بهدر آرد ز چنگ
چون به سخن گرم شود مرکبشجان به لب آید که ببوسد لبش
از پی لعلی که برآرد ز کانرخنه کند بیضه هفت آسمان
نسبت فرزندی ابیات چستبر پدر طبع بدارد درست
خدمتش آرد فلک چنبریباز رهد ز آفت خدمتگری
هم نفسش راحت جانها شودهم سخنش مهر زبانها شود
هر که نگارندهٔ این پیکر اوستبر سخنش زن که سخنپرور اوست
مشتری سِحرِ سخن خوانمشزهرهٔ هاروتشکن دانمش
این بنه کاهنگ سواران گرفتپایه خوار از سر خواران گرفت
رای مرا این سخن از جای بردکآب سخن را سخنآرای برد
میوه دل را که به جانی دهندکی بود آبی چو به نانی دهند؟
ای فلک از دست تو چون رستهانداین گرههایی که کمر بستهاند
کار شد از دست به انگشت پایاین گره از کار سخن واگشای
سیم کشانی که به زر مردهاندسکه این سیم به زر بردهاند
هر که به زر سکهٔ چون روز دادسنگ ستد، دُر شبافروز داد
لاجرم این قوم که داناترندزیرترند ارچه به بالاترند
آنکه سرش زرکش سلطان کشیدباز پسین لقمه ز آهن چشید
وانکه چو سیماب غم زر نخوردنقره شد و آهن سنجر نخورد
چون سخنت شهد شد ارزان مکنشهد سخن را مگس افشان مکن
تا ندهندت، مَسِتان گر وفاستتا ننیوشند، مگو گر دعاست
تا نکند شرع تو را نامدارنامزد شعر مشو زینهار
شعر تو را سدره نشانی دهدسلطنت ملک معانی دهد
شعر تو از شرع بدانجا رسدکز کمرت سایه به جوزا رسد
شعر برآرد به امیریت نامکالشعراءُ امراء الکلام
چون فلک از پای نشاید نشستتا سخنی چون فلک آری به دست
بر صفت شمع سرافکنده باشروز فرو مرده و شب زنده باش
چون تک اندیشه به گرمی رسیدتندروِ چرخ به نرمی رسید
به که سخن دیر پسند آوریتا سخن از دست بلند آوری
هر چه در این پرده نشانت دهندگر نپسندی به از آنت دهند
سینه مکن گر گهر آری به دستبهتر از آن جوی که در سینه هست
هر که علم بر سر این راه بردگوی ز خورشید و تک از ماه برد
گر نفسش گرم روی هم نکردیک نفس از گرم روی کم نکرد
در تک فکرت که روِش گرم داشتبرد فلک را ولی آزرم داشت
بارگی از شهپر جبریل ساختبادزن از بال سرافیل ساخت
پیسپرِ کس مکن این کشته راباز مده سر بهکَس این رشته را
سفره انجیر شدی صفر وارگر همه مرغی بدی انجیر خوار
منکه درین شیوه مصیب آمدمدیدنی ارزم که غریب آمدم
شعر به من صومعه بنیاد شدشاعری از مصطبه آزاد شد
زاهد و راهب سوی من تاختندخرقه و زنار در انداختند
سرخگلی غنچهمثالم هنوزمنتظر باد شمالم هنوز
گر بنمایم سخن تازه راصور قیامت کنم آوازه را
هرچه وجود است ز نو تا کهنفتنه شود بر منِ جادوسخن
صنعت من برده ز جادو شکیبسحر من افسونِ ملایکفریب
بابِل من گنجه هاروتسوززهره من خاطر انجمفروز
زهره این منطقه میزانی استلاجرمش منطق روحانی است
سحر حلالم سحری قوت شدنسخکُنِ نسخه هاروت شد
شکل نظامی که خیال منستجانور از سحر حلال منست
O başı pozuq sözlər, o qafiyəsiz sözlər,Sərrafların yanında qiymət almışsa əgər
Onda gör qafiyəli sözlərin qüdrətini,Aləmi heyran edən, tükənməz şöhrətini!
Qələm alıb başlayan dəmdə sözə şairlər,Xəznəsini bu iki aləmin sözlə çəkər.
Xüsusilə xəzinə qapısının açarıŞairlərin dilinin altındadır, bil barı.
Sözün tərazusunu qüdrətilə yaradanBəxtəvər insanları sözlə etdi kamiran.
Ərşin bülbülləridir qələm çalan şairlər,Qırğı hey sə’y etsə də olmaz bülbülə bənzər.
Onlar fikrin oduyla olan zaman pərişan,Mələklərlə qohumluq silkinə düşər, inan.
Şairlər olduğuyçün bütün sirrlərə pərdə,Onlar peyğəmbərliyin kölgəsidir hər yerdə.
Səfin önü, arxası o zaman ki, düzəldi,Qabaqca peyğəmbərlər, sonra şairlər gəldi.
Bu iki söz məhrəmdir bir dosta, söz artıqdır,Bu cüt badam məğzidir, qalanlarsa qabıqdır.
O süfrənin başında bu tər xurma ki, var bil,Canın bir parçasıdır, doğrusu, xurma deyil.
Söz bir yonulmuş candır, palçığın dimdiyilə,Qəlb dişilə çeynəyib onu yaratmış belə.
Hikmət çeşməsi olan bu şairlik sən’ətiSatqınların əlilə itirmişdir hörməti.
Bu pərdədə çalmağa kimdə varsa iqtidar,Onun bu hicrədən xoş başqa bir aləmi var.
Əsərinin gücüylə ölkələri alan kəsHər qapıda əyilməz, hər yetənə baş əyməz.
Hər kəs öz əsərini etsə qəlbinə ayaqƏllə iki dünyanı o tuta bilər ancaq.
O şair ki, dayayar başını öz dizinə,Canının bahasına can verər hər sözünə.
O halqa ki, arabir dizində tutmuş qərar,Fələkin qulağına minlərcə halqa taxar.
Gah da ki, bu firuzə rəngli hoqqadan hər an,Aşıq birkən, on aşıq çıxarırlar ovcundan.
Sözə qızışıb birdən başlarkən at çapmağaCan dodağa gələr ki, dodaq qoysun dodağa.
Bir lə’l çıxarmaq üçün min zəhmətlə mə’dəndən,Yeddi göy pərdəsinə bir rəxnə salar həmən.
İlham bir atadır ki, o çalan zaman qanadYaratdığı hər əsər sayılar doğma övlad.
Dayanar xidmətində onun bu əyri fələk,Onu xidmətçilikdən xilas eyləyər, demək.
Həm nəfəsi canlara rahatlıq verər düzü,Həm də bütün dillərin əzbəri olar sözü.
Bu gözəlin nəqqaşı kimsə, vurul sözünə,O söz sənətkarıdır, yaradır öz-özünə.
Sahir sözlü Müştəri səslərəm, bil ki, bə’zənOnu Harut sındıran bir Zöhrə sanaram mən.
Atılır cövləngaha bu oylaq ən nəhayət,Yaltaqların əlilə qiymətdən düşdü, dəhşət!
Bu söz mənim fikrimi alt-üst etdi, müxtəsər,Söz bəzəyənlər sözün abırını tökdülər.
Ürəyin meyvəsi ki, adlanır can dəyəriNeçin satırlar onu bir çörəkdən ötəri!
Əlindən can qurtarmış bu adamlar, ey fələkDüyünləmişlər sözü, buna bir çarə gərək.
Əgər belə gedərsə olmaz sözün dəyəriAyaq barmaqlarınla gəl aç bu düyünləri.
O kəslər ki, qızılçın ölüb, əldən gedirlərSözünsə sikkəsini qızılla məhv edirlər.
Kim ki, qızıla gündüz kimi nöqtələr saldı,Gecəni işıqladan dürrü verib, daş aldı.
Bir sözlə, bu pulpərəst küt şairlər ki, vardırYüksək yer tutsalar da ən alçaq adamlardır.
Hər kimi bəzədisə şahın donu, daş-qaşı,Son tikəsi dəmirdən oldu, kəsildi başı.
Civə kimi çəkmədi kim ki, qızıl qəmini,Gümüş olub Səncərin dadmadı dəmirini.
Sözün balsa, gəl onu ucuz satmaqdan əl çək,Qoyma ki, söz balına qonsun o murdar milçək.
Alma vəfa da olsa, verməyirlərsə, əgər,Dua da olsa demə, səni dinləməsələr.
Şöhrətləndirməyincə bir gün səni şəriət,Amandır, yaxşı düşün, olma şe’rə namizəd.
Şəriətdən ruh alıb, şe’rin uçar havayaSənin kəmərindənsə kölgə düşər Cövzaya.
Şeir səni Sidrədə, oturan bir şəxs edər,Sənə mə’na mülkündə bir səltənət bəxş edər.
Şeir yüksəldib səni, qoymaz əsla kölgədə,Şairlər söz əmiri adlanır hər ölkədə.
Fələk qədər uca söz gətirməyincə ələ,Dövründən fələk kimi cəhd elə qalma hələ.
Sə’y et, başı aşağı ol hər zaman, misli-şam,Səhər yox, ancaq yanıb ətrafı parlat axşam.
Qızışdıqca xəyalın atı, əmin ol, əmin,O zaman göylərin də atı yumşalar yəqin,
Şe’rin müqabilində sənə nə göstərsələrYaxşısını verərlər, tez bəyənməsən əgər.
Yaxşı olar məftunu olmayasan hər sözünOnda mə’nalı sözlər yaradarsan sən özün.
Sinənə taxmaq üçün gövhər gətirsən ələ,Ondan da yaxşısını çalış gətir əmələ.
Hər kəsin ki, bayrağı bu yollarda yüksəldi,O adam günəşlərə, aylara qalib gəldi.
O, nəfəsi itilik eyləməsə də bir az,Tünd getməkdən də əsla o bir nəfəs azaltmaz.
Düşüncə yürüşündə qızğın-qızğın yürürkənFələkləri udsa da, fəqət, utanar bə’zən.
Düzəltdi Cəbrailin qanadından o bir at,Qayırdı İsrafilin nəfəsindən bir qanat.
Tapdaq etmə əkinin torpağını, daşını,Bir kimsəyə qaytarma bu kələfin başını.
Əncir yeyən olsaydı yer üzündəki hər quş,Əldən gedərdi hər şey, süfrə qalardı bomboş.
Əlim gətirdi oldum mən bu sənətdə ustad,İnanmırsan seyr elə, sehrimə qalma bir yad.
Şeir mənimlə tikdi bir soməə, aldı ad,Şairlik meyxanadan büsbütün oldu azad.
Zahid, rahib uyaraq yürüdü mənə tərəf,Xirqə və zünnarını eylədi onlar tələb.
Açılmamış qızıl gül qönçəsiyəm mən hələ,Müntəzirəm hələlik şimaldan əsən yelə.
Əgər göstərsəm təzə sözümü, nəfəsimi,Bir qiyamət borusu edərəm öz səsimi.
Dünyada köhnə, təzə nə qədər yaranmış var,Mənim kimi sahirə, şux sözlüyə vurular.
Caduda səbr qoymaz sənətim, iki gözüm,Mələkləri aldadan əfsundur mənim sözüm.
Babilimdir Harutu yandıran doğma Gəncə,Ulduzdan nurlu təb’im həyat Zöhrəmdir, məncə.
Gəncənin Zöhrəsisə Mizan bürcünə dəyər,O səbəbdən onda var bu ruhani məntiqlər.
Bir səhər yeli oldu mənim bu halal sehrim,Harut nüsxələrini pozdu bu söz gövhərim.
Mənim xəyalım olan Nizaminin surəti,Halal sehrimdən tapıb diriliyi, ziynəti.
Kitabxana.az · https://kitabxana.az/ru/works/nizami-sirler-xezinesi-14
Клавиши ← → для перехода, R — случайное стихотворение
Другие произведения автора
Мира древнего древнее то, что вечно ново,—Много сказано об этом, ибо это — слово.
Семь красавиц, глава 7ای پسر هان و هان تورا گفتمکه تو بیدار شو که من خفتم
Семь красавиц, глава 8Тот, кто стражем сокровенных перлов тайны был,Россыпь новую сокровищ в жемчугах раскрыл.
Семь красавиц, глава 9Ездил шах Нуман с Мунзиром среди гор и скал,Мест хороших для Бахрама долго он искал,
Стихи других поэтов
Qiymət görəndə başım hərlənir,Qəribə vaxtdır, zamandır indi…
Bu qızınNə əcəb xub yaradıb həsnini Tarı bu qızın,Nə əcəb gülşənə bənzər gül üzarı bu qızın,
AmandıÖzün yaxşı-pis qapılar açarsan,Bir ox atıb könlüm evin yıxarsan,
Əs indiQorxuram ki qala bu həsrət canda,Əs, ey canım, bad-i-murad, əs indi,