Şərəfnamə, fəsil 5
Məsnəvi nədir?
Məsnəvi: hər beyti öz qafiyəsi ilə gələn uzun nəzm, adətən dastan və ya hekayə.
شبی چون سحر زیور آراستهبه چندین دعای سحر خواسته
ز مهتاب روشن جهان تابناکبرون ریخته نافه از ناف خاک
تهی گشته بازار خاک از خروشز بانگ جرسها بر آسوده گوش
رقیبان شب گشته سرمست خوابفرو برده سر صبح صادق به آب
من از شغل گیتی بر افشانده دستبه زنجیر فکرت شده پایبست
گشاده دل و دیده بر دوختهبه ره داشتن خاطر افروخته
که چون بایدم مطرحی ساختنشکاری در آن مطرح انداختن
فکنده سرین را سراسیمهوارچو بالین گوران به گوران نگار
سرم بر سر زانو آورده جایزمین زیر سر آسمان زیر پای
قراری نه در رقص اعضای منسر من شده کرسی پای من
به جولان اندیشهٔ ره نوردز پهلو به پهلو شده گرد گرد
تن خویش در گوشه بگذاشتهبه صحرای جان توشه برداشته
گه از لوح ناخوانده عبرتپذیرگه از صُحْف پیشینگان درسگیر
چو شمع آتش افتاده در باغ منشده باغ من آتشین داغ من
گدازنده چون موم در آفتاببه مومی چنین بسته بر دیده خواب
مگر جادوان از من آموختندکه از موم خود خواب را دوختند
در آن رهگذرهای اندیشناکپراکنده شد بر سرم مغز پاک
درآمد به من خوابی از جوش مغزدر آن خواب دیدم یکی باغ نغز
کز آن باغ رنگین رطب چیدمیو زو دادمی هر که را دیدمی
رطب چین درآمد ز نوشینه خوابدماغی پرآتش دهانی پرآب
برآورده مؤذن به اول قنوتکه سبحان حی الذی لایموت
برآمد ز من نالهای ناگهیکز اندیشه پر گشتم از خود تهی
چو صبح سعادت برآمد پگاهشدم زنده چون باد در صبحگاه
شبافروز شمعی برافروختموز اندیشه چون شمع میسوختم
دلم با زبان در سخنپروریچو هاروت و زُهره به افسونگری
که بی شغل چندین نباید نشستدگر باره طرزی نو آرم بهدست
نوایی غریب آورم در سروددهم جان پیشینگان را درود
برآرم چراغی ز پروانهایدرختی برآرایم از دانهای
که هرک افکند میوهای زان درختنشاننده را گوید ای نیکبخت
به شرطی که مشتی فرومایگانندزدند کالای همسایگان
گرفتم سرِ تیزهوشان منمشهنشاه گوهر فروشان منم
همه خوشهچینند و من دانهکارهمه خانه پرداز و من خانهدار
برین چار سو چون نهم دستگاه؟که ایمن نباشم ز دزدان راه
که دارد دکانی در این چار سو؟که رخنه ندارد ز بسیار سو؟
چو دریا چرا ترسم از قطره دزد؟که ابرم دهد بیش ازان دستمزد
اگر برفروزی چو مه صد چراغز خورشید باشد بر او نام داغ
شنیدم که رندی جگر تافتهدرستی کهن داشت نو یافته
شنید از دبیران دینار سنجکه زر زر کشد در جهان، گنج گنج
به بازار شد تا به زر زر کشدبه یک مغربی مغربی درکشد
به دکان گوهر فروشی رسیدکه زر بیشتر زان به یک جا ندید
فرو ریخته زر یک انبان چستقراضه قراضه درستا درست
به امید آن گنج دیوار بستبرانداخت دینار خود را ز دست
چو دینارش از دست پرواز کردسوی گنج صراف سر باز کرد
فروماند مرد از زر انگیختنوز آن یک عدد در صد آمیختن
به زاری نمود از پی زر خروشبنالید در مرد جوهر فروش
که از ملک دنیا به چندین درنگدرستی زر آورده بودم به چنگ
شنیدم نه از زیرکی ز ابلهیکه زر زر کشد چون برابر نهی
به گنجینهٔ این دکان تاختمزر خود برابر برانداختم
مگر گردد آن زر بدین ریختهخود این زر بدان زر شد آمیخته
بخندید صراف آزاد مردوز آمیزش زر بدو قصه کرد
که بسیار ناید بر اندکییکی بر صد آید نه صد بر یکی
بران کس که شد دزد بنگاه منبساست این مثل شحنهٔ راه من
بسا آسیا کو غریوان بوَدچو بینند مزدور دیوان بود
ز دزدان مرا بس شد این دست مزدکه بر من نیارند زد بانگ دزد
سیاهان که تاراج ره میکنندبه دزدی جهان را سیه میکنند
به روز آتشی برنیارند گرمکه دارد همی دیده از دیده شرم
دبیران نگر تا بهروز سپیدقلم چون تراشند از مشک بید
نهان مرا آشکارا برندز گنجه است اگر تا بخارا برند
نخرند کالا که پنهان بودکه کالای دزدیده ارزان بود
ولیکن چو غیب آشکارا شوددل دوستان بی مدارا شود
اگر دزد برده ندارد نفیربود دزد خود شحنهٔ دزدگیر
به ارمن گذارم که خود روزگاربه هر نیک و بد باشد آموزگار
ترازوی گردون گردش بسیچنماند و نماند نسنجیده هیچ
В ночь, светившую мне, как нам светит рассвет,Словно данную утренним просьбам в ответ,
Ясный месяц сиял светом тихим и томнымНад землею, покрывшейся мускусом темным.
Смолк житейский базар. Шум вседневный потух.Колокольчик верблюда не мучил мой слух.
Страж ночной задремал. Подчинясь небосводу,Утро светлую голову спрятало в воду.
Отряхнув свои руки от суетных дел,На себя я оковы раздумий надел.
Свое сердце раскрыв и закрыв свои очи,Думал я в тишине, в свете сладостной ночи,
Как бы лучше расставить потайную сеть.Наилучший улов мне хотелось иметь.
Бросив тело свое, этой ночью бессоннойЯ пошел по долинам души вознесенной.
То мне, полная тайны, мерцала скрижаль,То к страницам былым уносился я вдаль.
И огонь снизошел и потек моим садом,Обожжен был мой ум этим пламенным ядом.
И, полны опасений, взыскуя пути,Мысли долго не знали, куда им идти.
И кружились они в неустанном кипенье,И узрел новый сад я в своем сновиденье.
В том саду, не похожем на наши сады,Собирая плоды, раздавал я плоды.
Но проснулся плоды раздававший всем встречным,И пылал еще мозг его сном скоротечным.
Возгласить муэззину пришла череда:«Он велик, сей живой, сей живущий всегда!»
И раздался мой стон в час вседневного бденья:Я был полон пыланья ночного виденья.
Но лишь утро благое одело восток,Ожил я, как рассветный живой ветерок.
И зажег я над сумраком реющий светоч.Весь рассудок мой был — пламенеющий светоч.
Волховали, предавшись словесной игре,Мой язык и душа, как Марут и Зухре.
Я промолвил себе: «Ты забыл свое дело,А давно уже сердце творить захотело».
Новозданным и давним напевом согрет,Летописцам ушедшим пошлю я привет.
Я смогу светлячка сделать светочем новым.Взяв зерно, всех возрадовать древом плодовым.
Тот, кто вкусит мой плод, громко вымолвит: «Маг,Это древо взрастивший, воистину благ», —
Если он не из тех, кто, так вымолвив, следомЛовко выкрадет скарб, припасенный соседом.
Ну так что же! Весь блеск в моих замкнут словах.Всех торгующих жемчугом я шаханшах.
Я взрастил сладкий плод, для другого он — пища.Он — крадущийся в дом, я — хозяин жилища.
Как поставить мне лавку на этом углу?Каждый уличный вор что-то спрячет в полу.
Тут не сыщется лавки, к которой бы воры,Чтоб ее обокрасть, не направили взоры.
Нет! Я — море! Не жаль мне сто капель отдать.Сколько туч мне пошлют их опять и опять!
Хоть бы тысячу лун твоя длань засветила,Быть им все же с печатью дневного светила.
[…]
Единицу к себе тянет сотня всегда,К одному не потянется сто никогда.
Kitabxana.az · https://kitabxana.az/works/nizami-serefname-5
← → düymələri ilə keçid, R — təsadüfi şeir
Müəllifin digər əsərləri
Ver, saqi, Rum üzlü, gülgün şərabdan,Təbim zənci kimi şəndir bu zaman.
Şərəfnamə, fəsil 17Dur, saqi, şərab ver ki, sərxoş olum!Noğul ver, şərabla bir az xoş olum!
Şərəfnamə, fəsil 18Ey saqi, mübarək şərabdan doldur,Mənə ver, igidlər dərmanı odur!
Şərəfnamə, fəsil 19Dur, saqi, əl uzat süzülmüş lələ!Könlümdən bulanlıq dərdi təmizlə!
Başqa şairlərin şeirləri
Naz et, dedim gözələ, işvələr azdır,Baş açmadım oynundan onun, bu nə nazdır?
GözəllikGözəllik əzəldən bütün ellərinHəvəslə qoşduğu bir şanlı qayə;
Kimdir ki, verməsin könül əbrukəmanlaraKimdir ki, verməsin könül əbrukəmanlara,Dil verməmək mahaldı bu dilsitanlara.
YoxdurEy canım cəlladı, ömrüm yağısı,Məgər səndə zalım din iman yoxdur,