Səhifə 1 / 2

اهل مجلس را مغلولاً در زندان نگاه دارند؟ بعد از آن که کردید آن‌چه کردید و همت و شجاعت ملت غیور را دیدید که از نزدیک و دور، حاضر و غائب، صغیر و کبیر، اعلی و ادنی، عالم و جاهل، عموماً جان به‌کف منتظر فرمان‌اند، اگر در شماها ذره‌ای از غیرت بودی بعد از فهمیدن خبط و خطای خود لازم بود که از خجلت و شرمندگی خود را هلاک نمایید، نه این‌که کلاه بر سر گذاشته به میان مردان داخل شوید. می‌بایست که همه شما مانند «صنیع حضرت» خود را بشناسید، ملبس به لباس زنانه شوید؛ ای نامردان که نه مردید و نه زن!

دردا که دوای درد پنهانی ما افسوس که چارهٔ پریشانی ما

در عهدهٔ جمعی است که پنداشته‌اند آبادی خویش را ز ویرانی ما

ای غم‌خوار ما! این نمرهٔ ۳۷ جگر مرا کباب کرد، زیرا که می‌دانم در وقت نوشتن این مقاله در چه حالت بوده‌اید.

بنال بلبل اگر با منت سر یاری‌ست که ما دو عاشق زاریم و کار ما زاری‌ست

ای مجنون عشق وطن دو سال است که با شاه و درباریان راز و نیاز کردی، درد ملت را تماماً نوشته علاج درد را نشان دادی و مضرت استبداد را یک به یک شمردی و منافع مشروطه را کماهو حقه بیان کردی، خیالات همسایگان را القا نمودی، دست التجا به دامن شهنشاه ایران زدی، به کام نرسیدی.

خطاب به شاه: شهنشاها، پدر مهربانا، تجدارا، ایرانیان پناها، رحم کن، مرحمت فرما! مملکت تو ویران، ملت تو پریشان، به گفتهٔ این خائنان منگر! دوستان را دشمن می‌شماری، همهٔ این خائنان دوست‌نما را دوست می‌انگاری. وانفسا! می‌گوید: پادشاه را رعیت لازم [است].

با رعیت صلح کن و زچنگ خصم ایمن نشین زان‌که شاهنشاه عادل را رعیت لشکر است

شما را به خدا! انصاف است که از سی کرور رعیت دست کشیده به سی نفر نوکر خائن اعتماد فرمایید که عموماً بی‌علم و بی‌معرفت از دنیا بی‌خبر؟ پادشاها!

نباید که پریشان بود قواعد ملک نگاه‌دار دل مردم از پریشانی

چنان‌که طایفه‌ای در پناه جاه توانند تو در پناه دعا و نیاز ایشانی

شهنشاها! «که شه از رعیت بود تاجدار.» پادشاها!

ضرورت است که آحاد را سری باشد وگرنه ملک نگیرد به هیچ‌گونه نظام

به شرط آن که بدانند سر اکابر قوم که بی‌وجود رعیت سری‌ست بی‌اندام

این‌ها را چندین سال است گفتیم و نوشتیم و تبلیغ کردیم، غیر از این که روز به روز بیداد افزودند و ساعت به ساعت به اضمحلال مجلس مقدس کوشیدند، این مفسدین و مبغضین عسکر عثمانی را به حدود ایران دعوت نموده که مجلس را بر هم زند، تا کار را به جایی رساندند که ناصرالملک را به دار کشند و شکم درند و کعبهٔ مقصود را هدف گلولهٔ توپ آتشفشان نمایند، وکلای سی کرور مسلمین را با غل و زنجیر به زندان برند. خدایا کشندگان این نقشهٔ میشوم را خوار و ذلیل و رسوای خاص و عام فرما! مختصراً، چنان که در فصل چهارم معاهده در بین اعضاء مجلس مقدس و سلطان در حضور حجج اسلام شده تا این‌ها جزا نبینند، به این معاهده و مصالحه اعتماد و اطمینان نباید کرد؛ اگر شیطان رجیم از شیطنت خود توبه نماید، باز اینان گمان ندارم که از افعال ناشایست و وسواس خود نادم شوند. توبهٔ گرگ مرگ است. اگر خدا نکرده دفعهٔ چهارم نقض عهد شود، مسلم است یا رعیت از دست شاه به‌در می‌رود و یا شاه از دست رعیت. ملت به این کلام مترنم است:

یا تو را من وفا بیاموزم یا ز تو من جفا بیاموزم

یا وفا یا جفا از این دو یکی یا بیاموز یا بیاموزم!

خلاصهٔ کلام، اگر اعلی‌حضرت طرفدار مجلس و طالب مشروطه می‌باشید، لازم است که دشمنان پارلمنت را -که در واقع دشمن خانوادهٔ سلطنت‌اند- از جوار سلطنت دور و بلکه از خاک ایران مهجور فرمایید! بعد از تبعید ایشان، والله بالله تالله -که قسم جلاله زیاده بر این نیست- حفظ و حراست وجود مبارک اعلی‌حضرت به عهدهٔ رعیت علاقه می‌گیرد، به شرط حفظ قانون مشروطیت که خود صحه گذاشته‌اند.

اعلی‌حضرتا! به‌ذات پاک خدا، به حق حق و ولی مطلق و به روح اطهر مظفرالدین شاه -که امروز ملت ایران را عظیم سوگند است- و به شرف انسانیت و به ناموس ایرانیت قسم! که این خائنان دشمن سلطنت قاجاریه هستند و این‌ها را به‌جز وانفسا گفتن و خیال خام خود پختن خیالی نیست. پول‌ها جمع کرده شب‌نامه‌ها طبع کرده و نشر نمودند، نامربوطات و لاطایلات به اسم مجاهدین طبع و نشر کردند، که دل اعلی‌حضرتت را از حریت و آزادی، قلم مکدر سازند. آنان که می‌گویند جان در راه استقلال تو خواهیم داد، به خدا دروغ می‌گویند. مگر فلان نبود که در نخستین مجلس مقدس نطق‌ها می‌کرد و خود را بی‌واهمه و ترس می‌نواخت و می‌گفت تا قطرهٔ آخرین خون خود را در راه پیشرفت مشروطه نریزم پای بازیس نخواهم گذاشت؟ همهٔ آن خودستایی‌ها به واسطهٔ

جلب منافع شخصی بود؛ وقتی که نائل به مرام نشد بر عکس ادعای اولی بروز کرد.

خوش بود گر محک تجربه آید به میان تا سیه روی شود هر که درو غش باشد

کسی که خون خود را در استقلال مشروطه جاری می‌کرد، مجلس مشروطه را می‌خواست به توپ ببندد. چه مناسب در حق این گروه سروده:

گروهی چو یک مشت عفریت عریان به کنجی چو گور یهودان خیبر

سبک سایه [جامه] و سنگ‌فرش و غذا غم هنر فتنه و فخر شور و شرف شر

چو نسناس ناکس، چو خنریز ابتر چو یأجوج بی‌حد، چو مأجوج بی‌مر

سواران ولی بر نمد زین سارخ شجاعان ولیکن به فسق و به ساغر

همه غافل از حکم دین و شریعت همه بی‌خبر از خدا و پیمبر

چو دیوان بندی، همه پیر و برنا چو غولان وحشی، همه ماده و نر

ای اهل ایران! این عمارت بهارستان تالی کعبه در نظر عموم اسلامیان است و ساکنین آن مقدس و عزیز و محترم‌اند، حسن توجه عموم ملت اسلام به سوی آن عمارت معطوف. چه‌سان راضی توانند شد که با تمهیدات ابلیسانه آن خانه را هدف تیر توپ و تفنگ نمایند. مانند حجاج‌بن‌یوسف که [هزارو] دویست و شصت و سه سال قبل با منجنیق، سنگ به خانهٔ کعبه انداخت، عموم مسلمین هر صبح و مساء توبیخ می‌کنند او را. هیچ فرق در میان این‌ها نیست. چه تفاوت با عمر بن‌سعد که تیر به جانب حضرت سیدالشهدا -علیه‌السلام- انداخت و گفت: «شاهد باشید که اول من به جنگ آغاز کردم!»؟ مثل این کلام را نامردی دیگر که با قلم‌تراش چشم مظلومی را کنده، گفت: «شاهد باشید آن کسی که اول چشم مشروطه‌طلب را کند من بودم!» اگر ظلم‌های این طبقه را، که در مدت سه روز در میدان توپخانه کرده‌اند، به قلم آورم خواهید دانست که از حزب شیاطین که در میدان کربلا حاضر گشته بودند هیچ فرق ندارند و با ایشان هم عقیده و یکسان‌اند؛ اگر دست می‌یافتند سر حجج‌الاسلام آقا سید عبدالله و آقا سیدمحمد را هم از قفا می‌بریدند، به اولاد رسول خدا رحم نمی‌کردند.

چون بعد از مصالحه قرار گذاشتند که به این‌ها جزا بدهند، عوض جزا، در خانه‌های خود به استراحت نشسته تمهید علاحده می‌کنند که چگونه این مکان مقدس را شخم کنیم و آب ببندیم و سی کرور ملت را به خاک سیاه نشانیم. لکن ملت بیچاره چشم به راه مجازات ایشان است که بعد از آن که علمای عظام و فقهای کرام به حکم بر محارب بودن ایشان دادند، باز ملاحظهٔ نوعیت در کار است. مختصراً، مادامی که این ابلیسان انسان صورت در پای‌تخت بی‌مجازات بمانند و سزای افعال و کردارشان را ندهند و مغلول نکنند، ملت به این صلح و آشتی اعتماد نخواهند نمود. آن که بعد از یک سال خواهد شد امروز بشود، مرگ یک روز: شیون یک روز! عموم مردم سرگردان، باب تجارت بسته، اعتبار مفقود، هر کس منتظر همان هنگامه است که در اواخر نامهٔ مقدس یادآوری گشته. روزنامه‌های طهران این روزها آزاد نیستند. مجلس اذن نمی‌دهد که ماوقع را کماوقع بنویسند، افکار ملت را واضح بیان نمایند. شاهنشاها، ایران‌مدارا! این خائنین اعلی‌حضرتت را مشتبه و اغوا می‌نمایند، مثل پادشاهان روس و عثمانی و رعیت را مانند رعایای ایشان ارائه می‌دهند. سهو بزرگ و خطای سترگ و غلط محض است. اولاً این دو پادشاه هر دو عدالت‌خانه و قانون دارند، فقیر و غنی مساوی‌ست، هر دو به محکمهٔ عدالت حاضر شده، مدعی و مدعی علیه هر دو پهلوی هم نشسته فصل دعوا می‌نمایند. در ثانی، این دو پادشاه هر در ظاهر وزرای با علم دارند و اگر ارتکاب خیانت کنند پنهانی‌ست نه بر ملا. ثالثاً، ایشان خزینهٔ مخصوص دارند که برای حفظ شئونات خود خرج می‌نمایند، تنها سلطان برای مأمورین خفیه از جیب خود سه کرور می‌دهد و آن شیادان -راست و یا دروغ- هر چه خبر باشد به او می‌رسانند، پول می‌کشند. رابعاً این دو پادشاه لشکری دارند مطیع و فرمان‌بردار، دویست‌هزار سوارهٔ قزاق جان در راه پادشاه روس نثار می‌کنند، زیرا که او را وکیل حضرت عیسی می‌دانند، و کذا عساکر عثمانی پادشاه را اولوالامر و خلیفهٔ رسول مختار می‌دانند و سلطان غیر از مراجب دولتی سالی چند کرور از جیب همایون به ایشان انعام و احسان می‌کند، بیست‌هزار نفر در دور سرای سلطنت مشغول قراولی و حراست پادشاه‌اند. با وجود این‌ها، این دو پادشاه مانند مجرمان محبوس‌اند و از اطاق نمی‌توانند بیرون آیند، خواب راحت نمی‌کنند و آب گوارا نمی‌نوشند. سلطان در مدت سی سال یک دفعه بیرون نیامده، مثل غربای اجنبی کوچه و عمارات اسلامبول را ندیده و نابلد است و حیات این هر دو پادشاه همواره در خطر است، حبس‌اند ولی در اطاق زرنگار؛ وزرا در پی مداخل و دادن امتیازات به اجنبی، هر سال یک‌پارچه از مملکت به اجنبی می‌دهند، مثل مصر و

← → düymələri ilə keçid, R — təsadüfi şeir

Təsadüfi şeir

Müəllifin digər əsərləri

Təbriz səyahətinin icmalı

Bu şəhərin adamları əksərən xudpəsənddirlər, bəzək-düzək dərdinə giriftar olmuşlar. Hamısı nifaq salmaq qabiliyyətinə malikdir. Birliyin nə kimi xeyirlər verməsindən xəbərləri yoxdur, həmişə bir-birinin ayağından çəkməklə məşğuldurlar. Hər kəs başqasının işini əymək fikrindədir. Bununla xoşhal olurlar ki, bir məsələ üstündə iki adam arasında söz-söhbət və ya düşmənçilik törənsin. Belə olduqda onlar da iki tirə olub, hər dəstə tərəflərdən birinin dövrəsinə toplaşıb, yığıncaqlar edəcək, rüşvətlər alıb verəcəklər. Ortalıqda plovlar yeyiləcək, bu işlər tərəflərdən birinin ayaqdan düşməsinədək davam etdiriləcəkdir. Bu kimi işlərdə barışdırıcılıq məqsədi ilə bir nəfər belə söz danışan tapılmaz. Hamı bir-birindən intiqam almaq fürsəti dalınca gəzir ki, birinin ayağı sürüşən kimi onu tapdalasın. Onların işləri-gücləri bundan ibarətdir. Zəmanənin vəziyyətindən xəbərsizdirlər, nə dünyaları var, nə də axirətləri. Ən böyük arzuları otaqlarının tavanından şaxəli şahnişan çilçıraq asıb onunla öyünmək, özlərini çəkməkdən ibarətdir.Diri ikən ölü, ölü ikən diridirlər.

5 dəq
Təbriz səyahətinin icmalı, 2

Gördüm doğru deyir, axırda bu iş onun dediyi kimi qurtaracaq. Əlacsız qalıb, çapara işarə ilə bildirdim ki, vasitəçilik eləyib, bizim yaxamızı quldurların əlindən qurtarsın. Çapar da təcrübəli, bərkə-boşa düşmüş adam olduğundan mənim işarəmi başa düşüb irəli gəldi. Əvvəlcə bizim qabağımızı kəsən seyidin üstünə çımxırıb dedi:“Ağa, bizi bundan artıq məəttəl eləməyin, bizim işimiz var. Gərək müəyyən saatın başında mənzilə çataq.”

7 dəq
Təbriz səyahətinin icmalı, 3

Nə isə, yenə də mətləbdən uzaq düşdük. Bu söhbətlər qurtarmamışdı ki, Mərənd qəsəbəsi uzaqdan göründü. Biz atları mahmızlayıb, bir saatdan sonra Mərəndə çatdıq. Çaparxanada atlardan düşdük. Çapar dedi:Belə məlum olur ki, bir neçə saat burada məəttəlçiliyimiz olacaq. Çünki burada çapar get-gəli çoxdur. Bir tərəfdən Ərvənq Ənzaba, o biri tərəfdən Təbrizə, Culfa sərhəddinə gedib-gələn müsafirlərin sayı çoxdur. Buna görə də çaparxanada hazır at təsadüfdən-təsadüfə tapılır.

10 dəq
Təbriz səyahətinin icmalı, 4

Bəli, Mərənddən də çıxdıq. Sabahısı gün ikindi çağı Araz kənarına çatıb, ayağımızı üzəngidən çıxardıq. Bir nəfər qarşımızda dayanıb amiranə dedi:“Xan sizi çağırır!”

8 dəq

Başqa şairlərin şeirləri