Страница 9 из 14 · 57%

Ey sevgilim, insaf elə,
Gül üstünə xarı qoyma!
Əhdə vəfaya gəlmişəm,
Pozulan ilqarı qoyma!

Aldanma dövlət-varına,
Getmə əğyar bazarına,
Tülək tərlan şikarına,
Yeriş çəkən sarı qoyma!

Amma nə Mərcan xanım, nə də Hüseynəli xan onun naləsini
eşidəcək halda deyildi. Ehtiras Hüseynəli xanı tamam yoldan çıxarmış,
ixtiyarını əlindən almışdı. Mərcan xanım da aslan ağzında qalmış quzu
kimi cabalayırdı ki, biləklərini onun əlindən çıxartsın. Gül yanağını
onun murdar ağzına qurban verməsin. Dilənçi deyirdi:

Məcnunam Leyli dağında,
Dolanıram sorağında,
Gözlərimin qabağında,
Gedən ixtiyarı qoyma!

Səs bu dəfə Mərcan xanıma çatdı. Elə bil, bu səsdən ona ər qüvvəsi
yetişdi, pəhləvan zoru gəldi. Bir güc verib biləklərini bu canavarın
pəncəsindən qurtardı, özünü dilənçinin üstünə atdı...
Özünü rüsvay görən, gözləri qızmış Hüseynəli xan, Mərcan xanıma
da dərs vermək məqsədiynən xəncərini çəkib qaldırdı ki, dilənçinin
sinəsindən vursun, dilənçi göydə biləyindən tutub elə sıxdı ki, xəncər
əlindən yerə düşdü. İşi belə görən xan aradan çıxmağı qənimət bildi...
İki həsrətli bir müddət dinməz-söyləməz bir-birinin üzünə baxdı.
Gecdən-gecə Kankanoğlu dedi:

Həsrətinən ərimişəm,
Səsim batıb, kirimişəm,
Ayağına yerimişəm,
Çəkəm ahu-zarı qoyma!..

Həsən xanın oğlanları Hüseynəli xan da yanlarında girdilər içəri.
Onsuz da qan-qan deyən Mahmud xan qılıncını çöldə çəkmişdi. İstədi
ki, sayılın başını ayırsın bədənindən, dilənçi üz tutdu Mərcan xanıma:

Yazıq sayıl çəkər ahı,
Sənsən onun qibləgahı!
Sana gətirdim pənahı,
Öldürüllər, barı qoyma!

Mərcan xanım keçdi qardaşının qabağına:
– Nə iş görürsən, ayə?! İndi də mənim atamın ocağına dilənçi qanı
tökürsən?! Görmürsən, yazığın biridi? Sayılnan sənin nə işin?!
Mahmud xan hikkəli-hikkəli bağırdı:
– Elə sənin özün də yazıq sayılın tayısan! Ona sığınıb dağ boyda
kişini...
Mərcan xanım özünü bir az kövrək, bir az da qəzəbli göstərərək
dedi:
– Ayıb olsun Həsən xanın oğlanlarına! Hüseynəli xan da utansın,
heç danışmasın! – o, bir az da kövrəldi, – dilənçi olanda nə olar! Məni
bu kişinin yanında biyabır eliyirdi...
Mahmud xan dodağını çeynədi. Mərcan xanım sözünə davam
elədi:
– Bilirəm, sizin bu həşirinizin hamısı ondan ötəridi ki, mən toya
irazılıq verəm. Allah xatirinə, mənim day sözüm yoxdu, gedin, toyunuzun
tədarükündə olun!..
Mərcan xanımın bu sözləri dünyayi-aləmi xanların gözündə nura,
çırağbana döndərdi, yazıq sayılın gözlərində də cəhənnəm zülmətinə
çevirdi...
Mahmud paşa sevinmiş, üzünü tutdu Hüseynəli xana, vəcdnən
dedi:
– Hüseynəli xan! Əzizim! Özün yaxşı eşitdin bacımın sözlərini! Di
get hazırlığını gör, gəl gəlinini apar! Amma bax burda, bacımın
yanında da deyirəm, öyünün böyük xanımı bacımdı ha!..
İndiyəcən günü üstünə verildiyini bilməyən Mərcan xanım ikrah
hissiynən üzünü çevirdi. Hüseynəli xan buna əhəmiyyət verməyib
əlini gözünün üstünə qoydu:
– Mənim gözüm üstə!
Mahmud xan üzünü tutdu dilənçiyə:
– Qurban olasan mənim bacıma! Qurban olasan atamın bu nahaq
qan görməmiş ocağına! Başımız qarışıqdı. Get, toyda gələrsən, sənə
çoxlu ənam verərəm!
Dilənçi istədi çıxsın, Mərcan xanım qoymadı:
– Dayan, ay yazıq! O nisyədi. Hələ mənim qapımdan sayıl boş
qayıtmayıb.
O, pərdənin dalına keçdi, çox çəkmədi ki, bir parça çörək gətirib
qoydu dilənçinin çantasına. Kankanoğlu tez çıxıb verdi özünü bir daldaya.
Çörəyi çıxartdı ki, Mərcan xanım boyunbağını, bir neçə qızıl, bir
barmaq da kağız qoyub arasına, baxdı kağızda yazıb ki, gec gəldin,
mən İravana gedəsi oldum. Səni gözləyəcəyəm, mən ya səninəm, ya
qara torpağın! Biilqar, biiman! Kankanoğlu İravana getməyə hazırlaşdı,
Hüseynəli xan da toy tədarükünə başladı.
Amma iki gündən sonra toy xəbərinin əvəzinə vay xəbəri yetişdi
ki, Hüseynəli xanın toy ağaməti gələndə, Koroğlu Xoydan qayıdırmış,
rastlaşıblar, Koroğlu onu dünyadan köçürüb.
Əhvalat belə olmuşdu:
Xoy mahalından Rəhim adlı bir kəndli Koroğluya xəbər çatdıra
bilmişdi ki, mahalın hakimi zalım Kəbir xan bir cüt oğlumu şərə salıb
tutdurub, yetişməsən, əldən gedəsidilər. Koroğlu belə haydan qalardımı?!
Xəbəri eşidən kimi, bir dəstə dəli götürüb üz tutdu Xoya. Koroğlu
o zaman özünü yetirdi ki, Rəhim kişinin oğlanları dar ağacının altındadırlar.
Kəbir xan heç belə iş gözləməzdi. Doğrudu, Koroğlunun adı, səsi
İran xanlarının da, bəylərinin də, lap şahın da yuxusunu ərşə çəkmişdi,
day Kəbir xanın ağlına hardan gələrdi ki, o, bu yerdə özünü çatdırar.
Nə başınızı ağrıdım, Koroğlu Kəbir xanın aşına su qatdı. Rəhim
kişinin də, çoxlu yoxsulların da vayını toya döndərdi.
Koroğlu geri qayıtmaq istəyəndə, Rəhim kişinin oğlanları Aşıq
Cünuna yalvardılar ki, Koroğlu bizi də qatsın dəlilərinin cərgəsinə.
Aşıq Cünun Koroğludan iltimas eləyəndə, Koroğlu Rəhim kişinin
üzünə baxdı. Rəhim kişi açıq ürəklə dedi:
– Can Koroğlu! Mənim oğullarım özlərini sənin dəlilərinə tay
tutullarsa, çörəyim itməyib. Kiçik oğlum Paşa bəsimdi. Qoy bunlar da
olsun sənin. Bircə onu arzu eləyirəm ki, toylarında bizi unutmayasan...
Rəhim kişinin mərdanəliyi, oğlanlarının hərəkəti Koroğlunun
xoşuna gəldi. Onları da qoşdu dəlilərin cərgəsinə, üz tutdu Çənlibelə.
Dəstə Xoyun ərazisindən çıxıb Səlmasın ətəyinə çatanda bir tacir
dəstəsiynən qabaqlaşdı. Tacirbaşı canını qurtarmaq üçün uydurdu ki,
Təbrizə gedirəm, hər il orda böyük imam ehsanı verirəm ki, Allah
mənə bir övlad əta eləsin.
Tacirbaşı nə biləydi ki, on ildən bəri zülm eliyib yarı ac-yarı tox,
çox zaman ayaxyalın dəvə ovsarı çəkdirdiyi, dili qarnında bildiyi Yarməmməd
kişi onun yalanını çıxardacaq, üzünə duracaqdı, nə padşahdan
qorxacaq, nə zindandan, nə də dar ağacından.
Yarməmməd kişi Koroğlunu tanımışdı. Ona görə də irəli yeridi,
salam verib dedi:
– Ay yoxsulların pənahı, elin dirəyi! Bu tacirbaşı hər nə ki ərz
elədi, hamısını yalan dedi. Bunun düzdü, züryəti yoxdu, amma züryətdən
ötəri bir qara quruş da xərc eləmir. Bunun peşəsi padşaha qulluq
eləmək, həm onu dünyanın az tapılan naz-nemətiynən təmin eləmək,
həm də ona məmləkətin baş tərpədən iyidlərinnən yalan-gərçək
xəbər çatdırıb onları güdaza verməkdi. Məni də ölümə verirdi, and
içdirib dar ağacından qurtarıb ki, ömrüm boyu beləcə ayaqyalın ovsar
çəkəm. Əgər bunun insafı varsa, niyə mənim halım-günüm budu?
Kişinin halı hamının ürəyinə od saldı, Koroğlunun sinəsinə dağ
çəkdi. O, dəli bir nərə çəkib hökm elədi, tacirbaşı ilə Məmmədyarın
geyimini dəyişdirtdi. Sonra da tacirbaşının toruna düşənlərin istəyənini
xilas eləyib evinə göndərdi. Tacirbaşıya üz tutdu:
– Səni öldürmürəm. Elə bilmə ki, sənə rəhmim gəlir. Yox, səni
öldürmürəm ona görə ki, gedib qulluq elədiyin şaha deyəsən ki, bu
dəfə onun üçün apardıqlarını paylayacağam bu mahalların yoxsullarına.
Qoy onların da ömründə bir dəfə ağızlarına şah yemi dəysin.
Bir də deyərsən ki, məmləkətində törətdiyi bu zülmə son qoymasa,
Çənlibeldən köçüb Savalanda məskən salacağam!
Tacirbaşı zarıya-zarıya dedi:
– Koroğlu, sənin mərdliyin aləmə bəllidi. Mərdlik elə, atımı, bir
neçə günlük də azuqə verdir mənə gedib bir yana çıxım.
Koroğlu güldü:
– Tacirbaşı, bəlkə də mənim mərdliyim aləmə bəllidi, onu yaxşı
bilmirəm. Amma onu bilirəm ki, ağlım başımdadı, axmaq deyiləm.
Sən gərək bu paltarda, bu kökdə gedib bir yana çıxasan ki, elədiyin
zülmün qədərini biləsən. Bir də, qorxma, sən də axmaq döyülsən ki,
bu aralarda tacirbaşı olduğunu bildirib özünü əcəlin əlinə verəsən.
Get, sənə yaxşı yol!.. Amma tapşırığımı unutma ha!
Bəli, Koroğlu dediyi kimi də elədi. Padşaha gedəsi nə vardısa yol
uzunu paylaya-paylaya üz tutdu Çənlibelə. Dəlilərin kefi qalxmışdı
ala buluddan yuxarı. Arazı keçəndən bir gün sonra Koroğlu gözəl bir
seyrangaha çatdı. Yönü bu tərəfə gedəndə də bu çəməngahdan keçmişdi,
amma dayana bilməmiş, əhd eləmişdi ki, gərək qayıdanda
burda bir mənzil eliyib dəlilərə dinclik verəm. O saat hay vurdu, dəstə
töküldü çəməngaha, çadırlar quruldu. Koroğlunun göstərişi ilə bir
çarhovuzun başında lap iri çadır qurdular ki, burada oturub söhbət
edəcək, aşıq Cünuna qulaq asacaqdılar.
Dəlilər beş gün idi dincəlirdilər. Onlar məşq zamanları Süleymanı
da, Kərimi də bütün sınaqlardan keçirmişdilər. Hər iki qardaş şeşpər
şaqqıldatmaqda, nə bilim, bütün dava fəndlərinin hamısında Koroğlunun
da, aşıq Cünunun da, bütün dəlilərin də ürəyincə imtahan vermişdilər.
Yenə axşam yeməyindən sonra hamı böyük alaçığa yığışmışdı.
Halaypozanın xahişi ilə aşıq Cünun təzə igidlərə ləqəb verəcəkdi.
Dəlilər yerbəyer olanda Koroğlu aşıq Cünunun üzünə baxdı. Aşıq
Cünun sazı köynəyindən çıxardı, durub ortaya çıxdı, sazını zilini zil,
bəmini bəm elədi, sinəsinə basıb oxudu:

Клавиши ← → для перехода, R — случайное стихотворение

Случайное стихотворение

Другие произведения автора

Salur Qazanın evi yağmalandığı boyı bəyan edər

Bir gün Ulaş oğlı, Tulu quşun yavnsı, bizə miskin umudı, Amit soyının aslanı, Qaracuğın qaplanı, qonur atın iyəsi, xan Uruzun ağası, Bayındır xanın güyəgisi, Qalın Oğuzun dövləti,qalmış yigit arxası Salur Qazan yerindən durmışdı. Toqsan başlu ban evlərin qara yerin üzərinə dikdirmişdi. Toqsan yerdə ala qalı-ipək döşəmişdi. Səksən yerdə badyalar qurılmışdı. Altun ayaq sürahilər düzilmişdi. Doquz qara gözlü, xub yüzlü, saçı ardına örilü, köksi qızıl dügməli, əlləri biləgindən qınalı, barmaqları nigarlı məhbub kafir qızları Qalın Oğuz bəglərinə sağraq sürüb içərlərdi.İçüb-içüb Ulaş oğlı Salur Qazanın alnına şərabın itisi çıqdı. Qaba dizi üzərinə çökdi, ayıtdı: “Ünüm anlan bəglər, sözüm dinlən bəglər! Yata-yata yanımız ağrıdı, dura-dura belimiz qurıdı; yüriyəlim, a bəglər, av avlayalım, quş quşlayalım, sığın-keyik yıqalım, qayıdalım otağımıza düşəlim, yeyəlim-içəlim, xoş keçəlim!” Qıyan Selcük oğlu Dəlü Dondar aydır: “Bəli, xan Qazan, məsləhətdir”. Qaragünə oğlı Qarabudaq aydır: “Ağam Qazan, məsləhətdir”.

18 мин
Qam Börənin oğlı Bamsı Beyrək boyını bəyan edər

QAM BÖRƏNİN OĞLI BAMSI BEYRƏK BOYINI BƏYAN EDƏR, XANIM, HEY...Qam Gan oğlı xan Baymdır yerindən durmışdı. Qara yerin üstinə ağ ban evin dikdirmişdi. Ala sayvan gög yüzinə

33 мин
Qazan bəg oğlı Uruz bəgin tutsaq oldığı boyı bəyan edər

QAZAN BƏG OĞLI URUZ BƏGİN TUTSAQ OLDIĞI BOYI BƏYAN EDƏR, XANIM, HEY!Bir gün Ulaş oğlı Qazan bəg yerindən durmışdı. Qara yerin üzərinə otaxlarm tikdirmişdi. Bin yerdə ipək xalıcası döşətmişdi. Ala sayvan gög yüzinə aşanmışdı. Doqsan tümən gənc oğuz söhbətinə dərilmişdi. Ağzı böyük xümrələr ortalığa salınmışdı. Doquz yerdə badyalar qurılmışdı. Altun ayaq, surahilər dizilmişdi. Doquz qara gözli, örmə saçlı, əlləri biləgindən qınalı, parmaqları nigarlı, boğazları birər qarış kafir qızları al şərabı altun ayağla Qalın Oğuz bəglərinə gəzdirirlərdi. Hər birindən Ulaş oğlı Salur Qazan içmüşdi. Çırğab-çırğab çadır, otaq bağışlardı. Qatar-qatar dəvələr bağışlardı. Oğlı Uruz qarşusında yay söykənib durardı. Sağ yanında qardaşı Qaragünə oturmışdı. Sol yanında dayısı Aruz oturmışdı.

19 мин
Duxa Qoca oğlı Dəli Domrul boyını bəyan edər

DUXA QOCA OĞLI DƏLİ DOMRUL BOYINI BƏYAN EDƏR, XANIM HEY!Məgər xanım, Oğuzda Duxa qoca oğlı Dəli Domrul deyərlərdi, bir ər var idi. Bir quru çayın üzərinə bir köpri yapdırmışdı. Keçənindən otuz üç aqça alurdı, keçməyənindən dögə-dögə qırq aqça alurdı. Bunı neçün böylə edərdi? Anunçun ki, “Məndən dəli, məndən gücli ər varmıdır ki, çıqa mənfimlə savaşa, - derdi; mənim ərligim, bəhadirligim, cılasunligim, yigitligim Ruma, Şama gedə çavlana”, - derdi.

9 мин

Стихи других поэтов