Təbriz səyahətinin icmalı
مردمان این شهر غالباً خودپسند و گرفتار درد تجملات، همه مستعد نفاق و بیخبر از منافع اتفاق؛ همیشه فکرشان به کارشکنی یکدیگر مشغول و دلشان بدان خوش است که میان دو تن از ایشان اختلاف حساب یا خصومتی از جهات دیگر حاصل آید تا اینکه اینان نیز دو تیره شده هر فرقه به هواخواهی یکی از طرفین متخاصمین برخاسته اجلاسها کنند و رشوتها بدهند و بگیرند؛ و در میان پلوها صرف شود تا بالاخره طرفین هر دو از پای درافتند. احدی از اینان در امثال این موارد به عنوان مصلحی سخن نمیگوید. همه از یکدیگر منتظر انتقام هستند که به محض لغزیدن قدم یکی، آن دیگران پایمالش کنند! این است شغلشان! بیخبر از اوضاع زمان، نه دنیا دارند نه آخرت. منتهای آرزویشان این است که از سقف هر اتاقی چلچراغ شاهنشان چندین شاخه آویخته آن را سرمایهٔ افتخار و مباهات خود شمارند. «زندهاند ولی مرده، مردهاند ولی زنده!»
باری، چاپارشاگرد اسبها را آورده بود. همانروز صاحبخانه را وداع کرده از آنجا با دلی پر از یک کوه درد و اندوه، روی به کنار «ارس»، حرکت کردیم. چون از شهر خارج شدیم، اسبها را رکاب کشیده راندیم تا نقطهای که سواد شهر دیده نمیشد. در آنجا دیدم چند تن از چپ و راست راه نشسته دیده به سوی ما دوختهاند.
از چاپار شاگرد پرسیدم: «اینان چرا یمین و یسار راه را گرفته و در این نقطهٔ دور از آبادی نشستهاند؟»
گفت: «آقاجان! اینان گویا از سادات شهرند. در اینجا انتظار ورود شما را میکشند.»
گفتم: «برای چه؟»
گفت: «سیدند، البته چیزی از شما توقع دارند. نیازی به اینان باید بدهی تا سلامت بگذری.»
گفتم: «چه عیب دارد؟ یوسفعمو! پنجشش قران در سر دست حاضر کن که رسیدیم به ایشان بده!»
چاپار را دیدم که بیاختیار خندید.
گفتم: «چرا میخندی عزیز من؟»
گفت: «از پنج شش قران حاضر کردن شما فهمیدم که معامله نزدیک است.»
گفتم: «مگر چند باید داد؟»
جواب داد که «حالا میرسیم خود میبینید!»
باری، چیزی نگذشت که به ایشان رسیدیم. دیدم ده پانزده نفر به علامت و نشان ظاهری سیادت -که از عمامه و شال کمر سبز و کبود عبارت است- از دو طرف راه پیش دویده جلو اسب من و یوسفعمو را گرفته سلام دادند. ما نیز جواب سلام را رد نمودیم.
به اتفاق گفتند: «سلامتانهٔ ما را التفات فرمایید! خدای شما را سلامت بدارد!»
یوسفعمو پول حاضر کرده را داد و گفت: «دیگر پول خرده نداریم. هر چه هست در میان خودتان تقسیم نمایید.»
به محض شنیدن این سخن همگی به یکبار برآشفتند. پولها را به سر صورت یوسفعمو پرانده گفتند: «با این مبلغ شیره خریده به سر خودتان بمالید.»
دیگری گفت: «اگر خرجی ندارید چند قرانی هم ما بدهیم. مردکه! هیچ شرم ندارید! مگر به ما مفت میدهید؟»
در این گیر و دار دیدم دو نفر از ایشان از دو طرف به پاهای یوسفعمو چسبیدهاند و میخواهند که پاهایش را از رکاب خالی کرده از روی اسب به زمین کشند. و از این طرف نیز دو سه نفر دیگر عباهای خودشان را به بازوان چپ پیچیده، دست به چماق، درصدد حمله و هجوماند. دیدم عجب هنگامهای است.
گفتم: «آقاجان! با این پیرمرد کار نداشته باشید. پیشتر بیایید تا ببینم از ما چه میخواهید.»
یکی گفت: «مال جد خودمان را میخواهیم. دیگر هیچ!»
گفتم: «آقاجان! قربان جد شما بروم! چه قرضی به شما داریم؟ در نزد ما چه حق و طلب از شماست؟»
گفت: «کدامین حق بالای این تواند شد که هر چه دارید خمس آن حق ماست؟ حتی ز پنج انگشت دست شما یکی حق سادات است.»
گفتم: «آقاجان! اول شما از کجا میدانید که ما مردمان متمول و صاحبچیزیم؟ ثانیاً چگونه بر شما معلوم شده که در نزد ما از خمس و حق سادات چیزی هست؟ ثالثاً ما را از کجا میشناسید؟ از مذهب و آیین ما چه اطلاع دارید؟ رابعاً ما از کجا بشناسیم که شما سید و اولاد پیغمبرید؟ خامساً پیغمبر خدا -صلواةالله علیه و آله- کجا امر فرموده است که شما در بیابان جلو مسافرین ناشناسا را گرفته به ضرب چماق پول بخواهید و لخت کنید؟»
یکی از آن میان گفت که: «فضولی موقوف! عقلت را به سرت جمع کن، بیندیش و آنگاه سخن بگو! اول شما را این جسارت از کجا حاصل شده که از سیادت ما بپرسی و از ما بینه خواهی؟ دوم اینکه ما شما را خوب میشناسیم. اسم شما ابراهیمبیگ است و در مصر اقامت دارید. پدرت دویست هزار تومان میراث نقدی به تو گذاشته. یک خواهرت نیز هست. و در این سفر از زیارت جدم امامرضا -علیهالسلام- به طهران و از آنجا به تبریز آمده و حالا درصدد مراجعت به مصر هستی. خدای پدر تو را بیامرزاد! به سادات خیلی پول میداد، صاحب خیرات و حسنات بود، مثل شما. اکنون فهمیدی که ما تو را خوب شناخته و بدون شناسایی جلو تو را نگرفتهایم؟ دیگر ما را بیش از این معطل مکن که خودت متضرر خواهی شد. وقت است که ده دوازده سید دیگر بدینجا برسند، آن زمان تکلیف تو سنگین میشود. خود میدانی! ما چهاردهتن اولاد رسول سه ساعت میشود که در این نقطهٔ دور از آبادی، در زیر آفتاب، به انتظار ورود شما نشستهایم. به هر یک از ما پنج تومان زودتر داده به سلامت درگذرید. اینقدر بدانید که هر چه ایستادگی در ادای این وجه کنی بر خود ستم کردهای. چه آخرالامر هم پیاز را میخوری و هم کوتک را، پول را نیز از تو میگیرند.»
Kitabxana.az · https://kitabxana.az/ru/works/zeynalabdin-maragayi-1-tebriz-seyahetinin-icmali
Клавиши ← → для перехода, R — случайное стихотворение
Другие произведения автора
چنانچه در سیاحتنامه نگارش یافت، شب ساعت سه در خانهٔ میزبان محترم ما در میان ابراهیمبیگ و یک نفر ملا مباحثه و مجادله به وقوع پیوست و کلاه ابراهیمبیگ به لامپا برخورد، لامپا شکست و خانه آتش گرفت. از کوشش و سعی بسیار، اطفای نایرهٔ خانمانسوز دست داد؛ ملا نیمسوخته خود را بیرون انداخت. اما به وجود ابراهیمبیگ از آتش آسیبی نرسیده با چند نفر او را بیرون کشیدیم. هیاهو به همسایگان سرایت کرده خلق انبوه و پلیس جمع شد. بعد از ساعتی دو دسته از طولومبهچیان [تلمبهچیان] محله رسیدند ولی از «یانقون» با حریق اثری نمانده بود.این کیفیت حریق در اسلامبول خیلی نقل دارد. اگر در یک محله یانقون (یا حریق خانمانسوزی) واقع شود، بعد از نیم ساعت تمام اهل اسلامبول خبردار میشوند که در کجا یانقون به هم رسیده. هر کس در آن محله خانهٔ اقربا و دوست و آشنا داشته باشد، سواره و پیاده به آن طرف دوان و هجومآور میشود. و قانون یانقون بدین قرار است: در اسلامبول در چند جا مناره بلند - که «قلهٔ یانقون» مینامند - ساخته شده، شب و روز دیدهبان [و] موکل، به هر طرف نگران هستند. قراول به محض دیدن علامت یانقون - نسبت به هر محله و سرزمین نشان مخصوص دارد - میکشد. فیالفور هفت تیر توپ انداخته میشود. قراول نزدیک قله فریاد میکشد: «یانقون وار!» صدای او را قراول کوچهٔ دیگر میشنود. آن هم به دستور، در تمام محله فریاد میزند «یانقون وار!» در فلان جا و فلان محله. فیالفور صدا به صدا وصل شده، اسلامبول - که عبارت از دهنهٔ بحر سیاه تا جزیرههای بزرگ (بویوکآدا) و تقریباً پنج و شش فرسخ میباشد - در نیم ساعت تمام نفوس با خبر میشوند که حریق در کجا واقع شده و در کدام محل. در شش مرکز آلای [؟] اطفائیه هست که از طرف دولت با علم و مشق مخصوص تعلیم و تربیت یافتهاند؛ جمیع اسباب و آلات اطفائیه حاضر است؛ منتظر شیپور حاضراش هستند. فوراً اسبها را بسته، محض شنیدن شیپور عرادهها راه افتاده، با نظام مخصوص معجلاً خود را به جای حریق میرسانند. اولاً چند باب خانه از اطراف حریق منهدم میسازند، بعد بنای آبپاشی میگذارند. سوای اینها، در هر محله یک دسته اطفائیه از اهل محله نیز هست و آنها را «طولومبهچی» مینامند. طولومبهٔ خود را برداشته پای برهنه به تعجیل تمام میدوند. هر کس اول رسید پنج لیره و دومی سه لیره انعام دارد؛ باقی بیبهرهاند.
İbrahim bəyin işinin sonu və təəssübkeşliyinin nəticəsi, 2روز ششم، تذکرهجات را صورت داده بلیت کشتی خدیویه گرفتیم. ولی احترام و مهربانی که در خانهٔ میزبان از خود و عیالش دیدهایم به توصیف نمیآید. پدر و یا خود ابراهیمبیگ چهقدر خوشبخت بوده که چنین دوست به دست آورده بودند. دوست حقیقی نادر به دست افتد، خصوصاً در این اوان که زمانه قحبه است و مردمانش آشفته به مکر و حیله، صداقت کم، شقاوت بسیار، امانت معدوم، خیانت موجود. از حکیمی پرسیدند: «یار خوب است یا برادر؟» گفت: «برادر خوب است اگر یار باشد.» بدیهی است یار صادق بیغرض از برادر بهتر است.یومالاحد به مصر تلگراف کردم: «میرزا عباس به خانه خبر ده با کشتی خدیویه عازم هستیم!»
İbrahim bəyin işinin sonu və təəssübkeşliyinin nəticəsi, 3سکینه را صدا کرده حال محبوبه را پرسیدم.گفت: «دختران آنجایند. مفصل گریه میکند، هر قدر سخنان تسلیتآمیز میگویند ساکت نمیشود؛ با حیرت نگاه میکند، جواب نمیدهد.» وقت شام همه رفتند مگر رفیقهٔ اصلی که دوست صادق و محبهٔ محبوبه بود ماند.
İbrahim bəyin işinin sonu və təəssübkeşliyinin nəticəsi, 4در این اثنا دقالباب کرده گفتم: «خانم تشریف بیاورید! من میروم.»در این بین حاجی مسعود آمد. گفت: «میرزا عباس با یک نفر که نمیشناسم آمده.»