Əsərlər
- Eşq
- İlahi eşq
- Hicran
- Mey və meyxana
- Təbiət və bahar
- Fələk və tale
- Ölüm
- Hikmət və nəsihət
- Vətən
- Mədhiyyə
- Satira
- Mərsiyə
Nizami yalnız klassik İran ədəbiyyatında deyil, bütün dünya ədəbiyyatında müstəsna yer tutan bir şairdir. Onun şeri, həm özü yaratdığı yeni janr (eşq əfsanəsi), həm bu janr ilə tam ahəngdə olan məzmun və məna (ruhi təhlil), həm özünəməxsus kəskin ifadəli (rəmzli) dili, həm heç bir şeyi gözdən qaçırmayan qavrayışlı görüş (qüdrətli təsvir), həm yüksəklərdə uçan geniş təxəyyüllü parlaq obraz və təşbehlər, həm də təsadüfə yer vermədən hər şeyi dəqiqləşdirib anladan və tək bir kökə bağlayan qavrayışlı fəlsəfə (vəhdəti-vücud nəzəriyyəsi) ilə eni-boyu ölçülməyən ucaman bir əsərdir. Bu əsərdə bizi özünə cəlb edən amil şair Nizaminin yanında eyni gözəllik, qüdrət və mətinliklə bərabər yeriyən filosof Nizamidir. Şairə böyük Hötenin təqdir etmiş olduğu dərinlik, təmkin, sakitliyini təmin edən onun bu müdrik munisi, öz sözü ilə desək, “əkdəş”idir.N i z a m ə d d i n ləqəbini daşıyan Nizamidə Şərqin bəlkə də heç bir şairinə nəsib olmayan bir fikir nizamı vardır. Bu nizam, başqa ifadəylə desək, bu sistem incəliklərinə varılarsa, ahəngdar bir ideologiya və dünyagörüşü sistemindən ibarətdir. Həmin sistem elə bir sistemdir ki, 800 il bundan əvvəl düşünülmüş olmasına baxmayaraq, yaşadığımız bu böhranlı günlərdə belə aktual deyiləcək qədər təzə və yenidir.
Mirzə Həsən "Mirzə" təxəllüsQüdsiyi-cənnətməkanın müasirlərindən Qazax şairləri Mustafa ağa Arif və Kazım ağa Salikdən başqa Qarabağ xanlığında dəxi bir neçə xoştəb şüəra var imiş ki, onların isimləri atidə zikr olunur.Mirzə Həsən İbrahim xanın müqərriblərindən Əliməhəmməd ağanın nəvəsi və Mirzə Cəfərin oğludur. Mirzə Həsən ziyadə mərifətli, xoşxülq və sahibcamal bir zat imiş və təbi-şeriyyəsi də var imiş.
Qəzəl: Sənin kimi məlahət mülkünə bir padşah gəlməzSənin kimi məlahət mülkünə bir padşah gəlməz,Bənim kimi məlamət şəhrinə kəmtər gəda gəlməz
IX fəsil, 5Onları meşə kənarındakı ucqar bir stansiyada vaqondan düşürdüb, dörd təkər arabalara doldurdular və meşənin dərinliyinə gətirdilər. Burada ətrafı tikanlı məftillərlə çəpərlənmiş daxmalar var idi. Gələnləri daxmalara bölüşdürdülər.
Qəzəl 2129Bu göy nədi? – Bir gövhəri, dürdanəsi eşqin,Bəs gün nədi? – Atəş dolu bir xanəsi eşqin.
Qəsidə 180Bizə ürək yandıranın od yağır dodağından,Kim od görüb ürəkləri üzərliktək yandıran?
Qəzəl 101Hanı ol nalə ki, hər qəlbdə vardır əsəri,Hanı ol ah ki, bir qəlbə toxunsun kədəri?
Cami-Cəm, fəsil 59Öyrən insanlardan kişilik nədir.İnsanlıq nə şeydir, nə bilməcədir.
Tapmaca“Dəbistan” jurnalının əvvəlinci nömrəsinin 16-cı səhifəsində bir belə tapmaca yazılıb:Üçü bizə yağıdır
İy beni delü kılan hicrân idersin eyle miİy beni delü kılan hicrân idersin eyle miİşigünde dâyimâ hayrân idersin eyle mi
Ənisül-arifin, 15چون هوی بر حب دنیی شد مزیدبختت اندر نفس شوم آمد پدید
Töhfeyi-Sami, bölmə 476طالبعلم بود اما از شرب مدام صبح و شام بلکه علی الدوام فارغ نبود، در خدمت قاضی میرحسین کاشانی درس میخوانده و وظیفه مقرر داشته اما در هر چند روز توبه میکرد و باز بر سر کار خود میرفت قاضی مذکور وظیفه باو نمیداد باز توبه میکرد قاضی راضی می شد،نوبتی ایام زهدش طولی پیدا کرده قاضی ازا و پرسید که چونست که در این ایام شراب نمیخوری جواب داد که از شومی تو، در آن ایام روزی در بزمی که ساقی توبه شکن ساغر بر شیخ و شاب می پیموده حریفان این غزل جامی را که :بغیر از اشک بر بالین نیاید هیچکس ما را
Qəzəl 89دلم ز مهر تو آن دم چو صبح دم می زدکه آفتاب رخت در قدم علم می زد
GətirdinAy oğul, yolunu çox gözləmişdik,Atana, anana şəfa gətirdin.
Qəsidə 116تنم به گونهٔ نال و دلم به گونهٔ نیلجهان ز نیلم نال و روان ز نالم نیل
KüsməsinQış küsür küssün, fəqət məndən baharım küsməsin,Küsməsin şux dilbərim, nazəndə yarım küsməsin.
Müləmmə 15یا من علا یوم الندی کعبهو من له الافق محل وضیع
Rübai 43Dost oldu, budur, çıxdı buxaqdan saqqal,Barmaq qıcadı üzə uzaqdan saqqal.
Fəqir və zalımBir fəqirin papağını bir kəsQapıban qaçdı getdi karına bəs.
Tarix 8چون از خبر آمدن لشکر روممردم همه دامن از تعیش چیدند
Rübai 12در آرزوی تو شمع را جان به لب استزان مرده و سوخته چو من روز و شب است
Sərhədçi nəğməsiEy Vətən, ey əziz istəkli yurdum,Sənin qiymətini kimdən ki, sordum
Sirlər xəzinəsi, fəsil 9Sən, ey peyğəmbərlərin tacına bəzək, gövhər,Gövhəri səndən aldı tacına azadələr.
Digər şeir 19دل چو بر عهد تو ای خسرو خوبان ستمرشتۀ الفت شیرین دهنان بگسستم
MüxabirəMəmdəli:Sevgili sultan babam, söylə, sənin halın nədir?
ŞahdağıQar əridi, sinən coşdu sinəmtək,Nə gözəldir ilk baharın, Şahdağı.
Fərq– Ağ neftlə qara neftdə nə fərq var?– Ağ neft butulkalarla satılır, qara neft kəmərlərlə.
Anamın dərdiBəzən o insanı düşündükcə mən,Titrədir canımı dağlar ruzigarı;
Xoş gördükSəni gördüm, üzüm güldü, xoş gördük,Səni gördüm, xoşbəxt oldum bu axşam.
Bakı“Dünya oddur”*Heraklit*