Məhəmmədəli şahın saxta fərmanı və cavab
Səhifə 3 / 3 · 67%
شما را موافق مسلک خود رنگ شرعی ندهد -هرگاه بنا این باشد که به کنه شریعت دست زنیم، محمدعلی شاه ابداً در سلطنت بقا نتواند بکند.
/۶/ میگوید: «چون اشرار تبریز به قدری هرزگی و شرارت و خونریزی کرده»، الخ...
تمام جراید عالم، تمام سفرا، تمام خبرنگاران با حیرت تمام نوشته و در مجامع و مجالس گفته و علناً تصدیق میکنند که اهالی تبریز با آن همه جسارت و شجاعت و استحقار موت، چنان مدنیت و اعتدال به خرج میدهند و حتی با اسرا و دشمنان خود چنان رفتار میکنند که عموم جهانیان را حیران مدنیت خود نمودهاند، ولی قشون شاهی و مأمورنشان در نهایت بیارتباطی اجرای شقاوت و وحشیگری میکنند. یغمای کروانسراها و بازار و دکانها را رحیمخان و شجاع نظام کردند یا اهل تبریز؟ شرارت و هرزگی را منصوبین محمدعلی شاه کرد یا احرار غیور تبریز؟
/۷/ مینویسد: «... و اهالی مظلوم آنجا از شر اشرار آسوده نشوند و امنیت اعاده ننمایند.» الخ...
اولاً، مقصود از اهالی مظلوم تنها حاجی میرزاحسن و امام جمعه و پنج یا شش نفر دیگر است که باقی تجار، اصناف و کسبه و سایر طبقات رعیت را ظالم میخوانند. ثانیاً، غرض از اعادهٔ امنیت آن است که سواران ماکو را میآرد و -چنانچه ذیلاً در مکتوب ارومی مشروحاً مرقوم است- اعادهٔ امنیت مطلوبهٔ خود را نماید.
ای اهل ایران، درست دقت فرمایید! در تمام این فرمان بیمعنی یک کلمهٔ مشروطه ننوشته که گویا کلمهٔ فرنگی و کفر و نجس است. خاکت به سر! مشروطه [یا] مشروعه و غیره کاری در لفظ نداریم. ما میگوییم: «عدالت، مساوات، حریت»، یعنی کسی را ناحق نگیرند، نکشند، بیاذن داخل خانهٔ مردم نشوند، بیتالمال مسلمین صرف شهوترانی چند نفر گردن کلفت بیهمهچیز نشود، سرباز پا برهنه نماند، در تمامی امورات ملک و ملت به اصول مشورت صحبت شده، حق سلطان و گدا در تحت قانون معین باشد.
خدا چنین فرمود، پیغمبر چنین خبر داده، کتاب الله چنین نوشته، تمام ملت روی زمین قبول کرده، تمام پادشاهان غیر از شما، راضی شدهاند؛ به هر اسمی که بگذارید مطلوب ما همان است که گفته شد.
غرض از این تفاصیل آن است که این فرمان جدید شاه به قدر خردلی ارزش ندارد و از راه حیله و اغفال نوشته تا موافق میل خود مجلسی ترتیب داده و فوراً رأی استقراضی گرفته و با همان پولها این ملت بیچاره را یک به یک از دم شمشیر جفا بگذرانند. اگر یک
فصلی و یک حرفی از قانون اساسی -که خلد آشیان مظفرالدین شاه مرحوم صحه گذاشته و او را با متمماش خود محمدعلی شاه امضا کرده و تمام پیشوایان روحانی تصدیق فرموده- کم و زیادی شود، قبول نخواهیم کرد و هر مجلس را که در خلاف قانون مذکور ترتیب بدهند مقررات همان مجلس شخصی و خصوصی است؛ ابداً از طرف ملت سمت وکالت و رسمیت را ندارد. ملت ایران قانون اساسی و انتخابات و غیره دارند، دیگر قانونی را که از معدهٔ فسادآلود شیخ نوری و فکر شیطنت نمودِ لیاکوف روسی بیرون خواهد آمد احتیاج ندارند.
مخفی نماند که هیچ دولتی به داخلهٔ ایران حق تجاوز ندارد و نخواهد داشت. خصوصاً آخرین معاهدهٔ دولتین روس و انگلیز در «روال» مؤید این قول است، اگر چه تا آخرین نفس یکدیگر را بکشیم و ملک خود را خراب کنیم به آنها دخل ندارد، این که گاه گاه تواتر میکند که قشون روس تجاوز کرده و خواهد کرد صحت ندارد. پولتیکی است که ملت را میترساند؛ دولت روس آنقدر تواند که حفاظ رعایای خود نماید.
این آخرین عرض را بیان کرده مطلب را ختم کنم.
ای عموم هموطنان و خاصه خوانین کرام، ای رؤسای ایلات، ای سادات ذویالاحترام! بدانید و آگاه باشید در دنیا هیچ ملت بیدار شده و حقشناسی را هیچ دولت مقتدر و سفاک نتوانسته با قوهٔ جبریه بخواباند. هر ملت که مظلومیت خود را حس کرد و ظلم دولت را فهمید، در صدد استرداد حقوق برآمد، آخر آخر غلبه با ملت شده است. تفاوتی که دارد بعضیها مثل ایرانیان خون ریخته زحمت کشیدهاند و بلکه زحمت خونریزیشان ده مقابل ایران بوده است، مثل اسپانیا و فرانسه، ولی بعضیها را پادشاهان عاقبتاندیش و رعیتپرور ظهور کرده مثل مرحوم مظفرالدین شاه و سلطان عثمانی که با وجود آن قدرت فائقه دانست که ستیزه با ملت بیدار شده مشت بر سندان زدن است، حق شرعی و عرفی ملت را داد و خلاص شد؛ یا مثل پادشاه عادل ژاپون دید سبب ترقی فرنگ فقط قانون مشروطیت و عدالت و مساوات است، بدون خواستگاری ملت داد و خلاص شد و شرف و نصرتی و غلبهای که از جنگ روس حاصل کرد، جز قانون مشروطیت، نظام عدالت و درستکاری نشد.
پس درست فکر فرمایید! رحم به وطن خصوصاً به اولاد خودتان نمایید! چنان نباشد که مثل مستبدین عثمانی بعد از غلبهٔ ملت، شما را حبس و اولاد شما را خوار و ذلیل بدارند. روز تأمین استقبال اولاد شماست، آنها را عزیز و با عزت در نزد ملت امانت
Kitabxana.az · https://kitabxana.az/works/zeynalabdin-maragayi-3-mehemmedeli-sahin-saxta-fermani-ve-cavab
← → düymələri ilə keçid, R — təsadüfi şeir
Müəllifin digər əsərləri
Gecədən üç saat keçirdi. Səccadənin başında məni yuxu tutdu. Yuxuda gördüm ikindi çağıdır. Gündəki adətim üzrə qəbristanlığa ziyarətə gedirəm. Şəhərdən çıxdım. Uzaqdan bir nəfərin qəbristanlıq tərəfdən gəldiyini gördüm. Yaxınlaşdıqda onu tanıdım. Kor şeyx Qədir idi. Elə yuxu aləmində düşündüm ki, şeyx Qədir iki il bundan əvvəl vəfat eləyibdir, bu o ola bilməz. O, iki il bundan qabaq atlara qoşulan tramvaydan düşüb yıxıldı, elə oradaca vəfat elədi. Çox vaxt olur ki, tramvayda adam ayaq üstə durur, ya da tələsib, gedə-gedə özünü bayıra tullayır. Bu kimi vaxtlarda təhlükə ehtimalı olur. Bu yazıq da tramvay dayanmamış düşmək istərkən yerə yıxılıb, daha ayağa dura bilməmişdi.Həmin şəxs bir qədər irəlilədi, gördüm şeyx Qədirin özüdür. Haman əbası və əmmaməsi, bir əlində əsası, o biri əlində təsbihi var idi. Mənə yaxınlaşan kimi salam verdim, əleykəssəlam cavabını eşitdim. Məndən soruşdu:
Yusif əminin yuxusu, 2Dedim:“Bəs bu uzun məsafəni necə keçib yuxarı qalxacağam?”
Yusif əminin yuxusu, 3edərdik.Yox mənim səbrim, məni öz yanına dəvət elə,
Yusif əminin yuxusu, 4Ayılandan sonra məni əvvəlkindən daha bərk ağlamaq tutdu. Səhər istədim yuxumu Haciyə xanıma nağıl eləyim. Düşündüm ki, dərdini bir daha təzələrəm, yarasını qoparıb duz səpmiş olaram. Çünki bu kimi sözlər müsibəti yada salır, möhnətin, qəmin, kədərin artmasına səbəb olur.Gün çıxandan sonra qəbiristanlığa tərəf yola düşdüm. Gözlərimdən ürək qanı axıdıb, məzarın torpağını islatdım. Doyunca ağlayandan sonra Mirzə Abbasın evinə gedib yuxumu söyləmək istədim. Gördüm Hacı Təbrizi, Rza xan mazandaranlı da oradadırlar. Dünən Firəngistandan gəlmişdilər. İstəyirdilər Haciyə xanıma başsağlığı vermək üçün bizə gəlsinlər.
Başqa şairlərin şeirləri
Axtının bax necə gör yaxşı gözəl halları var,Danışan şirin-şirin farsi-ərəb dilləri var,
Gəncə xanlarınaDəst pədərəm babat,Bürid və kərdə mat,
Cığalı müxəmməs: Ey simbədən, mehri-dərəxşəndə ZüleyxaEy simbədən, mehri-dərəxşəndə Züleyxa,Ey kani-məlahət, ləbi pürxəndə Züleyxa,
BəsdirBəsdir, göz yaşardıb zarıma zar-zar,Səndən, dünyandan da böyükdür dərdim.