Лейли и Меджнун, глава 25
Что такое маснави?
Маснави: длинная поэма, где каждый бейт рифмуется внутри себя; обычно эпос или повесть.
سازندهٔ ارغنون این سازاز پرده چنین برآرد آواز
کان مرغ به کام نارسیدهاز نوفلیان چو شد بریده
طیارهٔ تند را شتابانمیراند چو باد در بیابان
میخواند سرود بیوفاییبر نوفل و آن خلاف رایی
با هر دمنی از آن ولایتمیکرد ز بخت بد شکایت
میرفت سرشکریز و رنجورانداخته دید دامی از دور
در دام فتاده آهویی چندمحکم شده دست و پای در بند
صیاد بدین طمع که خیزدخون از تن آهوان بریزد
مجنون به شفاعت اسب را راندصیاد سوار دید و درماند
گفتا که به رسم دامیاریمهمان توام بدانچه داری
دام از سر آهوان جدا کناین یک دو رمیده را رها کن
بیجان چه کنی رمیدهای را؟جانی است هر آفریدهای را
چشمی و سرینی اینچنین خوببر هر دو نبشته غیر مغضوب
دل چون دهدت که برستیزی؟خون دو سه بیگنه بریزی؟
آن کس که نه آدمی است گرگ استآهوکُشی آهویی بزرگ است
چشمش نه به چشم یار ماند؟رویش نه به نوبهار ماند؟
بگذار به حقِ چشم یارشبنواز به باد نوبهارش
گردن مزنش، که بیوفا نیستدر گردن او رسن روا نیست
آن گردنِ طوقبند آزادافسوس بود به تیغ پولاد
وان چشم سیاهِ سرمهسودهدر خاک خطا بود غنوده
وان سینه که رشک سیمِ ناب استنه در خور آتش و کباب است
وان ساده سرین نازپرورددانی که به زخم نیست درخوَرد
وان نافه که مشک ناب داردخون ریختنش چه آب دارد؟
وان پای لطیف خیزَرانیدرخورد شکنجه نیست دانی
وان پشت که بار کس نسنجدبر پشت زمین زنی، برنجد
صیاد بدان نشید کاو خواندانگشت گرفته در دهن ماند
گفتا سخن تو کردمی گوشگر فقر نبودمی همآغوش
نخجیر دو ماهه قیدم این استیک خانه عیال و صیدم این است
صیاد بدین نیازمندیآزادی صید چون پسندی؟
گر بر سر صید سایه داریجان بازخرش که مایه داری
مجنون به جواب آن تهیدستاز مرکب خود سبک فرو جست
آهوتک خویش را بدو دادتا گردن آهوان شد آزاد
او ماند و یکی دو آهوی خردصیاد برفت و بارگی برد
میداد ز دوستی نه زافسوسبر چشم سیاه آهوان بوس
کاین چشم اگرنه چشم یار استزان چشم سیاه یادگار است
بسیار بر آهوان دعا کردوانگاه ز دامشان رها کرد
رفت از پس آهوان شتابانفریادکنان در آن بیابان
بی کینهوری سلاح بستهچون گل به سلاح خویش خسته
در مرحلههای ریگ جوشانگشته ز تَبِش چو دیگ جوشان
از دل به هوا بخار دادهخارا و قصب به خار داده
شب چون قصب سیاه پوشیدخورشید قصب ز ماه پوشید
آن شیفتهٔ مه حصاریچون تار قصب شد از نزاری
زانسان که به هیچ جستجوییفرقش نکند کسی ز مویی
شب چون سر زلف یار تاریکره چون تن دوستار باریک
شد نوحهکنان درون غاریچون مار گزیده سوسماری
از بحر دو دیده گوهر افشاندبنشست ز پای و موج بنشاند
پیچید چنانکه بر زمین ماریا بر سر آتش افکنی خار
تا روز نخفت از آه کردنوز نامه چو شب سیاه کردن
چون صبح به فال نیکروزیبرزد علم جهان فروزی
ابروی حبش به چین درآمدکهآیینهٔ چین ز چین برآمد
آن آینهٔ خیال در چنگچون آینه بود، لیک در زنگ
برخاست چنانکه دود از آتشچون دود عبیر بوی او خوش
ره پیش گرفت بیتخوانانبرداشته بانگ مهربانان
ناگاه رسید در مقامیانداخته دید باز دامی
در دام گوزنی اوفتادهگردن ز رسن به تیغ داده
صیاد برآن گوزن گلرنگآورده چو شیر شرزه آهنگ
تا بی گهنیش خون بریزدخونی که چنین از او چه خیزد
مجنون چو رسید پیش صیادبگشاد زبان چو نیش فصاد
کای چون سگ ظالمان زبونگیردام از سر عاجزان برون گیر!
بگذار که این اسیرِ بندیروزی دو کند نشاطمندی
زین جفتهٔ خون کرانه گیردبا جفت خود آشیانه گیرد
آن جفت که امشبش نجویداز گم شدنش ترا چه گوید؟
کای آنکه ترا ز من جدا کردمأخوذ مباد جز بدین درد
صیادِ تو روز خوش مبینادیعنی که به روز من نشیناد
گر ترسی از آه دردمندانبرکن ز چنین شکار دندان
رای تو چه کردی ار به تقدیرنخجیرگر او شدی تو نخجیر
شکرانهٔ این چه میپذیریکاو صید شد و تو صیدگیری
صیاد بدین سخنگزاریشد دور ز خون آن شکاری
گفتا نکنم هلاک جانشاما ندهم به رایگانش
وجه خورش من این شکار استگر بازخریش وقت کار است
مجنون همه ساز و آلت خویشبرکند و سبک نهاد در پیش
صیاد سلیح و ساز برداشتصیدی سره دید و صید بگذاشت
مجنون سوی آن شکار دلبندآمد چو پدر به سوی فرزند
مالید بر او چو دوستان دستهرجا که شکسته دید میبست
سر تا پایش به کف بخاریدزو گرد و ز دیده اشک بارید
گفت ای ز رفیقِ خویشتن دورتو نیز چو من ز دوست مهجور
ای پیشرو سپاه صحراخرگاهنشینِ کوهِ خضرا
بویِ تو ز دوست یادگارمچشم تو نظیر چشم یارم
در سایهٔ جفت باد جایتوز دام گشاده باد پایت
دندان تو از دهانهٔ زرهم در صدفِ لب تو بهتر
چرم تو که سازمند زِه شدهم بر زه جامهٔ تو به شد
اشک تو اگر چه هست تریاکناریخته بِه چو زهر بر خاک
ای سینهگشایِ گردنافرازدر سوختهسینهای بپرداز!
دانم که در این حصارِ سربستزان ماه حصاریت خبر هست
وقتی که چرا کنی در آن بومحال دل من کنیش معلوم
کای مانده به کام دشمنانمچونان که بخواهی آنچنانم
تو دور و من از تو نیز هم دوررنجور من و تو نیز رنجور
پیری نه که در میانه افتدتیری نه که بر نشانه افتد
بادی که ندارد از تو بویینامش نبرم به هیچ رویی
یادی که ز تو اثر نداردبر خاطر من گذر ندارد
زینگونه یکی نه بلکه صد بیشمیگفت بهحسبِ حالت خویش
از پای گوزن بند بگشادچشمش بوسید و کردش آزاد
چون رفت گوزن دام دیدهزان بقعه روان شد آرمیده
سیارهٔ شب چو بر سر چاهیوسف رویی خرید چون ماه
از انجمن رصد فروشانشد مصر فلک چو نیل جوشان
آن میل کشیده میل بر میلمیرفت چو نیل جامه در نیل
چندان که زبان به در کند ماریا مرغ زند به آب منقار
ناسوده چو مار بر دریدهنغنوده چو مرغ پر بریده
مغزش ز حرارت دماغشسوزنده چو روغن چراغش
گر خود به مثَل چو شمع مردیپهلو به سوی زمین نبردی
Məcnunun ahuları azad etməsi
Dinləyin bu ötən, sədəfli sazı,
Görün nələr deyir onun avazı:
Murada çatmamış o yaralı quş,
Qəlbi intizara, dərdə tutulmuş,
Nofəldən ayrılıb çapdı atını,
At açdı çöllərdə yel qanadını.
Nofəl, o əhdinə çıxdı vəfasız,
Məcnun oxuyurdu səhrada yalqız.
Hər kiçik təpəyə üz tutub bəzən,
Şikayət eylərdi öz taleindən.
Göz yaşı tökərək o yürüyürdü,
Uzaqdan qurulu bir tələ gördü.
Tələyə düşmüşdü bir-neçə ceyran,
Yazıqlar bağlıydı əldən ayaqdan.
Qəsdinə durmuşdu ovçu onların,
Qanını tökməyə o ceyranların.
Məcnun səyirtdi ki, yetsin köməyə,
Ovçu da dayandı: "Gələn var" deyə.
Dedi: "Tələ üstə çıxmışam birdən,
Adət qonağıyam, özün bilirsən.
Ahular başından götür tələni,
Onları azad et, sevindir məni.
Yazıq heyvanlara nə qəsdin vardır?
Onlar həyat üçün yaranmışlardır.
Gözləri göyçəkdir, baxışları şad.
Onlar da əzəldən yaranmış azad.
Necə qıyırsan ki, bir həmlədə sən
İki-üç qan töküb nəfəs kəsəsən.
Qurd olsa bir adam zatında əgər,
Bu qurd o ceyranın qanını tökər.
Yar gözü kimidir ahunun gözü,
İlk bahar gününə bənzəyir üzü.
Yar gözü eşqinə rəhm et ceyrana,
Bahar xatirinə gəl qıyma ona.
Boynunu vurma gəl, bivəfa deyil,
O şümal gərdənə ip rəva deyil.
O xallı boynundan gəl indi vaz keç,
Ona polad qılınc yaraşırmı heç?
O qara gözlərin sürməsi də var,
Rəvamı torpaqla örtülə onlar?
Gümüş həsəd çəkir o saf sinəyə,
Yanıb kabab olsun, kül olsun niyə?
Nazla bəslənmişdir şümal sağrılar.
Danış, layiqmidir ona ağrılar?
Ahu göbəyindən mişk alınar, bil,
Qanını tökməyin insafdan deyil.
O zərif ayaqlar bir xeyzərandır,
Onları incitmə, qıyma, amandır!
Yükə qatlaşmamış o incə kürək,
Yerə vursan onu o inciyəcək".
Ovçu bu öyüdü dinləyib daldı,
Donaraq barmağı ağzında qaldı.
Dedi: "Yoxsulluğa düşməsəydim mən,
Boyun qaçırmazdım bu sözlərindən.
İki ay içində şikarım budur,
Külfətim bir buna göz tikib durur.
Ehtiyac içində qalan bir ovçu
Ovunu öldürsə olarmı suçu?
İstəsən, onların gəl qeydinə qal,
Onların canını məndən satın al".
Məcnun dinləyərək yoxsul ovçunu,
Atından tez düşüb çağırdı onu.
Ovçuya verərkən ceyran atını,
Açdı ceyranların qol-qanadını.
Ovçu tez minərək atı yol aldı,
Məcnun ceyranlarla səhrada qaldı.
Mərhəmətlə deyil, sevgiylə qəlbən
Öpdü ceyranların qara gözündən.
Bu yar gözü deyil, ona oxşardı,
O qara gözlərdən bir yadigardı.
Onlara mərhəmət diləyib haqdan,
Açıb xilas etdi qanlı duzaqdan.
Özü də çöllərdə fəryad çəkərək,
Ahular dalınca yüyürürdü tək.
Düşməni yoxsa da, silahı vardı,
Gül tək silahından yara alardı.
O isti qumların odlu qoynunda
Qazan tək qaynayıb coşurdu o da.
Havalar qızırdı çəkdiyi ahdan,
Əynini cırırdı çöldə hər tikan.
Gecənin üzünə zülmət gələndə,
Ayın pərdəsində gün gizlənəndə
Məcnun nalələrdən cana gəlmişdi,
İpək teli kimi çox incəlmişdi.
Yarın saçları tək qaraydı gecə,
Yol aşiq canı tək olmuşdu incə.
Məcnun ilan vurmuş kərtənkələ tək,
Yanıb qovrulurdu mağarada tək.
Yerdə qıvrılırdı bir ilan kimi,
Odlara qalanmış bir tikan kimi.
Sübhə dək gözləri yuxusuz qaldı.
Ömrü gecə kimi ahla qaraldı.
Məcnunun maralı azad etməsi
Çəkdi bayrağını gülüzlü səhər,
Yenə al şəfəqə boyandı göylər.
Bax, Çinin aynası parladı Çindən,
Həbəşin qaşları çatıldı birdən.
Paslı ayna kimi ürəyi tutqun,
Xəyal aynasını gəzdirən Məcnun
Oddan tüstü kimi qalxdı bu zaman,
Ənbər saçılırdı gül varlığından.
O, aşiq qəlbiylə dalıb xəyalə,
Gedirdi dilində şerlə nalə.
Pərişan gözləri yol süpürürdü,
Könlündən keçəni allah görürdü...
O birdən yetişdi şikar yerinə,
Qurulmuş tələyə rast gəldi yenə.
Gördü ki, tələyə düşmüş bir maral,
Boynunda zəncir var, alnında zaval.
Ovçu o gülüzlü maralı görcək,
Ona hücum çəkir qızmış aslan tək.
İstədi axıtsın günahsız bir qan,
Nə çıxar günahsız tökülən qandan?
Məcnun tez ovçunun yanına qaçdı,
Ona neştər kimi dilini açdı:
"Ey zalım iti tək yazığı tutan,
Aç qurduğun toru, zülmündən utan.
Qoy, bu tora düşmüş zavallı əsir
Gəzib, bir-iki gün şad yaşasın bir.
Gəl onu sən salma tor havasına,
Getsin öz tayıyla öz yuvasına.
Onu sevgilisi tapmasa əgər,
Bu gecə arxanca nə sözlər deyər?
Deyər: - Səni məndən alan ovçular
Ayrılıq dərdinə olsunlar düçar.
Qoy səni ovlayan mən günə düşsün,
O da yar gözündən sürgünə düşsün. -
Dərd duya bilirsə səndəki ürək,
Öz tamah dişini bu ovdan gəl çək.
Neylərdin qəfəsdə özün qalsaydın,
Maral ovçu olub, sən ov olsaydın?
Söylə taleinə şükr edirmisən
Ki, ov maral olmuş, ovçusu da sən?"
Ovçu nəsihəti dinləyib bu dəm
Dedi ki: "Bu qandan mən əl çəkirəm,
Vurmaram maralın buruq boynunu,
Ancaq, havayı da vermərəm onu.
Bu ovla dolanıb yaşayıram mən,
Satın al maralı məndən istəsən".
Alıb silahını, sazını Məcnun
Ovçuya uzadıb dedi: - Buyurun.
Ovçu silahı da, sazı da aldı,
Maral azad oldu, salamat qaldı.
Ata öz oğlunu əzizləyən tək,
Məcnun da maralı əzizləyərək,
Tutub sığalladı o dildarını,
Bağladı heyvanın yaralarını.
Onun gövdəsini çox tumarladı,
Maraldan daha tez özü ağladı.
Dedi: "Həsrət çəkən dağlar maralı,
Səndəmi tayından düşdün aralı?
Ey çöl qoşununun gözəl sarbanı,
Dağlar döşündəki çadırın hanı?
Xoş ətrin canandan gətirir xəbər,
Gözün sevgilimin gözünə bənzər.
Bu tordan ayağın qoy azad olsun,
Yetiş öz tayına, o da şad olsun.
Səndən iraq olsun düşmənin fəndi,
Boynuna keçməsin şahlar kəməndi.
Dişlərin keçməsin qızıl qapağa,
Yaraşır səndəki sədəf dodağa.
Oxların yayına yarıyan dərin
Öz paltarın olsa yaxşıdır sənin.
Zəhri əritsə də isti göz yaşın,
Axmasın üstünə torpağın, daşın.
Sən ey mərd sinəli, ucaboy maral,
Mən qəlbi yanmışın halına bir qal.
Bilirəm genişdir gəzdiyin hasar,
Hasardakı aydan bir xəbərin var.
Otladığın zaman o tərəfdə sən
Yara əhvalımı açıb deyərsən:
Düşmən qaxıncına qurban olan yar,
Əmrinə hazıram, nə istəyin var?
Biz ayrı düşəli əziyyətdəsən,
Sən də mənim kimi bu möhnətdəsən.
Bir qoca dost da yox imdada yetsin,
Bir ox da yoxdur ki, hədəfə getsin.
Ah! Sənin qoqunu verməsə külək,
Onun da adını çəkməyir ürək.
Xəyal da anmasa, duymasa səni,
Yoxdur varlığımda onun məskəni".
Məcnun ağlayaraq bu qəribliyə,
Dərdini bir deyil, yüz deyə-deyə,
Yazıq maralcığın açdı torunu,
Gözlərindən öpüb buraxdı onu.
Qaçdı səhralara tor görmüş maral,
Məcnun öz yoluna başladı dərhal.
Gecənin yolçusu yetişdi haman
Bir Yusif camalı aldı quyudan.
Ulduzlar içində o parladı tək,
Göy Misri Nil kimi coşmuşdu, gerçək.
Gözü dağlı çölü mil-mil gəzərdi,
Nil rəngində axan Nilə bənzərdi.
Nə suya quş kimi dimdik vurardı,
Nə də ilan kimi dil çıxarardı.
Qıvrılıb qəlbindən vurulmuş kimi,
Ötməzdi qanadı sınmış quş kimi.
Alışıb yanardı beyni, damağı,
Sanki əriyirdi bir piltə yağı.
Şam kimi sönsə də o birdən-birə,
Yenə də qoymazdı yanını yerə.
Kitabxana.az · https://kitabxana.az/ru/works/nizami-leyli-ve-mecnun-25
Клавиши ← → для перехода, R — случайное стихотворение
Другие произведения автора
بیا ساقی آن آب آتش خیالدرافکن بدان کهرباگون سفال
Шараф-наме, глава 59بیا ساقی آن جام رخشنده میبه کف گیر بر نغمهٔ نای و نی
Шараф-наме, глава 60Черный прах обыщи, кравчий мой огневой,И открой в этой тьме ты источник живой!
Шараф-наме, глава 61Виночерпий, отрадного дай мне вина!В чаше юность минувшая людям видна.
Стихи других поэтов
Əyyami-nəhsdə qəmər əqrəbdəBir neçə kəslərə siyasət oldu,
Həmişə cavanlaraŞairlər cavan qalmağınsirrini bilir.
Hərb və fəlakətUçar, uçar, yenə ruhum diyari-hüznə qoşar;Uzaq, uzaq, çox uzaq bir mühit içində yaşar.
Nə vəhşi könlüm ol ahunigəhdən qeyrə ram olmazNə vəhşi könlüm ol ahunigəhdən qeyrə ram olmaz,Nə anın hicrinin nöqsan olan ayı tamam olmaz.