Nizaminin yaradıcılığı

Nizami yalnız klassik İran ədəbiyyatında deyil, bütün dünya ədəbiyyatında müstəsna yer tutan bir şairdir. Onun şeri, həm özü yaratdığı yeni janr (eşq əfsanəsi), həm bu janr ilə tam ahəngdə olan məzmun və məna (ruhi təhlil), həm özünəməxsus kəskin ifadəli (rəmzli) dili, həm heç bir şeyi gözdən qaçırmayan qavrayışlı görüş (qüdrətli təsvir), həm yüksəklərdə uçan geniş təxəyyüllü parlaq obraz və təşbehlər, həm də təsadüfə yer vermədən hər şeyi dəqiqləşdirib anladan və tək bir kökə bağlayan qavrayışlı fəlsəfə (vəhdəti-vücud nəzəriyyəsi) ilə eni-boyu ölçülməyən ucaman bir əsərdir. Bu əsərdə bizi özünə cəlb edən amil şair Nizaminin yanında eyni gözəllik, qüdrət və mətinliklə bərabər yeriyən filosof Nizamidir. Şairə böyük Hötenin təqdir etmiş olduğu dərinlik, təmkin, sakitliyini təmin edən onun bu müdrik munisi, öz sözü ilə desək, “əkdəş”idir.N i z a m ə d d i n ləqəbini daşıyan Nizamidə Şərqin bəlkə də heç bir şairinə nəsib olmayan bir fikir nizamı vardır. Bu nizam, başqa ifadəylə desək, bu sistem incəliklərinə varılarsa, ahəngdar bir ideologiya və dünyagörüşü sistemindən ibarətdir. Həmin sistem elə bir sistemdir ki, 800 il bundan əvvəl düşünülmüş olmasına baxmayaraq, yaşadığımız bu böhranlı günlərdə belə aktual deyiləcək qədər təzə və yenidir.

Məhəmməd Əmin Rəsulzadə19492 dəq
Mirzə Həsən "Mirzə" təxəllüs

Qüdsiyi-cənnətməkanın müasirlərindən Qazax şairləri Mustafa ağa Arif və Kazım ağa Salikdən başqa Qarabağ xanlığında dəxi bir neçə xoştəb şüəra var imiş ki, onların isimləri atidə zikr olunur.Mirzə Həsən İbrahim xanın müqərriblərindən Əliməhəmməd ağanın nəvəsi və Mirzə Cəfərin oğludur. Mirzə Həsən ziyadə mərifətli, xoşxülq və sahibcamal bir zat imiş və təbi-şeriyyəsi də var imiş.

Firidun bəy Köçərli19254 dəq
Qəzəl: Sənin kimi məlahət mülkünə bir padşah gəlməz

Sənin kimi məlahət mülkünə bir padşah gəlməz,Bənim kimi məlamət şəhrinə kəmtər gəda gəlməz

Nitqi Şirvani1 dəq
IX fəsil, 5

Onları meşə kənarındakı ucqar bir stansiyada vaqondan düşürdüb, dörd təkər arabalara doldurdular və meşənin dərinliyinə gətirdilər. Burada ətrafı tikanlı məftillərlə çəpərlənmiş daxmalar var idi. Gələnləri daxmalara bölüşdürdülər.

İsmayıl Şıxlı19951 dəq
Qəzəl 2129

Bu göy nədi? – Bir gövhəri, dürdanəsi eşqin,Bəs gün nədi? – Atəş dolu bir xanəsi eşqin.

Saib TəbriziQəzəl1 dəq
Qəsidə 180

Bizə ürək yandıranın od yağır dodağından,Kim od görüb ürəkləri üzərliktək yandıran?

Xaqani Şirvani3 dəq
Qəzəl 101

Hanı ol nalə ki, hər qəlbdə vardır əsəri,Hanı ol ah ki, bir qəlbə toxunsun kədəri?

Məhəmməd FüzuliQəzəl1 dəq
Cami-Cəm, fəsil 59

Öyrən insanlardan kişilik nədir.İnsanlıq nə şeydir, nə bilməcədir.

Əvhədi MarağalıMəsnəvi4 dəq
Tapmaca

“Dəbistan” jurnalının əvvəlinci nömrəsinin 16-cı səhifəsində bir belə tapmaca yazılıb:Üçü bizə yağıdır

Cəlil Məmmədquluzadə1 dəq
İy beni delü kılan hicrân idersin eyle mi

İy beni delü kılan hicrân idersin eyle miİşigünde dâyimâ hayrân idersin eyle mi

Qazi BürhanəddinQəzəl1 dəq
Ənisül-arifin, 15

چون هوی بر حب دنیی شد مزیدبختت اندر نفس شوم آمد پدید

Qasım Ənvar1 dəq
Töhfeyi-Sami, bölmə 476

طالبعلم بود اما از شرب مدام صبح و شام بلکه علی الدوام فارغ نبود، در خدمت قاضی میرحسین کاشانی درس میخوانده و وظیفه مقرر داشته اما در هر چند روز توبه میکرد و باز بر سر کار خود میرفت قاضی مذکور وظیفه باو نمیداد باز توبه میکرد قاضی راضی می شد،نوبتی ایام زهدش طولی پیدا کرده قاضی ازا و پرسید که چونست که در این ایام شراب نمیخوری جواب داد که از شومی تو، در آن ایام روزی در بزمی که ساقی توبه شکن ساغر بر شیخ و شاب می پیموده حریفان این غزل جامی را که :بغیر از اشک بر بالین نیاید هیچکس ما را

Sam Mirzə1 dəq
Qəzəl 89

دلم ز مهر تو آن دم چو صبح دم می زدکه آفتاب رخت در قدم علم می زد

İmadəddin Nəsimi2 dəq
Gətirdin

Ay oğul, yolunu çox gözləmişdik,Atana, anana şəfa gətirdin.

Rəfiq Zəka Xəndan19851 dəq
Qəsidə 116

تنم به گونهٔ نال و دلم به گونهٔ نیلجهان ز نیلم نال و روان ز نالم نیل

Qətran Təbrizi4 dəq
Küsməsin

Qış küsür küssün, fəqət məndən baharım küsməsin,Küsməsin şux dilbərim, nazəndə yarım küsməsin.

Süleyman Rüstəm1 dəq
Müləmmə 15

یا من علا یوم الندی کعبهو من له الافق محل وضیع

Mücirəddin Beyləqani1 dəq
Rübai 43

Dost oldu, budur, çıxdı buxaqdan saqqal,Barmaq qıcadı üzə uzaqdan saqqal.

Məhsəti Gəncəvi1 dəq
Fəqir və zalım

Bir fəqirin papağını bir kəsQapıban qaçdı getdi karına bəs.

Seyid Əzim Şirvani1 dəq
Tarix 8

چون از خبر آمدن لشکر روممردم همه دامن از تعیش چیدند

Məczub Təbrizi1 dəq
Rübai 12

در آرزوی تو شمع را جان به لب استزان مرده و سوخته چو من روز و شب است

Həmam TəbriziRübai1 dəq
Sərhədçi nəğməsi

Ey Vətən, ey əziz istəkli yurdum,Sənin qiymətini kimdən ki, sordum

Əliağa Vahid1 dəq
Sirlər xəzinəsi, fəsil 9

Sən, ey peyğəmbərlərin tacına bəzək, gövhər,Gövhəri səndən aldı tacına azadələr.

Nizami GəncəviMəsnəvi4 dəq
Digər şeir 19

دل چو بر عهد تو ای خسرو خوبان ستمرشتۀ الفت شیرین دهنان بگسستم

Nəyyir Təbrizi1 dəq
Müxabirə

Məmdəli:Sevgili sultan babam, söylə, sənin halın nədir?

Mirzə Ələkbər Sabir19111 dəq
Şahdağı

Qar əridi, sinən coşdu sinəmtək,Nə gözəldir ilk baharın, Şahdağı.

Məmməd Araz19561 dəq
Fərq

– Ağ neftlə qara neftdə nə fərq var?– Ağ neft butulkalarla satılır, qara neft kəmərlərlə.

Baba Pünhan1 dəq
Anamın dərdi

Bəzən o insanı düşündükcə mən,Titrədir canımı dağlar ruzigarı;

Səməd Vurğun3 dəq
Xoş gördük

Səni gördüm, üzüm güldü, xoş gördük,Səni gördüm, xoşbəxt oldum bu axşam.

Fikrət Qoca1 dəq
Bakı

“Dünya oddur”*Heraklit*

Nəriman Həsənzadə1 dəq