Əlavə, 4
Səhifə 1 / 2
مقصود دولت انگلیس در این مدت بلاشک منحصر به تصرف سواحل هند بوده است. اما از آنجایی که تسخیر هر ملک، ملک دیگر را لازم دارد دولت انگلیس هم به اقتضای این تسلسل پولیتیک دولتی لابد بوده است که به تدریج کل ممالک هند را مسخر کند. تصرف مدرس، تصرف کلکته، اسباب تصرف بنگاله و بنگاله موجب تصرف دکن شد. حفظ این ممالک انگلیسان را به دهلی آورد. فقط دهنی تصرف افغانستان را لازم ساخت. شکست کابل مقتضی فتح حیدرآباد سند، فتح حیدرآباد سند موجب شکست و انقراض حکومت پنجاب شد. «لاهور» بدون ضبط «پیشاور» ممکن نبود. وضع این سرحدات استقلال هرات را لازم ساخت و حال استقلال هرات غصب سیستان را لازم دارد. هیچ شکی نیست همان لزومی که انگلیسان را برخلاف میل ایشان از میان چند دولت مستقل گذرانده و از کلکته به هرات آورده، حکماً ایشان را از سیستان نیز پیشتر خواهد برد. این بسط استیلای انگلیس از شرایط جبری استیلای مزبور است.
آن سفیر نامی انگلیس -که در کابل کشته شد- میگوید: «استیلای انگلیس مثل آن دایرهای است که در میان یک حوض بزرگ به واسطهٔ یک ضرب خارجی بر روی آب احداث میشود. دایرهٔ مزبوره متصل بسط مییابد تا آخر از شدت بسط محو میشود. پس استیلای انگلیس هم ناچار باید متصل وسعت بیابد تا آخر از شدت وسعت از روی زمین محو بشود.»
اوضاع یک سمت ایران را بیان کردیم. حال، تحقیق اوضاع سمت دیگر آن را باید کرد. وضع پولیتیک روس در مشرق زمین از آفتاب روشنتر است. اقتدار آن دولت از دول همسایه ابداً باکی ندارد و تا امروز استعمال حیله و خدعهٔ دولتی را نیز هرگز لازم ندیده است. پولیتیک روس به آواز بلند به جهانیان اعلان میکند که خدا ممالک آسیا را به من ارزانی فرموده، تسخیر هند سرنوشت ملی من است؛ هیچ چیزی مرا از تحصیل این عطیهٔ خداوندی باز نخواهد داشت. دولت روس از آغاز ظهور خود این مسلک ملی را به عالم اعلان کرده است. از پنجاه سال به این طرف قدم به قدم رو به این مقصود پیش میرود و اگر در عرض راه مقصود گاهی ایستاده برگشته است، این تخلفات ظاهری محض عوارض موقتی بوده، بر استقامت حرکت اصلی آن به هیچ رجه تأثیری نداشته است. صد و سی و شش سال قبل از این -که هنوز اسم دولت روس در این صفحات تلفظ نشده بود- پتر کبیر برای ابتدای طرح تسخیر آسیا با چهل هزار نفر از «دربند» گذشت و سمت شرقی گرجستان را تا به مازندران تصرف کرد. ولی پس از فوت پتر کبیر، صولت نادری تمام آن دستگاهی را که مؤسس شوکت روس به اعجاز عقلیهٔ خود در این سمت خطهٔ «قفقاز» بر پا کرده بود، به یک نهیب قادرانه باطل و منهدم ساخت. ولکن با وجود این شکست اول و شکستهای دیگر، باز امروز دولت روس در این سمت کوه قفقاز به قدر ده مقابل تسخیرات پتر کبیر ولایت در تصرف خود دارد. هیچ نوع حادثهٔ خارجی و هیچ نسم انقلابات درونی دقیقهای دولت روس را از ترقی طبیعی خود باز نداشته است. اقتدار روس در سمت آسیا متصل پیش رفته است و میتوان گفت که الان در صحرای گرگان و سواحل جیحون به جهت انتزاع سلطنت آسیا صفآرایی میکند. وقتیکه شخص مراتب اقتدار روس را تحقیق میکند اول نکتهای را که موجب تأمل میبیند این است که چرا دولت روس ظرف این مدت یکصد و سی سال همهٔ ممالک آسیا را نگرفته است. بقای ممالک آسیا، به تصدیق کل وزرای فرنگ، هیچ دلیلی ندارد مگر یک خبط بزرگ، که تا این اواخر دامنگیر دولت روس شده و آن خبط بزرگ این است که پتر کبیر حرکت سیل قدرت روس را دو طرفی قرار داد. یکسر این سیل قدرت را به سمت آسیا سرازیر کرد و سر دیگر آن را رو به فرنگستان برگردانید. اخلاف پتر کبیر نیز خبط او را به اقتضای حرکت اولی رفتهرفته وسعت دادند و تمام قدرت خودشان را صرف پولیتیک فرنگ ساختند. کل اهل پولیتیک و جمیع وزرای مشهور فرنگستان متفقاً اقرار دارند که هرگاه دولت روس عشر آن اجتهاد و تدبیری را که در سمت فرنگ به کار برده صرف سمت آسیا کرده بود، حال، تمام آسیا در تصرف دولت بود و به واسطهٔ تصرف آسیا در سمت فرنگ نیز مقصود اصلی او به عمل آمده بود. مدت سی سال علیالدوام، رؤسای ملک فرنگ به ایمپراتور نیکولا فریاد کردند که «شما در امور فرنگ حق مداخله ندارید، ملت روس به حکم تقدیر مأمور تسخیر آسیاست، ما این مأموریت شما را تصدیق داریم، از امور فرنگ دست بکشید و مشغول انجام مأموریت خود باشید.» به جایی نرسید.
یکی از پولیتیکشناسان معروف میگوید: «دولت روس به حکم تقدیر مأمور است تمدن ممالک فرنگ را به ممالک آسیا نقل بدهد. چیزی که مانع پیشرفت این مأموریت شده این است که دولت روس نمیخواهد در آسیا چنان مشغولیتی پیدا کند که حواس او را از امورات سمت فرنگ برگرداند. دولت روس، عوض اینکه حواس خود را صرف ممالک فرنگ بکند، هرگاه مشغول آسیا نموده بود، حال بسیاری از ممالک آسیا، خصوصاً هندوستان، در تصرف آن دولت میشد و بیدق روس هم در بعض ممالک عمدهٔ آسیا و هم در کنار رود اتل، هم در کلکته مرتفع بود. دولت روس به اقتضای وضع طبیعی خود به حکم تقدیر مأمور است که تجارت آسیا و فرنگستان را تصاحب نماید، چیزی که مانع انجام این مأموریت شده عدم تمدن طوایف آسیاست. بنابراین، دولت روس را واجب است که حالت طوایف مذکوره را جبراً تغییر بدهد و دایرهٔ استیلای خود را روز به روز در آن صفحات وسعت داده تمدن فرنگستان را چنانچه شاید و باید در آن سامان منتشر سازد.»
یک دانشمند دیگر میگوید: «برای دولت روس واجب است که محرک ترقی ممالک آسیا شود و این ممالک را از نعمات تمدن مغرب زمین بهرهیاب سازد. روش عقلیهٔ دولت روس همت این دولت معظم را دعوت میکند که این مسلک خود را از دست ندهد. دولت روس باید ممالک آسیا را مسخر کند، هم به زور تجارت و هم به زور اسلحه، هم به زور پولیتیک، مراسم تمدن را در آن سرزمین مجرا دارد.»
یک حکیم نمساوی میگوید: دولت روس حق و صلاحیت آن را دارد و بر ذمهٔ آن دولت واجب است که بر ممالک وسط آسیا مسلط شود و آن صفحات تاریک را به نور تمدن روشن سازد.»
یک مصنف فرانسوی میگوید: «دولت فرانسه باید دولت روس را مقوی باشد که ممالک آسیا را تصرف نماید. دولت روس هم در مقابل دول فرنگستان ایستاده است، هم در مقابل حکومتهای آسیا. اما خزاین دولت روس کلاً صرف پیشرفت پولیتیک سمت فرنگستان شده است. هرگاه دولت روس یک قسمت اقتدار خود را از سواحل بالتیک به دریای خزر برگردانیده بود، حال، از بنادر چین تا به دریای سفید همه را در تصرف خود داشت. اما نیکولا، ایمپراتور روس، به واسطهٔ حرص طبع غیور و به اقتضای حفظ آن تسلط عظیم که در امور پولیتیک سمت فرنگ به هم رسانیده بود، نتوانست از مسلک اسلاف خود تخلف نماید؛ ولی بعد از این درس آخری دولت مشارالیها از قید خبط قدیم خود به کلی خلاص شد، چنانکه حال در امور داخلهٔ فرنگ هیچ کاری ندارد مگر تماشای دولتی. کل حواس این دولت، بر خلاف سابق، امروزه صرف اوضاع آسیاست.»
هرگاه گوش اهل ایران، مثل گوش ملت انگلیس، بر آواز مخبر راستگوی با اطلاع باز بود، من هم، مثل مصنف انگلیس، اکنون فریاد میزدم که: «برخیزید ای وکلای دولت و ملت ایران و ای بزرگان اسلام! برخیزید از خواب غفلت، که ظهور طوفان مهیب و خانهبراندازی نزدیک است و مجال تدارک گرفتن جلو آن محال! اکنون مجرای سیل قدرت روس از سمت فرنگستان تماماً رو به سمت آسیا گردید. خطراتی که از جانب انگلیسیان ملحوظ بود، در جنب این خطر عظیم هیچ وقعی و نمودی ندارد. امروز به یک خبط جزئی استقلال دولت و ملی ما تمام است و به یک اشارهٔ پترسبرگ ایام عمر سیاسی ما سپری است. مسلک و مقصد پولیتیک روس را بیش از این شرح نمیدهم. مقصود این پولیتیک پرواضح و راه این سیل بلا نیز به خوبی معین است. دولت روس باید حکماً به سمت هند حرکت بکند و قصد او بر هیچکس مخفی نیست. هر وزیری که منکر این قصد او است باز مثل سابق در کمال آسودگی مشغول مزید تشخص و خودپرستی باشد؛ هر کس که ادعای غیرت و دولتخواهی میکند مقابلهٔ سیل استیلای روس را مهیا باشد. دور نیست در ایران بعض اشخاص، به واسطهٔ عدم لازمهٔ اطلاعات، امکان لشکرکشی دولت روس را به سمت هند منکر باشند. و در باب این مطلب یک صاحبمنصب معروف میگوید: «وزرای مشهور و اشخاص مخصوص که از این مسئله استحضار تمام دارند، جمیعاً بر امکان و سهولت سفر هند مقر و معترفاند.»
Kitabxana.az · https://kitabxana.az/works/zeynalabdin-maragayi-1-elave-4
← → düymələri ilə keçid, R — təsadüfi şeir
Müəllifin digər əsərləri
مکن کس را به اندک ظن باطل عقوبت، تا پشیمانی نیارد!که چون شک در یقین گردد هویدا پشیمان کرده را سودی نیارد
Mikado nitqinin tərcüməsiترجمهٔ نطق اعلیحضرت «میکادو»ایمپراتور ژاپون در اول روز تأسیس مجلس پارلمان، اعلان مشروطیت به ملت خوشعاقبت و ترک استقلال [استبداد] و شمهای از وطنپرستی و جوانمردی ژنرال نوژو در جنگ «پورآرتور» و فدا کردن دو فرزند خود و پاداش مرحمتهای پادشاه جوانبخت که به ملت مشهود فرموده بودند.
Yaponiyanın tərəqqisi və yapon qadınlarıاز این چند بیت مثنوی، از هزار یک تعریف و تمجید این ملت جوانبخت خوشعاقبت ژاپون، آنچه شاید و باید ثمرهٔ نطق اعلیحضرت «مقادو» چه درجه سبب ترقی محیرالعقول این ملت گشت مفهوم نمیشود، دریغ آمدم که در این موقع شمهای از هزار یک ترقیات فوقالعادهٔ این گروه خوشبخت را ذکر ننمایم.چون مقام اوج این طایفهٔ خلقالساعه گشته، زیرا که چهل سال پیش نه از ایشان اسمی و نه رسمی بود، مجهول عالم بودند، در اندک زمان چنان اوج کردند که عبرة للناظرین گشتند و سرانگشت عموم سیاسیون روی زمین به دندان حیرت گذاشتند، جهت عبرت هر قوم و ملت کرورها کتب تصنیف و تألیف کرده در مطبوعات عالم -بهغیر از ایران- بابالتجارای مفتوح شد؛ هر صاحب غیرت و حمیت جلدی خریده با کمال میل و رغبت به مطالعهاش میپردازد و این ملت به حدی در شرق و غرب عالم نام بلند حاصل کردند که اگر چنانچه «اویاما» سردار بری و «توغو» امیرالبحر را در پایتختهای امریک و اروپ به یک اطاق بگذارند و اعلان کنند که دیدار «توغو» و «اویاما» را نشان میدهیم به دخولهٔ یک تومان، از خُرد و بزرگ رغبت کرده دخولیه را داده و ایشان را میبینند و تماشا میکنند که در چه هیکل و قیافه هستند و ملیونها از اینرو ثروت میتوان اندوخت و حال آنکه غیر از جوهر بنیآدم چیز دیگر نیستند و کسانی هستند که پانصد تومان میدهند که نیم ساعت با ایشان مصاحبت نمایند و اشخاصی هستند که چندین هزار تومان مایه گذاشته اینها را دعوت میکنند به مهمانی. این شهرت و عزت حاصل نشده مگر از شاهپرستی و وطندوستی و از حسن تربیت و علم اخلاق و دیانت و امانت ایشان که در نزد دوست و دشمن عزیز و محترم داشته نام نیکو در جهان به یادگار گذاشتند. چون از بنی نوع ما هستند، لازم آمد که ترجمهٔ حال ایشان تذکره شود به نام انسانیت، والاّ ما مأمور نیستیم اخلاق حسنه را در بیدینی دیده بپوشانیم. آیین و مذهب امری است که
Vətənə niyaz və nəsihətlərارباب دانش میدانند که در میان این ملت ز زن، مرد، غنی، فقیر، عالم، جاهل، شیخ و شاب چه شورش و غوغاست، چه دست و پا میزنند، عشق وطن پروانهوار چهسانشان به دور شمع سلطنت و حفظ استقلالیت دولت میگرداند. در کاغذ خود مادام اویاما میگوید: «۱۷۰۰۰۰ زن تربیت کردم که در پرستاری مجروحین مشغولاند.» معلوم است اعضای هیئت خیریه که مرکب از دویست و پنجاه هزار زنان است، هیچیک به مفت اسم خودشان را اعضا نتوانند نهاد، از ده تا صد تومان باید پول بدهند تا آنکه نامشان قید به دفتر و مفتخر شوند. بلی! در مقابل عشق حقیقی وطن هیچجای تعجب نیست. این اعضا تمام درس خوانده و عالمه و از زنان کبار ملتاند. از طبقهٔ فقرا و همت و حمیت آنها یکی را جهت نمونه ذکر نماییم: وقتی اعلان جنگ شد، یک نفر دهاتی رفت به دیوانخانه عرض نمود: «من میخواهم سرباز داوطلب باشم، جنگ بروم.» بعد از رسیدگی، جوابش دادند: «قانون اجازه نمیدهد و تو را قبول نتوانیم کرد، جهت آن که مادر پیری داری و تو را لازم است مواظبت حال مادر پیرت کنی.» هر چه اصرار کرد، ردش نمودند. مأیوس و غمین برگشت، در حالت یأس و گریه به مادر خود کیفیت را گفت: «چه شدی برادرم زنده بودی که من محروم از این فیض نماندمی؟ تمام رفقایم رفته فیض ثواب شهادت را در راه وطن دریافته، مرا به بهانهٔ آنکه مادرت بیپرستار است محروم از این شرف ابدی نمودند.» این را میگفت و به های های میگریست، مادرش در اطاق دگر رفته کارد تیزی را حواله به دل پاک که از حب وطن پر بود مینماید و فریاد میزند: «بیا پسر جان! آن وجود که مانع از آرزوی قلبی تو بود از میان برخاست. بعد از مرگ من، عذری دیگر برای قبولی در سرای تر نماد. برو با دشمن وطن بجنگ!»بالجمله، اینها نه خودنمایی و نه برای مکافات دنیوی است، بلکه مذهب وطنپرستی و شاهپرستی ایشان است.
Başqa şairlərin şeirləri
Hər gün kötük üstündə təzə bir qan var.
Ey büti-tutizəban, gəl ki, məqalın istərəmEy büti-tutizəban, gəl ki, məqalın istərəm,Təşneyi-didarinəm, abi-zülalın istərəm.
AğlaramÇərx fələk məni qıldın divanəAyrı saldın yarı anıb ağlaram
DardanelI– Ayın başında, maaş cədvəlinə qol çəkib neçə yüz manat alırsınız, elə bilirsiniz ki, bir igidlik elədiniz?