طالع تخت و پادشاهی اوفرخ آمد ز نیک‌خواهی او

پیش از آن راصد ستاره‌شناساز پی بخت بود داشته پاس

اسدی بود کرده طالع تختطالعی پایدار و ثابت و سخت

آفتابی در اوج خویش بلنددر قران با عطارد‌ش پیوند

زهره در ثور و مشتری در قوسخانه از هردو گشته چون فردوس

در دهم ماه و در ششم بهراممجلس آراسته به تیغ و به جام

دست کیوان شده ترازو‌سنجسخته از خاک تا به کیوان گنج

چون بدین طالع مبارک فالرفت بر تخت شاه خوب خصال

از بسی لعل ریختن با درکشتی بخت شد چو دریا پر

گنج‌داران فزون ز حد شمارگنج بر گنج ساختند نثار

آنکه اول سریر شاهی داشتبیعت شهری و سپاهی داشت

چونکه دید آن شکوه بهرامیکه‌افسر و تخت شد بدو نامی

اول او گفتش از کهان و مهانشاه آفاق و شهریار جهان

موبدانش شه جهان خواندندخسروانش خدایگان خواندند

همچنین هر‌که آشکار و نهفتآفرینی به قدر خود می‌گفت

شاه چون سر‌بلند عالم گشتسربلندیش از آسمان بگذشت

خطبهٔ عدل خویشتن برخواندلؤلؤ تر ز لعل تازه فشاند

گفت که‌افسر خدای داد به مناین خدا‌داد شاد باد به من

بر خدا خوانم آفرین و سپاسکه‌آفرین باد بر خدای شناس

پشت بر نعمت خدا نکنمشکر نعمت کنم‌، چرا نکنم‌؟

تاج برداشتن ز کام دو شیراز خدا دانم آن نه از شمشیر

چون رسیدم به تخت و تاج بلندکارهایی کنم خدای پسند

آن کنم گر خدای بگذاردکه ز من هیچ‌کس نیازارد

مگر آن کاو گناه‌کار بوَددزد و خونی و راهدار بود

با من ای خاصگان درگه‌ِ منراست‌خانه شوید چون ره‌ِ من

از کجی بهْ که روی برتابیدرستگاری به راستی یابید

گر نگیرید گوش راست به دستای بسا گوش چپ که خواهد خست

روزکی چند چون برآسایمدر انصاف و عدل بگشایم

آنچه ما را فریضه افتادستظلم را ظلم و داد را داد‌ست

نیست از هیچ مردمیم هراسبه جز از مردم خدای شناس

اعتمادی نمی‌کنم بر کسبر خدای اعتماد کردم و بس

طاعت هیچ‌کس ندارم دوستبه جز از طاعتی که طاعت اوست

تا بمانَد به‌جای چرخ کبودباد بر خفتگان دهر درود

بیش از اندازه سیاه و سپیدزندگان را ز ما امان و امید

کار من جز درود و داد مبادهرک ازین شاد نیست شاد مباد

چون شه انصاف خویش کرد پدیدسجدهٔ شکر کرد هر‌که شنید

یک دو ساعت نشست بر سر تختپس به خلوت کشید از آنجا رخت

عدل می‌کرد و داد می‌فرمودخلق ازو راضی و خدا خشنود

انجمن با بزرگوار‌ان کرداستوار‌ی به استواران کرد

چون ز بهرام‌گور تاج و سریرسازوَر گشت و شد شکوه پذیر

کمر هفت چشمه را در بستبر سر تخت هفت‌پایه نشست

چینیی بر برَش چو سینه بازرومیی بر تنش به رسم طراز

واو به خوبی ز روم باج‌ستانبه نکویی ز چین خراج ستان

چار بالش نهاده چون جمشیدپنج نوبت رسانده بر خورشید

رسم انصاف در جهان آوردعدل را سر بر آسمان آورد

کرد با دادپرور‌ان یاریبا ستمکارگان ستمکاری

قفل غم را درش کلید آمدکه‌آمد او فرّخی پدید آمد

کار عالم ز نو گرفت نوابر نفَس‌ها گشاده گشت هوا

گاو نازاده گشت زایندهآب در جوی‌ها فزاینده

میوه‌ها بر درخت بار گرفتسکه‌ها بر درم قرار گرفت

حل و عقد جهان بدو شد راستدو هوایی ز مملکت برخاست

پادشه‌زادگان به هر طرفییافتند از شکوه او شرفی

کاردار‌ان ز حمل کشور اوحمل‌ها ریختند بر در او

قلعه‌دار‌ان خزینه‌ها بردندقلعه را با کلید بسپردند

هرکسی روزنامه نو می‌کردجان به توقیع او گرو می‌کرد

او چو در کار مملکت پرداختهرکسی را به قدر پایه نواخت

کار بی‌رونقان به‌ساز آوردرفتگان را به مُلک باز آورد

ستم گرگ برگرفت از میشباز را کرد با کبوتر خویش

از سر فتنه برد مستی‌هاکرد کوته دراز دستی‌ها

پایه گاه دشمنان بشکستبر جهان داد دوستان را دست

مردمی کرد در جهان‌دار‌یمردمی به ز مردم‌آزاری

خصم را نیز چون ادب کردیده بکشتی یکی نیازردی

که‌آدمی را به وقت پروردنکشتن اولی‌تر است از آزردن

مردمی کرد و مردم اندوزیهیچ‌کس را نماند بی‌روزی

دید کاین خیل‌خانهٔ خاکینارد الا غبار غمناکی

خویشتن را به عشوه گَش می‌داشتعیش خود را به عشوه خوش می‌داشت

ملک بی‌تکیه را شناخته بودتکیه بر ملک عشق ساخته بود

روزی از هفته کار‌ساز‌ی کردشش‌ِ دیگر به عشقبازی کرد

نَفَس از عاشقی برون نزدیعشق را در زدی و چون نزدی

کیست کز عاشقی نشانش نیست‌؟هرکه را عشق نیست‌، جانش نیست

سکه عشق شد خلاصهٔ اوعاشقان مونسان خاصهٔ او

کار و باری بر آسمان او رازیر فرمان همه جهان او را

او جهان را به خرمی می‌خوردداد می‌داد و خرمی می‌کرد

گنج در حضرتش روانه شدهغارت تیغ و تازیانه شده

آوریدی جهان به تیغ فرازبه سر تازیانه دادی باز

ملک ازو گرچه سبز شاخی داشتاو چو خورشید پی فراخی داشت

مردمان از غرور نعمت و مالتکیه کردند بر فراخی سال

شکر یزدان ز دل رها کردندشَفْقَت از سینه‌ها جدا کردند

هرگهی که‌آفریدگان خدایشکر نعمت نیاورند به جای

آن فراخی شود بر ایشان تنگروزی آرند لیک از آهن و سنگ

سالی از دانه بر نرستن شاختنگ شد دانه بر جهانْ فراخ

بر خورش تنگی آنچنان زد راهکه‌آدمی چون ستور خورد گیاه

تنگدل شد جهان از آن تنگییافت نان‌ِ عزت‌ گران‌سنگی

باز گفتند قصه با بهرامکه در آفاق تنگی‌یی است تمام

مردمان همچو گرگ مردم‌خوارگاه مردم خورند و گه مردار

شاه چون دید قدر دانه بلنددرِ انبار برگشاد ز بند

سوی هر شهر نامه‌ای فرمودکه در او از ذخیره چیزی بود

تا امینان شهر جمع آینددر انبار بسته بگشایند

با توانگر به نرخ درسازندبی‌درم را دهند و بنوازند

و‌آنچه ز انبار‌خانه مانَد بازپیش مرغان نهند وقت نیاز

تا در ایام او ز بی‌خوردیکس نمیرد زهی جوانمردی‌

آنچه از دانه بود در بارشهر کسی می‌کشید از انبارش

اشترانش ز مرز بیگانهمی‌کشیدند نو به نو دانه

جهد می‌کرد و گنج می‌پرداختچاره کار هرکسی می‌ساخت

لاجرم چارسال بی‌بر و کشتروزی خلق بر خزینه نوشت

کارش آن بود کان کیایی یافتاز چنان پیشه پادشایی یافت

جمله خلق جان ز تنگی بردجز یکی تن که او به تنگی مرد

شاه از آن مرد بینوا مردهتنگدل شد چو آب افسرده

روی از آن رنج در خدای آوردعذر تقصیر خود به جای آورد

گفت کای رزق‌بخش جانورانرزق بخشیدنت نه چون دگران

به یکی قدرت خدایی خویشبیش را کم کنی و کم را بیش

ناید از من و گرچه کوشم دیرکه‌آهویی را کنم به صحرا سیر

تویی آن کز برات پیروزییک به یک خلق را دهی روزی

گر ز تنگی تنی ز جانورانمرد، جرمی مرا نبود در آن

کز حسابش خبر نبود مراچونکه مرد او‌، خبر چه سود مرا‌؟

شاه چون شد چنین تضرع‌سازهاتفی دادش از درون آواز

که‌ایزد از بهر نیک‌رایی‌ِ توبرد فترت ز پادشایی تو

چون تو در چار سال خرسندیمرده‌ای را ز فاقه نپسندی

چار سالت نوشته شد منشورکز دیار تو مرگ باشد دور

از بزرگان ملک او تا خردکس شنیدم که چارسال نمرد

فرخ آن شه که او به نعمت و نازمرگ را داشت از رعیت باز

هرکه می‌زاد در جهان می‌زیستدخل بی‌خرج شد‌، ازین به چیست‌؟

از خلایق که گشته بود انبوهبی‌عمارت نه دشت ماند و نه کوه

از صفاهان شنیده‌ام تا ریخانه بر خانه شد تنیده چو نِی

بام بر بام اگر شدی خواهانکوری از ری شدی به اِسپاهان

گر ترا این حدیث روشن نیستعهده بر راوی‌ست بر من نیست

بود نعمت خورندگان بسیارلیک نعمت فزون ز نعمت‌خوار

مردم ایمن شده به دشت و به کوهناز و عشرت‌کنان گروه گروه

بر کشیده صفی دو فرسنگیبربطی و ربابی و چنگی

حوضهٔ می به گرد هر جوییمجلسی در میان هر کویی

هرکسی مِی خرید و تیغ فروختدرع آهن درید و زرکش دوخت

خلق یکبارگی سلاح نهادهمه را تیغ و تیر رفت از یاد

هر که‌را بود برگ عشرت سازعیش می‌کرد با تنعم و ناز

وانکه برگش نبود شه فرموداو ز بخت و جهان از او خشنود

هرکسی را گماشت بر کاریدادش از عیش روز بازاری

روز فرمود تا دو قسمت کردنیمه‌ای کسب و نیمه‌ای می‌خورد

هفت سال از جهان خراج افکندبیخ هفتاد ساله غم برکند

شش هزار اوستاد دستان سازمطرب و پای کوب و لعبت باز

گرد کرد از سواد هر شهریداد هر بقعه را از‌آن بهری

تا به هرجا که رخت‌کش باشندخلق را خوش کنند و خوش باشند

داشت دور زمانه طالع ثورصاحبش زُهره‌، زُهره صاحب دور

در چنان دور غم کجا باشد‌؟که در‌او زهره کدخدا باشد

Bəhram sevdiyindən xeyirxahlığı
Uğurlu, mübarək oldu şahlığı.

Münəccim rəsəddə açıb min düyün,
Taxta oturmağa ayırmışdı gün.

Əsəddə qurmuşdu taleyi taxtı,
Sabitdi, möhkəmdi olduqca baxtı.

Ən uca nöqtədə o bir günəşdi,
Ütarid ülkəri ona bir eşdi.

Zöhrə Surə keçdi, Müştəri Qovsə,
Bu ev ziynətlənib, döndü Firdovsə.

Hilal onda idi, altıda Bəhram,
Məclisi bəzədi qılınc ilə cam.

Uzadıb əlini Zühəl Mizana,
Toplamışdı xəznə yerdən Keyvana.

Belə bir mübarək gün idi durdu,
Gözəl xislətli şah taxta oturdu.

Bol mirvari səpdi, ləl etdi şabaş,
Bəxtinin gəmisi doldu başabaş.

Xəznə saxlayanlar bol xəznə açdı,
Saçdı ətrafına qaş-daş, nə saçdı!

Əvvəl şah taxtında əyləşən insan,
O beyətlər görən eldən, qoşundan,

Bəhramın görüncə səltənətini,
Taxta, taca olan ləyaqətini,

Adlı-sanlılardan, şöhrətlilərdən
İlkin o yeriyib irəli: - Sənsən

Geniş üfüqlərə bir soltan - dedi,
Möbidlər: - Dünyaya hökmüran, - dedi.

  • Şahlar şahı, - dedi xosrovlar ona,
    Hamı gizli ona, aşikar ona

Afərin üstündən afərin dedi:

  • Əhsən olsun sənə birə min, - dedi.

O qədər yüksəldi, Bəhram yüksəldi
Ki, başı ən uca göyləri dəldi.

Ədl xütbəsini adil hökmüran
Oxuyub, mirvari saçdı yaqutdan.

Dedi: "Tacı mənə Allahdır verən,
Tanrı vergisini şad elərəm mən.

Ona şükrüm mənim birə min olsun,
Allahı duyana afərin olsun.

Tanrı kərəminə dal çevirmərəm,
Ondan yetdi mənə bu nemət, kərəm!

Şirdən tac götürmək sanma asandır,
Qılıncdan deyildir, bu Tanrıdandır.

İndi ki, taxtü-tac verilmiş mənə,
Elə işlərəm ki, Tanrı bəyənə.

Allah qoysa, gərək çalışam elə
Məndən inciməsin bir insan belə.

Mənim dərgahımın xas olan qulu
Mənim kimi gərək düz getsin yolu.

Doğruluq yaxşıdır, uymayın yada,
Bircə düzlükdədir nicat dünyada.

Sağ qulaq düzlükdən eyləsə həzər,
Bir çox sol qulaqlar çəkəcək zərər.

Keçər bir neçə gün, mən istirahət
Eyləyib saçaram elə ədalət.

Vəzifəm, sənətim bu olsun gərək,
Zülmkara zülüm, adilə kömək.

Durduqca asiman, fələk, təbiət
Yerdə yatanlara olsun min rəhmət...

Qaradan, ağdan çox, nə ki yaşayan
Var, məndən görəcək ədalət, aman.

Ədalət olacaq işim hər zaman,
Şad olmasın bundan dilşad olmayan".

Elə ki, xütbəsi şahın qurtardı,
Eşidən şükr ilə səcdəyə vardı.

Bir saat oturdu şah səltənətə,
Çəkildi, sonra da getdi xəlvətə.

İnsaflı olmağa fərman verdi şah,
Ondan razı qaldı rəiyyət, Allah.

Yığdı böyükləri, yığıncaq etdi,
Dövlətin hər işi kamala yetdi.

Elə ki, bəzəndi tac Bəhram Gurdan,
Cəlal rövnəq aldı o təzə nurdan.

Yeddigöz kəməri bağlayaraq şah
Yeddipillə taxta oturdu gümrah.

Başda Çin papağı, tərlan döşütək
Rumi paltar verdi əyninə bəzək.

Rumdan gözəllikdə o bac alandı,
Yaxşılıqda Çindən xərac alandı.

Qurdu cəmşid kimi taxtı dörd guşə,
Qaldırdı beş növbə tacı günəşə.

İnsafı gətirdi o bizim yerə,
Qalxdı ədalətin başı göylərə.

Dəydi insaflıya köməyi hər an,
Zülümkar olana vermədi aman.

O, qəm qıfılına bir açar oldu,
Səadət onunla aşikar oldu.

Təzədən başladı toyu dünyanın,
Geniş nəfəs aldı qəlbi insanın.

Qısır inəklər də törədi, doğdu,
Artdı arxlar boyu çağıldayan su.

Çatdı bar yetirən ağaclar bara,
Dirəmdə sikkələr mindi qərara.

Onunla düzəldi işi varlığın,
Yıxıldı özülü riyakarlığın.

Şahlar, şahzadələr, hər yan, hər tərəf
Onun cəlalından tapdılar şərəf.

Ölkənin bilici iş adamları
Onun dərgahına axıtdı varı.

Qala qoruyanlar xəznə apardı,
Verdilər, xəznədə hər nə ki vardı.

Yeni fərman yazdı fərman yazanlar,
Şahın imzasıyla qurtardı canlar.

Ölkə işlərinə eylədi əncam,
Hər kəsi oxşadı qədrincə Bəhram.

Can verib diriltdi rövnəqsizləri,
Qaçqını qaytardı ölkəyə - geri.

Qoyunun hayfını qurdlardan aldı,
Şahin göyərçinlə dost qanad çaldı.

Məstliyi çıxartdı fitnə başından,
Təcavüz edənə vermədi aman.

Düşmənin canına saldı zəlzələ,
Dostlarla dünyada verdi əl-ələ.

Mərd oldu şahlıqda böyük hökmüran,
Mərd adam yaxşıdır mərdüməzardan.

Nə zaman versəydi cəza düşmana,
Cəfalar vermədən qıyardı cana.

Əlindən əziyyət çəkincə insan
Öldür, birdəfəlik köçsün dünyadan.

Gördü ki, bu torpaq damlardan ancaq
İnsana qüssələr, qəmlər qalacaq,

Özünü işvəylə o şad saxladı,
Gün sürüb, keyf çəkib, azad saxladı.

Dünyaya etibar yoxdur, qanırdı,
Eşqə, məhəbbətə arxalanırdı.

Həftədə çalışdı şah kimi bir gün,
Altı günü keçdi işrətdə bütün.

Kimin ki, eşqdən nişanı yoxdur,
Demək, ruhu yoxdur və canı yoxdur.

Məhəbbət sikkəsi vurdu aşikar,
Yaxın adamları oldu aşıqlar.

Bürüdü, cəlalı tutdu hər yanı,
Keçirdi hökmünə bütün dünyanı.

Güldü gül üzünə fərəhli həyat,
Səxavət göstərib, dolanırdı şad.

Axdı xəznəsinə dünyanın varı,
Arada olmadı qılınc, tatarı.

Ölkəsi münbitdi, təzəydi, tərdi,
Qəlbi günəş kimi bolluq sevərdi.

Ellər güvənərdi məhsuldarlığa
Varlığı düşməzdi əsla darlığa.

Bir gün xalq unutdu şükrü dünyada,
Mehribanlıq belə düşmədi yada.

Kim şükür etməsə nemətə hərgah,
Küsər o bəndəyə yaradan Allah.

Kəsilər başına bu gen dünya dar,
Çalışan ruzunu daşdan çıxardar.

Bir il getdi bütün əməklər bada,
Qəhətlik başladı geniş dünyada.

Qıtlıq yeyintinin yolunu kəsdi,
İnsan ot otladı, titrədi, əsdi.

Dünya bu qıtlıqdan bezikdi, gerçək,
Gövhər qiymətinə satıldı çörək.

Bəhrama verdilər bu haldan xəbər
Ki, qıtlıq keçirir cahan sərasər.

Aclıqdan kəsilib vəhşi canavar,
Gah adam yeyirdi, gah leş insanlar.

Dənin qiymətindən olunca agah,
Anbarı açmağa fərman verdi şah.

Harda azuqə var, şah xəbər tutub,
Hakimlər adına göndərdi məktub:

"Yığılsın bir yerə əmin adamlar,
Açılsın anbarlar, dən dolu damlar.

Varlılarla həmən razılıq olsun,
Yoxsulun torbası havayı dolsun.

Dəndən ödənəndə o pay alanlar,
Tökülsün quşlara yerdə qalanlar.

Acından ölməsin dövründə bir fərd!"
Eşq olsun Bəhrama, odur cavanmərd.

Səxavətli şahın dən anbarından
Bol buğda apardı hər gələn insan.

Şahın karvanları yad ölkələrdən
Daşıyıb gətirdi təzə-təzə dən.

Xəznənin pulları dönmüşdü suya,
Bəhram şah qalırdı qeydə, qayğıya.

Müxtəsər, bitmədi əkinlər dörd il,
Xalq oldu xəznədən ruziyə nail.

Çatdı böyüklüyə şah bu işiylə,
Yetdi padşahlığa nəvazişiylə.

Ellər can qurtarıb bəxtəvər oldu,
Aclığından ölən bir nəfər oldu.

Bu xəbər yetişdi ölkə şahına,
Üzünü çevirib haqq dərgahına,

Üzürxahlıq edib, çəkdi dərin ah,
Dedi: "Ruzi verən, ey böyük Allah!

Sənin oxşarın yox başqalarına,
Güvənib Tanrının iqtidarına,

Hər işi dünyada saz eyləyirsən,
Azı çox, çoxu da az eyləyirsən.

Nə qədər çalışsam, gəlməz əlimdən
Çöldə bir ceyranı doyuzduram mən.

Qalibiyyət, qüdrət sahibi sənsən,
Xalqa birər-birər ruzi verənsən.

Öldüsə yurdumda aclıqdan biri,
Mənə aid deyil bunun təqsiri.

Onun həyatından mən bixəbərdim,
Öldü, bu ölümlə çoxaldı dərdim".

Durub yalvararkən Tanrısına şah,
Qəlbindən səs gəldi: Yaradan Allah

Sənin xəbərdardır xoş niyyətindən,
Götürdü aclığı məmləkətindən".

Öldüsə bəndəsi əgər acından,
Sən ki, şad olmadın, gülmədin bundan.

Belə əmr eylədi o qadir hakim:
Elindən ölməsin dörd ildə heç kim.

Dörd il, var xəbərim, düşmədi dərdə,
Ölkədə ölmədi heç bir nəfər də.

Xoşbəxt o şahdır ki, nemətlə, nazla
Ölümü ölkədən qovdu niyazla.

Doğulan yaşadı, bara yetişdi,
Ellər bir çıxarsız vara yetişdi.

Artdı insan nəsli, çoxaldı ellər,
Döndü şəhər oldu dağlarla çöllər.

İsfahan qarışdı Reyə birbaşa,
Ev evə söykəndi, nə xoş tamaşa!

Bir kor istəsəydi, dam üstü, əgər,
Reydən İsfahana edərdi səfər.

Şübhə etsən, demə, günah səndədir,
Günah məndə deyil, nəql edəndədir.

Nemət yeyəndənsə boldu məmləkət,
Nemət yeyənlər artıqdı nemət.

Cavan olsa xurma ağacı, barı
Daha bol gətirər güclü şaxları.

İnsan az olduqca ruzi olar dar,
İnsan çoxaldıqca gəlir də artar.

Camaat arxayın çölə gedirdi,
Dağda, çəmənlikdə keyf-naz edirdi.

Əldə incə bərbət, rübab, çənglə dəf
Çalıb oynayanlar oturdu səf-səf.

Hər çay kənarında bir hovuz çaxır,
Hər tərəfdə işrət, məclis, çal-çağır.

Çoxları mey alıb, qılıncı satdı,
Zərxara geyinib zirehi atdı.

Camaat silaha, iti xəncərə
Əlvida eyləyib, qoymuşdu yerə.

Kimin keyf etməyə vardı imkanı,
Nemətlə, naz ilə keçdi zamanı.

Yoxsula yol açdı; razıydı hər an
Tacidar bəxtindən, camaat ondan.

Hərəyə verdirdi layiq bir peşə,
Onlar üçün imkan yaratdı eyşə.

Əmr etdi bölsünlər günü ikiyə,
Biri kəsbə məxsus, biri içkiyə.

Bac nədir bilmədi, yeddi il aləm,
Kökündən qazıldı yetmiş illik qəm.

Altı min sənətkar, dastan söyləyən,
Çalğıçı, oynayan, məzhəkə deyən,

Çağırıb topladı həmən bir yerə,
Ayırıb göndərdi tez hər şəhərə,

Dedi: - Hansı yana getsəniz əgər,
Çalıb çağırın ki, sevinsin ellər.

Sur bəxti tapmışdı onda zamana;
Zöhrə sahib idi onda dövrana.

Dövrün kəndxudası Zöhrə olanda,
O zamana handa, kədər, qəm handa?

Клавиши ← → для перехода, R — случайное стихотворение

Случайное стихотворение

Другие произведения автора

Стихи других поэтов