Семь красавиц, глава 21
Что такое маснави?
Маснави: длинная поэма, где каждый бейт рифмуется внутри себя; обычно эпос или повесть.
شاه بهرام روزی از سر تختبرد سوی شکار صحرا رخت
پیشتر زآنکه رفت و صید انداختصید بین تا چگونه صیدش ساخت
چون بر آن دِه گذشت کان سرهنگداشت آن منظرِ بلند آهنگ
دید نزهتگهی گرانپایهسبزه در سبزه سایه در سایه
باز پرسید کاین دیار کهراست؟ده خداوند این دیار کجاست؟
بود سرهنگ خاص پیش رکابچون ز خسرو چنین شنید خطاب
بر زمین بوسه داد و برد نمازگفت کای شهریار بندهنواز
بنده دارد دهی که دادهٔ توستلطفش از جرعهریز بادهٔ توست
شاه اگر جای آن پسند کندبندهٔ پست را بلند کند
بیتکلف چنانکه عادت اوستسنت رای با سعادت اوست
سر درآرد بدین دریچهٔ تنگسربلند جهان شود سرهنگ
دارم از داده عنایت شاهکوشکی برکشید سر تا ماه
باغ در باغ گرد بر گردشخُلدْ مولی و روضه شاگردش
گر خورد شاه باده بر سر اوخاک بوسد ستاره بر در او
گَردِ شه خانه را عبیر دهدمگسم شهد و گاو شیر دهد
شاه چون دید کاو ز یکرنگیپیش برد آن سخن به سرهنگی
گفت فرمان توراست، کار بسازتا ز نخچیرگه من آیم باز
داد سرهنگ بوسه بر سر خاکرفت و زنگار کرد از آینه پاک
منظر از فرش چون بهشت آراستکرد هر زینتی که باید راست
چون شهنشه ز صیدگاه رسیدباز چترش به اوج ماه رسید
میزبان از نوردهای گزینکسوت رومی و طرایف چین
فرش بر فرش چند جامه نغزکز فروغش گشاده شد دل و مغز
زیر ختلی خرام شاه افکندبر سر آن نثار گوهر چند
شاه بر شد به شصتپایه رواقدید طاقی به سر بلندی طاق
طرح کرده رخش خَوَرنَق رافرش افکنده چرخ ازرق را
میزبان آمد آنچه باید کرداز گلاب و بخور و شربت و خورد
چون شه از خوردهای خوش پرداختمی روان کرد و بزم شادی ساخت
شاه چون خورد ساغری دو سه میاز گل جبهتش برآمد خوَی
گفت کای میزبانِ زرینکاخجایگاهت خوش است و برگْ فراخ
لیکن این شصتپایه کاخِ بلندکهآسمان بر سرش روَد به کمند
از پس شصت سال کز تو گذشتچون توانی به زیر پای نوشت؟
میزبان گفت شاه باقی بادکوثرش باده، حور ساقی باد
این ز من نیست طرفه، من مَردماز چنین پایه مانده کی گردم؟
طرفه آن شد که دختریست چو ماهنرم و نازک چو خز و قاقم شاه
نره گاوی چو کوه بر گردنآرد اینجا گهِ علف خوردن
شصت پایه چنان بَرَد یکدستکه نسازد به هیچ پایه نشست
گاوی آنگه چه گاو! چون پیلینکشد پیه خویش را میلی
به خدا گر در این سپاه کسیاز زمین برگرایدش نفَسی!
زنی آنگه به شصت پایه حصاربَر بَرَد چون عجب نباشد کار؟!
چونکه سرهنگ این حکایت گفتشه سرانگشت خود به دندان سفت
گفت از اینگونه کار چون باشد؟!نبوَد ور بوَد فسون باشد
باورم ناید این سخن به درستتا نبینم به چشم خویش نخست
وآنگه از مرد میزبان درخواستتا کند دعوی سخن را راست
میزبان کاین شنید رفت به زیرکرد با گاوکش حکایت شیر
سیمتن وقت را شناخته بودپیش از آن کار خویش ساخته بود
زیور و زیب چینیان بربستداد گُل را خمار نرگس مست
ماه را مشک راند بر تقویمغمزه را داد جادویی تعلیم
چشم را سرمهٔ فریب کشیدناز را بر سر ِعتیب کشید
سرو را رنگ ارغوانی دادلاله را قدِ خیزرانی داد
در بر آمود سرو سیمین رابست بر ماه عقد پروین را
درج یاقوت را به در یتیمکرد چون سیب عاشقان به دو نیم
تاج عنبر نهاد بر سر دوشطوق غبغب کشید تا بن گوش
زنگی زلف و خال هندو رنگهردو بر یک طرف ستاده به جنگ
شه که تختش بود ز تخته عاجناگزیرش بود ز تخت وز تاج
شَبَهِ خال بر عقیق لبشمُهر زنگی نهاده بر رطبش
فرقش از دانههای دُرّ خوشاببسته گرد مه از ستاره نقاب
گوهرِ گوشِ گوهرآویزشکرده بازار عاشقان تیزش
ماه را در نقاب کافوریبسته چون در سمن گل سوری
چونکه ماه دو هفته از سر نازکرد هر هفت از آنچه باید ساز
پیش آن گاو رفت چون مه بدرماه در برج گاو یابد قدر
سر فرو برد و گاو را برداشتگاو بین تا چگونه گوهر داشت!
پایه بر پایه بر دوید به بامرفت تا تخت پایه بهرام
گاو بر گردن ایستاد به پایشیر چون گاو دید جست ز جای
در عجب ماند کاین چه شاید بود!سود او بود و در نیافت چه سود
مه ز گردن نهاد گاو به زیربه کرشمه چنان نمود به شیر
کهآنچه من پیش تو به تنهاییپیشکش کردم از توانایی
در جهان کیست کاو به زور و به رای؟از رواقش بَرَد به زیر سرای
شاه گفت این نه زورمندی توستبلکه تعلیم کردهای ز نخست
اندک اندک به سالهای درازکرده بر طریق ادمان ساز
تا کنونش ز راه بیرنجیدر ترازوی خویشتن سنجی
سجده بردش نگار سیماندامبا دعایی به شرط خویش تمام
گفت بر شه غرامتیست عظیمگاو تعلیم و گور بیتعلیم
من که گاوی برآورم بر بامجز به تعلیم بر نیارم نام
چه سبب چون زنی تو گوری خردنام تعلیم کس نیارد برد
شاه تشنیع تُرک خود بشناختهندوی کرد و پیش او در تاخت
برقع از ماه باز کرد و چو دیدز اشک بر مه فشاند مروارید
در کنارش گرفت و عذر انگیختوآن گل از نرگس آبِ گل میریخت
از بد و نیک خانه خالی کردبا پریرخ سخنسگالی کرد
گفت اگر خانه گشت زندانتعذر خواهم هزار چندانت
آتشی گر زدم ز خودراییمن از آن سوختم تو بر جایی
چون ز فتنهگران تهی شد جایپیش خود فتنه را نشاند از پای
فتنه بنشست و برگشاد زبانگفت کای شهریارِ فتنهنشان
ای مرا کُشته در جدایی خویشزنده کرده به آشنایی خویش
غمت از من نماند هیچ بهجایکوه را غم در آورد از پای
خواست رفتن ز مهربانی مندر سر مهر زندگانی من
شه چو بر گوش گور در نخجیرآن سُمسخت را بدوخت به تیر
نه زمین کز گشادن شستشآسمان بوسه داد بر دستش
من که بودم در آن پسند صبورچشم بد را ز شاه کردم دور
هرچه را چشم در پسند آرَدچشمزخمی در او گزند آرَد
غبنم آمد که اژدهای سپهرتهمت کینه بر نهاد به مهر
شاه را آن سخن چنان بگرفتکز دلش در میان جان بگرفت
گفت حقا که راست گویی راستبر وفای تو چند چیز گواست
مهرهایی چنان به اول بارعذرهایی چنین به آخر کار
ای هزار آفرین بر آن گهریکآرد از طبع این چنین هنری
این گهر پاره گشته بود به سنگگر نبودی حفاظ آن سرهنگ
خواند سرهنگ را و خوشدل کرددست در گردنش حمایل کرد
تحفههای بزرگوارش دادبر یکی در عوض هزارش داد
از پس چند چیزهای لطیفری بدو داد با دگر تشریف
شد سوی شهر شادی انگیزانکرد در بزم خود شکرریزان
موبدان را به شرط پیش آوردماه را در نکاح خویش آورد
بود با او به لهو و عشرت و نازتا برین رفت روزگار دراز
Taxtından enərək bir gözəl sabah
Mindi öz atına ovlaq deyib şah.
Ovladı, ovladı, gəzdi, dolandı,
Ancaq gör bir necə özü ovlandı.
Şah ov xəyalıyla düşərkən yola,
Gördü qarşısında uca bir qala.
Ətrafı yamyaşıl, güldü, çiçəkdi,
Kölgəli, bitkili, gözəl-göyçəkdi.
Soruşdu: "Kimindir bu gözəl diyar?
Kimdir bu eyvana sahib-ixtiyar?"
Şahın yanındaydı sərhəngin özü,
Xosrovdan eşidib belə bir sözü,
Yer öpdü, Bəhrama təzim eylədi:
- Sən qullar bəsləyən şahsan, - söylədi, -
Hədiyyə etdiyin bu kənd mənimdir,
Ona piyaləndən saçılmış ətir.
O yeri xoşlasa, bəyənsə hərgah,
Bu alçaq qulunu ucaldacaq şah.
Özütək sadədil xasiyyətiylə,
Səadət bəxş edən xoş niyyətiylə
Girsə şah qapımdan, ucalar başım,
Qalxıb fələklərdən öc alar başım.
Siz mənə etdiniz ali iltifat,
Bir eyvan verdiniz ömrümə sovqat.
Toxunur təpəsi Aya, göylərə,
Dövrəsi bağçadır baxsan hər yerə.
Qoynu ətirsaçan çiçək doludur,
Rövzə şagirdidir, cənnət quludur.
Nuş etsə orada şahım mey əgər,
Qapımı öpəcək min nurlu ülkər.
Tozu ətir saçar evimə, dərhal
Öküzüm süd verər, milçəyim də bal.
Gördü sərhəngdəki sədaqəti şah,
Qəbul etdi haman bu dəvəti şah.
Söylədi: "Razıyam, yeri, hazırlaş!
Ovdan qayıdaram buraya birbaş".
Sərhəng öpdü yeri və təzim etdi,
Evi səliqəyə salmağa getdi.
Bəzədi fərşlərlə eyvanı sərhəng,
Cənnətə döndərib verdi min ahəng.
Elə ki, Bəhram şah geriyə döndü,
Çətrinin şahini göydə göründü,
Sərhəng ipəklərin kəsib başından,
Rum parçalarından, Çin qumaşından
Döşədi atının keçdiyi yerə,
Gövhər saçılmışdı ipək fərşlərə.
Şah altmışpilləli uca eyvana
Yetişib çıxaraq baxdı hər yana.
Gördü eyvan göyə doğru getmişdir,
Xavərnəqin hüsnü burda bitmişdir.
Hər halı göylərə olmuş yaraşıq,
Alır camalından fələklər işıq...
Sərhəng ortalığa gülab gətirdi,
Hər cür xörək verdi, şərab gətirdi.
Gözəl yeməklərdən Bəhram yedi hey,
Keyf etdi, şadlıqla içdi gözəl mey.
Elə ki, bir neçə piyalə sundu,
Alın güllərinə incə şeh qondu,
Söylədi: "Ey qızıl eyvanlı, sənin
Otağın gözəldir, xoşdur çəmənin,
Ucadır bu altmışpilləli eyvan,
Yəqin ki, başına onun asiman
Kəmənd atıb çıxar, belə bir uca
Eyvana, altmışı keçən ay qoca,
Necə dırmanırsan? Et məni agah".
O dedi: "Qarısın dünyamızca şah,
Abi-kövsər olsun nuş etdiyi mey,
Sunsun badəsini xoş hurilər hey.
Mən kişiyəm, buna nə lazım heyrət,
Məni yormamışdır yüksək imarət.
Bir ay parçasıtək qız var ki, lətif,
Şahın əynindəki xəz kimi zərif.
Dağ kimi öküzü alıb gətirir,
Burada, bu damda ona yem verir.
Bu altmışpilləli uca eyvanı
Bir nəfəsə çıxır, yorulmur canı.
Öküz, öküz deyil, bir fildir, düzü,
Bircə mil də çəkməz piyini özü,
And olsun Allaha, belə yekə, saz
Öküzü qaldıran əsgər tapılmaz.
Təəccüb deyilmi ki, onu bir qız
Bu uca eyvana qaldırır yalnız?"
Sərhəng sözlərini axıra vurdu,
Şah öz barmağını dişlədi, durdu.
Dedi: "Mümkün olan bir iş deyil bu,
Olsa ya sehirdir, ya da ki cadu.
Qabaqca görməsə əgər öz gözüm,
İnana bilmərəm, budur son sözüm".
Əlavə etdi ki: "Sözlərini tut,
Elə düzlüyünü bu işin sübut!"
Sərhəng qulaq asıb şirə, tez getdi,
Öküz daşıyanı xəbərdar etdi.
Gümüş bədənli qız gördü məqamdır,
Hər işi sərrastdır, hər işi tamdır,
Bəzəndi, düzəndi, döndü gəlinə,
Nərgiz xumarlığı verdi gülünə,
Aya təzə müşkü haşiyə etdi,
Sehri qəmzəsinə yaman öyrətdi.
Şətarət sürməsi çəkdi gözünə,
Nazdan pərdə saldı kinli üzünə.
Sərvi döndü qızıl bir piyaləyə,
Xizran boyu verdi gözəl laləyə.
Düzdü gümüş sərvə, dürlər qəşəng,
Ayına bağladı Pərvindən çələng.
Öz yaqut ağzını bu şux gülbədən
Aşiq almasıtək dürlə böldü tən.
Çiynində saçları saçırdı ənbər,
Buxağı altına düzdü incilər.
Filin sümüyütək incə və gözəl,
Bir taxtın sahibi ondan çəkməz əl.
Zənci saçlar qara, hindu xal təzə,
Sanki vuruşmağa durub üz-üzə.
Əqiq dodaqlarda qara xal durmuş,
Zənci öz möhrünü xurmaya vurmuş.
Daş-qaşlı bir örtük başında, guya
Ulduzlardan niqab çəkilmiş aya.
Nurlu sırğaları parlar sanki tac,
Aşiq bazarını eyləmiş rəvac.
Bürünüb aysifət kafur rəng tülə,
Bənzərdi yasəmən içində gülə.
İkihəftəlik ay, o nazlı mələk
Verdi vücuduna yeddi rəng bəzək.
Getdi öküz tərəf bədirlənmiş ay,
Sur bürcüdür verən aya qiymət, say.
Baş əyib qaldırdı göyə onu düz,
Əcəb gövhər tapdı, bir baxın, öküz.
Qalxdı pillələri o bir-bir dama,
Gəlib taxt önündə baxdı Bəhrama.
Öküzü qoymadı qız üzərindən,
Şir görüb öküzü qalxdı yerindən.
Təəccüb eyləyib, heyran qaldı şah,
Qız öz kəniziydi, olmadı agah.
Ay, öküzü qoyub boynundan yerə,
Dedi nazlanaraq qəhrəman şirə:
"Öküzü qarşına yalnız gətirdim,
Öz gücümcə sənə peşkəş yetirdim.
Dünyada bir nəfər olarmı varsın
Öküzü aşağı alsın, aparsın?"
Şah dedi: "Gücündən deyil bu, əlbət,
Əvvəldən etmisən bu işə adət.
Vərdiş eyləmisən hər il başabaş,
Öyrənmisən buna sən yavaş-yavaş.
Ölçüb çıxarmısan belə sınaqdan,
Odur ki, olmursan əldən-ayaqdan".
Gümüşbədən Fitnə baş əydi şaha,
Layiqincə ona eylədi dua,
Ədəblə söylədi: "Qəribədir çox!
Öküz adətlədir, gur vurmaqsa yox?
Adətlə iş görür, öküz qaldıran,
Bu başqa şey deyil, sadə bir idman.
Səbəb nədir kiçik gur vuranda sən
Olmasın bir nəfər "adətdir" deyən?"
Şah bildi Fitnədir onu danlayan,
Hindlitək üstünə atıldı haman.
Yanaşıb üzündən yaşmağı açdı,
Aya göz yaşından mirvari saçdı.
Üzr istəyib, qucdu o şümşad boyu,
Qız qoşa nərgizdən tökdü gül suyu.
Yadlardan etdilər otağı xəlvət,
Başlanıldı giley, uzun şikayət.
Şah dedi: "Ev olmuş bir zindan sənə,
Yalvarıram indi peşiman sənə.
Azğınlıqdan bir od yandırdımsa da,
Sən öz halındasan, mən yandım oda".
Xəlvət olcaq ara fitnəkarlardan,
Oturtdu yanında Fitnəni haman.
Kəniz dil açaraq dedi: "Tacidar,
Fitnəni bağlayan gözəl şəhriyar!
Ey öz hicranıyla məni öldürən,
Şirin vüsalıyla sonra güldürən,
Qəmin ürəyimdə əridib yağı,
Yerindən oynadar qəm, kədər dağı.
Eşqim az qaldı ki, ala canımı,
Yanar atəşlərə sala canımı,
O gün ov zamanı, şah, kaman çəkdin,
Gurun dırnağını başına tikdin.
Belə hünər üçün verib əl-ələ
Yer deyil, əlindən öpdü göy belə.
Tərif eyləmədim bu hünəri mən,
Qovdum beləliklə bədnəzəri mən.
Çünki bəyənilən şeyə göz dəyər,
Pis gözdən insana ziyan tez dəyər.
Fələyin əjdəri ortaya ancaq
Məhəbbət yerinə saldı bir nifaq".
Şahı tutdu bu söz yaman yerində,
Saxladı bu sözü şah can yerində.
Söylədi: "Səndədir düzlük, sədaqət,
Vəfana çox şeydir dəlil, şəhadət.
Sənsən mehribanlıq eyləyən əvvəl,
İndi üzr istəyən xoşsifət gözəl.
Olsun o gövhərə min afərinlər
Ki, var xilqətində belə bir hünər.
Sərhəng olmasaydı əgər pasiban,
Daşla qırılardı bu gövhər inan".
Çağırıb sərhəngi o, xoşdil etdi,
Qolunu boynuna həmail etdi.
Verdi böyüklərə yaraşan peşkəş,
Bir dürr əvəzinə min dürr etdi bəxş.
Olsun töhfə deyib, xeyli şey verdi,
Şərəflə, izzətlə mülki-Rey verdi.
Şəhərə qayıtdı, başladı büsat,
Məclislər quruldu, verildi sovqat.
Möbidlər çağrılıb gəldi saraya,
Şah kəbin kəsdirdi o dilbər aya.
Nəşəli işrətə başladı onlar,
Keçdi bu tövrlə uzun zamanlar.
Kitabxana.az · https://kitabxana.az/ru/works/nizami-yeddi-gozel-21
Клавиши ← → для перехода, R — случайное стихотворение
Другие произведения автора
مغنی دلم دور گشت از شکیبسماعی ده امشب مرا دلفریب
Икбал-наме, глава 35مغنی مدار از غنا دست بازکه این کار بی ساز ناید بهساز
Икбал-наме, глава 36Спой мне песню, певец! Сладкой негой поя,Утешает меня только песня твоя.
Икбал-наме, глава 37О певец, заклинаньем не будешь ли радКлюч создать к жемчугам, вскрыть сверкающий клад?
Стихи других поэтов · Хвалебные
Artardı zülmü zillət içində əzabımız,Göstərməsəydi mehri-ruxin inqilabımız.
Лаали-манзуме, глава 4بازم از این واقعۀ دشت بلا یاد آمدخرمن صبر و ثباتم همه بر باد آمد
Hər kimə həmrah Fəzlullah olaHər kimə həmrah Fəzlullah ola,Ana fəzli-feyz ol Allah ola.
Ulu şahım, qılıncına söykənim!Xətainin ruhu qarşısında.*Şah Xətai, qüvvətimiz haçalanır,