چونکه بهرام شد نشاط‌پرستدیده در نقشِ هفت پیکر بست

روز شنبه ز دیر شمّاسیخیمه زد در سواد عبّاسی

سوی گنبد‌سرای غالیه‌فامپیش بانوی هند شد به سلام

تا شب آنجا نشاط و بازی کردعود سازی و عطرسازی کرد

چون برافشاند شب به سنت شاهبر حریر سپید مشک‌ِ سیاه

شاه ازان نوبهار کشمیریخواست بویی چو باد شبگیری

تا ز دُرج گهر گشاید قندگویدش مادگانه لفظی چند

زان فسانه که لب پر آب کندمست را آرزوی خواب کند

آهوی ترک‌چشم هندو زادنافهٔ مشک را گره بگشاد

گفت از اول که پنج نوبت شاهباد بالای چار بالش ماه

تا جهان ممکن است جانش بادهمه سرها بر آستانش باد

هرچه خواهد که آورد در چنگدولتش را در آن مباد درنگ

چون دعا ختم کرد برد سجودبرگشاد از شکر‌گوار‌َش عود

گفت و از شرم در زمین می‌دیدآنچه زان کس نگفت و کس نشنید

که شنیدم به خردی از خویشانخرده‌کاران و چابک‌اندیشان

که ز کدبانوان قصر بهشتبود زاهد زنی لطیف‌سرشت

آمدی در سرای ما هر ماهسر‌به‌سر کسوتش حریر سیاه

بازجستند کز چه ترس و چه بیمدر سوادی تو ای سبیکهٔ سیم‌؟

به که ما را به قصه یار شویوین سیه را سپید‌کار شوی

بازگویی ز نیک‌خواهی خویشمعنی آیت سیاهی خویش

زن چو از راستی ندید گزیرگفت که‌احوال این سیاه حریر

چونکه ناگفته باز نگذاریدگویم ار زان‌که باورم دارید

من کنیز فلان ملک بودمکه ازو گرچه مُرد‌، خوشنودم

مَلِکی بود کامگار و بزرگایمنی داده میش را با گرگ

رنج‌ها دیده باز کوشیدهوز تظلم سیاه پوشیده

فلک از طالع خروشانشخوانده شاه سیاه‌پوشانش

داشت اول ز جنس پیرایهسرخ و زردی عجب گرانمایه

چون گل‌ِ باغ بود مهمان‌دوستخنده می‌زد چو سرخ گل در پوست

میهمان‌خانه‌ای مهیا داشتکه‌ز ثری روی در ثریا داشت

خوان نهاده بساط گستردهخادمانی به لطف پرورده

هرکه آمد لگام گیر شدندبه خودش میهمان پذیر شدند

چون به ترتیب خوان نهادندشدر خور پایه نزل دادندش

شاه پرسید ازو حکایت خویشهم ز غربت هم از ولایت خویش

آن مسافر هر‌آن شگفت که دیدشاه را قصه کرد و شاه شنید

همه عمرش بر‌آن قرار گذشتتا نشد عمرش‌، از قرار نگشت

مدتی گشت ناپدید از ماسر چو سیمرغ درکشید از ما

چون بر این قصه برگذشت بسیزو چو عنقا نشان نداد کسی

ناگهان روزی از عنایت ِ بختآمد آن تاجدار بر سر تخت

از قبا و کلاه و پیرهنشپای تا سر سیاه بود تنش

تا جهان داشت تیزهوشی کردبی‌مصیبت سیاه پوشی کرد

در سیاهی چو آب حیوان زیستکس نگفتش که این سیاهی چیست

شبی از مشفقی و دلداریکردم آن قبله را پرستاری

بر کنارم نهاد پای به مهرگله می‌کرد از اختران سپهر

که‌آسمان بین چه ترکتازی کردبا چو من خسروی‌، چه بازی کرد‌!

از سواد ارم برید مرادر سواد قلم کشید مرا

کس نپرسید کان سواد کجاستبر سر سیمت این سواد چراست

پاسخ شاه را سگالیدمروی در پای شاه مالیدم

گفتم ای دستگیر غم‌خوارانبهترین همه جهان‌دار‌ان

بر زمین یارییی که‌را باشد‌؟که‌آسمان را به تیشه بتراشد‌؟

باز پرسیدن حدیث نهفتهم تو دانی و هم توانی گفت

صاحب من مرا چو محرم یافتلعل را سفت و نافه را بشکافت

گفت چون من در این جهانداریخو گرفتم به میهمانداری

از بد و نیک هرکه‌را دیدمسرگذشتی که داشت پرسیدم

روزی آمد غریبی از سر راهکفش و دستار و جامه هرسه سیاه

نزل او چون به شرط فرمودمخواندم و حشمتش بیفزودم

گفتم ای من نخوانده نامه توسیه از بهر چیست جامه تو‌؟

گفت‌: بگذار‌، از این سخن بگذرکه ز سیمرغ کس نداد خبر

گفتمش بازگو‌، بهانه مگیرخبرم ده ز قیروان و ز قیر

گفت باید که داری‌ام معذورکه‌آرزویی‌ست این ز گفتن دور

زین سیاهی خبر ندارد کسمگر آن کاین سیاه دارد و بس

کردمش لابه‌های پنهانیمن عراقی و او خراسانی

با وی از هیچ لابه در نگرفتپرده از روی کار بر نگرفت

چون ز حد رفت خواستاری منشرمش آمد ز بی‌قرار‌ی من

گفت شهری‌ست در ولایت چینشهری آراسته چو خلد برین

نام آن شهر شهر مدهوشانتعزیت‌خانهٔ سیه‌پوشان

مردمانی همه به صورت ماههمه چون ماه در پرند سیاه

هرکه زان شهر باده نوش‌کندآن سوادش سیاه‌پوش کند

آنچه در سر‌نبشت آن سَلَب استگرچه ناخوانده قصه‌ای عجب است

گر به خون گردنم بخواهی سفتبیشتر زین سخن نخواهم گفت

این سخن گفت و رخت بر خر بستآرزوی مرا در اندر بست

چون بر‌آن داستان غنود سرمداستان‌گو‌ی دور شد ز برم

قصه‌گو رفت و قصه ناپیدابیم آن بُد که من شوم شیدا

چند ازین قصه جستجو کردمبیدق از هر سویی فرو کردم

بیش از آن کرده بود فرزین بندکه بر آن قلعه بر شوم به کمند

دادم اندیشه را به صبر فریبتا شکیبد‌، دلم نداد شکیب

چند پرسیدم آشکار و نهفتاین خبر کس چنانکه بود نگفت

عاقبت مملکت رها کردمخویشی از خانه پادشا کردم

بردم از جامه و جواهر و گنجآنچه ز اندیشه باز دارد رنج

نام آن شهر باز پرسیدمرفتم وآنچه خواستم دیدم

شهری آراسته چو باغ ارمهریک از مشک برکشیده علم

پیکر هریکی سپید چو شیرهمه در جامه سیاه چو قیر

در سرایی فرو نهادم رختبر نهادم ز جامه تخت به تخت

جستم احوال شهر تا یک سالکس خبر وا نداد ازآن احوال

چون نظر ساختم ز هر بابیدیدم آزاده مرد قصابی

خوب‌روی و لطیف و آهستهاز بد هر کسی زبان بسته

از نکویی و نیک‌رایی اوراه جستم به آشنایی او

چون به هم‌صحبتیش پیوستمبه کله‌داریش کمر بستم

دادمش نقدهای رو تازهچیزهایی برون ز اندازه

روز تا روز قدرش افزودمآهنی را به زر بر اندودم

کردمش صید خویش موی به مویگه به دیبا و گه به دیبا روی

مرد قصاب از آن زرافشانیصید من شد چو گاو قربانی

آنچنان کردمش به دادن گنجکامد از بار آن خزانه به رنج

برد روزی مرا به خانهٔ خویشکرد برگی ز رسم و عادت بیش

اولم خوان نهاد و خورد آوردخدمتی خوب در نورد آورد

هرچه بایست بود بر خوانشبه جز از آرزوی مهمانش

چون ز هرگونه خوردها خوردیمسخن از هر دری فرو کردیم

میزبان چون ز کارِ خوان پرداختبیش از اندازه پیشکش‌ها ساخت

وانچه من دادمش به‌هم پیوستپیشم آورد و عذر‌خواه نشست

گفت چندین نورد گوهر و گنجبر نسنجیده هیچ گوهر‌سنج

من که قانع شدم به اندک سوداین همه دادنم ز بهر چه بود‌؟

چیست پاداش این خداوندی‌؟حکم کن تا کنم کمربندی

جان یکی دارم ار هزار بوَدهم در این کفه کم‌عیار بود

گفتم ای خواجه این غلامی چیست‌؟پخته‌تر پیشم آی خامی چیست‌؟

در ترازوی مرد با فرهنگاین محقر چه وزن دارد و سنگ‌؟

به غلامان دست پروردمبه کرشمه اشارتی کردم

تا دویدند و از خزانهٔ خاصآوریدند نقدهای خلاص

زان گرانمایه نقدهای درستبیش از آن دادمش که بود نخست

مرد که‌‌آگه نبد ز نازش مندر خجالت شد از نوازش من

گفت من خود ز وام‌دار‌ی‌ِ تونرسیدم به حق‌گزاری تو

دادی‌ام نعمتی دگربارهجای شرم است‌، چون کنم چاره‌؟

دادهٔ تو نه زان نهادم پیشتا رجوع افتدت به دادهٔ خویش

زان نهادم که این چنین گنجینبُوَد بی جزا و پارنجی

چون تو بر گنج گنج افزودیمن خجل گشتم ار تو خشنودی

حاجتی گر به بنده هست‌، بیارور نه اینها که داده‌ای بر دار

چون قوی‌دل شدم به یاری اوگشتم آگه ز دوستداری او

باز گفتم بدو حکایت خویشقصهٔ شاهی و ولایت خویش

کز چه معنی بدین طرف راندمدست بر پادشاهی افشاندم

تا بدانم که هر که زین شهر‌ندچه سبب کز نشاط بی‌بهرند‌؟

بی‌مصیبت به غم چرا کوشند‌؟جامه‌های سیه چرا پوشند‌؟

مرد قصاب کاین سخن بشنیدگوسپندی شد و ز گرگ رمید

ساعتی ماند چون رمیده‌دلاندیده بر هم نهاده چون خجلان

گفت پرسیدی آنچه نیست صوابدهمت آنچنانکه هست جواب

شب چو عنبر فشاند بر کافورگشت مردم ز راه مردم دور

گفت وقت است کانچه می‌خواهیبینی و یابی از وی آگاهی

خیز تا بر تو راز بگشایمصورت نانموده بنمایم

این سخن گفت و شد ز خانه برونشد مرا سوی راه راهنمون

او همی‌شد من غریب از پسوز خلایق نبود با ما کس

چون پری ز آدمی بُرید مراسوی ویرانه‌ای کشید مرا

چون در آن منزل خراب شدیمچون پری هردو در نقاب شدیم

سبدی بود در رسن بستهرفت و آورد پیشم آهسته

بسته کرده رسن در آن پرگاراژدهایی به گرد سله مار

گفت یک دم درین سبد بنشینجلوه‌ای کن بر آسمان و زمین

تا بدانی که هرکه خاموش‌ستاز چه معنی چنین سیه‌پوش‌ست

آنچه پوشیده شد ز نیک و بدتننماید مگر که این سبدت

چون دمی دیدم از خلل خالیدر نشستم در آن سبد حالی

چون تنم در سبد نوا بگرفتسبدم مرغ شد هوا بگرفت

به طلسمی که بود چنبر سازبرکشیدم به چرخ چنبر باز

آن رسن‌کش به لیمیا سازیمن بیچاره در رسن‌بازی

شمع‌وار‌م رسن به گردن چسترسنم سخت بود و گردن سست

چون اسیری ز بخت خود مهجوررسن از گردنم نمی‌شد دور

من شدم بر خره به گردن خردخر‌ِ بختم شد و رسن را برد

گرچه بود از رسن بتاب تنمرشته جان نشد جز آن رسنم

بود میلی برآوریده به ماهکه ز بر دیدنش فتاد کلاه

چون رسید آن سبد به میل بلندرسنم را گره رسید به بند

کار‌ساز‌م شد و مرا بگذاشتکردم افغان بسی و سود نداشت

زیر و بالا چو در جهان دیدمخویشتن را بر آسمان دیدم

آسمان بر سرم فسون خواندهمن معلق چو آسمان مانده

زان سیاست که جان رسید به نافدیده در کار ماند زهره شکاف

سوی بالا دلم ندید دلیرزَهرهٔ آن که‌را که بیند زیر‌؟!

دیده بر هم نهادم از سر‌ِ بیمکرده خود را به عاجزی تسلیم

در پشیمانی از فسانه خویشآرزومند خویش و خانه خویش

هیچ سودم نه زان پشیمانیجز خدا ترسی و خدا خوانی

چون بر آمد بر این زمانی چندبر سر آن کشیده میل بلند

مرغی آمد نشست چون کوهیکامدم زو به دل در اندوهی

از بزرگی که بود سر‌‌تا‌پایمیل گفتی در اوفتاده ز جای

پر و بالی چو شاخه‌های درختپای‌ها بر مثال پایه تخت

چون ستونی کشیده منقاریبیستونی و در میانْ غاری

هردَم آهنگ خارشی می‌کردخویشتن را گزارشی می‌کرد

هر پری را که گرد می‌انگیختنافه مشک بر زمین می‌ریخت

هر بن بال را که می‌خاریدصدفی ریخت پُر ز مروارید

او شده بر سرین من در خوابمن در او مانده چون غریق در آب

گفتم ار پای مرغ را گیرمزیر پای آورَد چو نخجیرم

ور کنم صبر‌، جای پر خطر استکافتم زیر و محنتم زبر است

بی‌وفایی ز ناجوانمردیکرد با من دمی بدین سردی

چه غرض بودش از شکنجه منکاین چنین خرد کرد پنجه من

مگر اسباب من ز راهش برد‌؟به هلاکم بدین سبب بسپرد؟

به که در پای مرغ پیچم دستزین خطر‌گه بدین توانم رست

چونکه هنگام بانگ مرغ رسیدمرغ و هر وحشی‌یی که بود رمید

دل آن مرغ نیز تاب گرفتبال برهم زد و شتاب گرفت

دست بردم به اعتماد خدایو آن قوی‌پای را گرفتم پای

مرغ پا گِرد کرد و بال گشادخاکی‌یی را بر اوج برد چو باد

ز اول صبح تا به نیمه روزمن سفر‌ساز و او مسافر‌سوز

چون به گرمی رسید تابش مهربر سر ما روانه گشت سپهر

مرغ با سایه هم نشستی کرداندک اندک نشاط‌ِ پستی کرد

تا بدانجای کز چنان جاییتا زمین بود نیزه بالایی

بر زمین سبزه‌ای به رنگ حریرلخلخه کرده از گلاب و عبیر

من بر آن مرغ صد دعا کردمپایش از دست خود رها کردم

اوفتادم چو برق با دل گرمبر گلی نازک و گیاهی نرم

ساعتی نیک ماندم افتادهدل به اندیشه‌های بد داده

چون از آن ماندگی برآسودمشکر کردم که بهترک بودم

باز کردم نظر به عادت خویشدیدم آن جایگاه را پس و پیش

روضه‌ای دیدم آسمان زَمی‌اشنارسیده غبار آدمی‌اش

صدهزاران گل شکفته دروسبزه بیدار و آب خفته درو

هر گلی گونه گونه از رنگیبوی هر گلی رسیده فرسنگی

زلف سنبل به حلقه‌های کمندکرده جعد قرنفلش را بند

لب گل را به گاز برده سمنارغوان را زبان بریده چمن

گرد کافور و خاک عنبر بودریگ زر‌، سنگلاخ گوهر بود

چشمه‌هایی روان بسان گلابدر میانش عقیق و در خوشاب

چشمه‌ای کاین حصار پیروزهکرده زو آب و رنگ دریوزه

ماهیان در میان چشمه آبچون درم‌های سیم در سیماب

کوهی از گِرد او زمرد رنگبیشه کوه سرو و شاخ و خدنگ

همه یاقوت‌ِ سرخ بُد سنگشسرخ گشته خدنگش از رنگش

صندل و عود هر سویی بر پایباد ازو عود سوز و صندل سای

حور سر در سرشتش آوردهسرگزیت از بهشتش آورده

ارم آرام ِ دل نهادش نامخوانده مینوش چرخ مینو فام

من که دریافتم چنین جاییشاد گشتم چو گنج پیمایی

از نکویی در او عجب ماندمبر وی الحمدللهی خواندم

گِرد بر گشتم از نشیب و فرازدیدم آن روضه‌های دیده نواز

میوه‌های لذیذ می‌خوردمشکر نعمت پدید می‌کردم

عاقبت رخت بستم از شادیزیر سروی چو سرو آزادی

تا شب آنجایگه قرارم بودنشدم گر هزار کارم بود

اندکی خوردم اندکی خفتمدر همه حال شکر می‌گفتم

چون شب آرایشی دگرگون ساختکحلی اندوخت قرمزی انداخت

بر سر کوه مهر تافته تافتزُهره صبح چون شکوفه شکافت

بادی آمد ز ره فشاند غباربادی آسوده‌تر ز باد بهار

ابری آمد چو ابر نیسانیکرد بر سبزه‌ها در افشانی

راه چون رُفته گشت و نم‌زده شدهمه راه از بتان چو بت‌کده شد

دیدم از دور صدهزاران حورکز من آرام و صابری شد دور

یک جهان پر نگار نورانیروح‌پرور چو راح ریحانی

هر نگاری بسان تازه بهارهمه در دست‌ها گرفته نگار

لب لعلی چو لاله در بستانلعل‌شان خون‌بهای خوزستان

دست و ساعد پر از علاقه زرگردن و گوش پر ز لؤلؤ تر

شمع‌هایی به‌دست‌، شاهانهخالی از دود و گاز و پروانه

آمدند از کشی و رعناییبا هزاران هزار زیبایی

بر سر آن بتان حور سرشتفرش و تختی چو فرش و تخت بهشت

فرش انداختند و تخت زدندراه صبرم زدند و سخت زدند

چون زمانی بر این گذشت نه دیرگفتی آمد مه از سپهر به زیر

آفتابی پدید گشت از دورکه‌آسمان ناپدید گشت از نور

گرد بر گرد او چو حور و پریصدهزاران ستاره سحری

سرو بود او‌، کنیزکان چمنشاو گل سرخ و آن بتان سمنش

هر شکر پاره شمعی اندر دستشکر و شمع خوش بوَد پیوست

پر سهی‌سرو گشت باغ همهشب‌چراغان با چراغ همه

آمد آن بانوی همایون‌بختچون عروسان نشست بر سر تخت

عالم آسوده یکسر از چپ و راستچون نشست او‌، قیامتی برخاست

پس به‌یک لحظه چون نشست به جایبرقع از رخ گشود و موزه ز پای

شاهی آمد برون ز طارم خویشلشگر روم و زنگش از پس و پیش

رومی و زنگی‌ش چو صبح دو رنگرَزمه‌، روم داد و بَزمه زنگ

تنگ‌چشمی ز تنگ‌چشمی دورهمه سروی ز خاک و او از نور

بود لختی چو گُل سر‌افکندهبه جهان آتش در افکنده

چون زمانی گذشت سر برداشتگفت با محرمی که دربر داشت

که ز نامحرمان خاک‌پرستمی‌نماید که شخصی اینجا هست

خیز و بر گرد گرد این پرگارهرکه پیش آیدت به پیش من آر

آن پری‌زاده در زمان برخاستچون پری می‌پرید از چپ و راست

چون مرا دید ماند از آن بشگفتدستگیرانه دست من بگرفت

گفت برخیز تا رویم چو دودبانوی بانوان چنین فرمود

من بدان گفته هیچ نفزودمکه‌آرزومند آن سخن بودم

پر گرفتم چو زاغ با طاووسآمدم تا به جلوه‌گاه عروس

پیش رفتم ز روی چالاکیخاک بوسیدمش من خاکی

خواستم تا به پای بنشینمدر صف زیر جای بگزینم

گفت برخیز جای جای تو نیستپایهٔ بندگی سزای تو نیست

پیش چون من حریف مهمان‌دوستجای مهمان ز مغز به که ز پوست

خاصه خوبی و آشنا نظریدست‌پرورد رایض هنری

بر سریر آی و پیش من بنشینسازگار است ماه با پروین

گفتم ای بانوی فریشته‌خو‌یبا چو من بنده این حدیث مگوی

تخت بلقیس جای دیوان نیستمرد آن تخت جز سلیمان نیست

من که دیوی شدم بیابانیچون کنم دعوی سلیمانی‌؟

گفت نارد بها بهانه مگیربا فسون خوانده‌ای فسانه مگیر

همه‌جای آن‌ِ تست و حکم تراستلیک با من نشست باید و خاست

تا شوی آگه ز نهانی منبهره یابی ز مهربانی من

گفتمش همسر تو سایه تستتاج من خاک‌ِ تخت‌پایهٔ تست

گفت سوگندها به جان و سرمکه برآیی یکی زمان به برم

میهمان منی تو ای سره مردمیهمان را عزیز باید کرد

چون به جز بندگی ندیدم رایایستادم چو بندگان بر پای

خادمی دست من گرفت به نازبر سریرم نشاند و آمد باز

چون نشستم بر آن سریر بلندماه دیدم گرفتمش به کمند

با من آن مَه به خوش‌زبانی‌هاکرد بسیار مهربانی‌ها

پس بفرمود کاورند به پیشخوان و خوردی ز شرح دادن بیش

خوان نهادند خازنان بهشتخوردهایی همه عبیر سرشت

خوان ز پیروزه‌، کاسه از یاقوتدیده را زو نصیب و جان را قوت

هرچه اندیشه در گمان آوردمطبخی رفت و در میان آورد

چون فراغت رسیدمان از خورداز غذاهای گرم و شربت سرد

مطرب آمد‌، روانه شد ساقیشد طرب را بهانه در باقی

هر نسفته‌دُری دری می‌سفتهر ترانه ترانه‌ای می‌گفت

رقص میدان گشاد و دایره بستپَر در آمد به پای و پویه به‌دست

شمع را ساختند بر سر جایو ایستادند همچو شمع به پای

چون ز پا کوفتن برآسودنددستبردی به باده بنمودند

شد به دادن شتاب ساقی گرمبرگرفت از میان وقایه شرم

من به نیروی عشق و عذر شرابکردم آنها که رطلیان خراب

وان شکر لب ز روی دمسازیباز گفتی نکرد از آن بازی

چونکه دیدم به مهر خود رایشاوفتادم چو زلف در پایش

بوسه بر پای یار خویش زدمتا ‌«مکن‌» بیش گفت‌، بیش زدم

مرغ امید بر نشست به شاخگشت میدان گفتگوی فراخ

عشق می‌باختم به بوس و به میبه دلی و هزار جان با وی

گفتمش دلپسند‌! کام تو چیست‌؟نامداریت هست‌، نام تو چیست‌؟

گفت من ترک نازنین اندامنازنین ترک‌تاز دارم نام

گفتم از همدمی و هم کیشینام‌ها را به هم بوَد خویشی

ترکتاز است نامت این عجب استترکتازی مرا همین لقب است

خیز تا ترک‌وار در تازیمهندوان را در آتش اندازیم

قوت جان از می مغانه کنیمنقل و می نوش عاشقانه کنیم

چون می تلخ و نقل شیرین هستنقل بر خوان نهیم و می بر دست

یافتم در کرشمه دستوریکز میان دور گردد آن دوری

غمزه می‌گفت وقت بازی تستهان که دولت به کار‌سازی تست

خنده می‌داد دل که وقت خوش‌ستبوسه بستان که یار ناز‌کش‌ست

چونکه بر گنج‌ِ بوسه بارم دادمن یکی خواستم‌، هزارم داد

گرم گشتم چنانکه گردد مستیار در دست و رفته کار از دست

خونم اندر جگر به جوش آمدماه را بانگ خون به گوش آمد

گفت امشب به بوسه قانع باشبیش از این رنگ آسمان متراش

هرچه زین بگذرد روا نبوددوست آن به که بی‌وفا نبود

تا بود در تو ساکنی بر جایزلف کش گاز گیر و بوسه ربای

چون بدانجا رسی که نتوانیکز طبیعت عنان بگردانی

زین کنیزان که هر یکی ماهی‌ستشب‌ِ عشاق را سحرگاهی‌ست

آنکه در چشم خوب‌تر یابیو‌آرزو را در او نظر یابی

حکم کن کز خودش کنم خالیزیر حکم تو آورم حالی

تا به مولایی‌ات کمر بنددبه شبستان خاص پیوندند

کندت دلبری و دلداریهم عروسی و هم پرستاری

آتشت را ز جوش بنشاندآبی از بهر جوی ما ماند

گر دگر شب عروس نو خواهیدهمت بر مراد خود شاهی

هر شبت زین یکی گهر بخشمگر دگر بایدت‌، دگر بخشم

این سخن گفت و چون ازین پرداختمشفقی کرد و مهربانی ساخت

در کنیزان خود نهانی دیدآنکه در خورد مهربانی دید

پیش خواند و به من سپرد به‌نازگفت برخیز و هرچه خواهی ساز

ماه بخشیده دست من بگرفتمن در آن ماه‌روی مانده شگفت

کز شگرفی و دلبری و کشیبود یاری سزای نازکشی

او همی‌رفت و من به دنبالشبندهٔ زلف و هندوی خالش

تا رسیدم به بارگاهی چستدر نشد تا مرا نبرد نخست

چون در آن قصر تنگ بار شدیمچون بم و زیر سازگار شدیم

دیدم افکنده بر بساط بلندخواب‌گاهی ز پرنیان و پرند

شمع‌های بساط بزم افروزهمه یاقوت ساز و عنبر سوز

سر به بالین بستر آوردیمهردو برها به بر در آوردیم

یافتم خرمنی چو گل در بیدنازک و نرم و گرم و سرخ و سپید

صدفی مهر بسته بر سر اومهر بر داشتم ز گوهر او

بود تا گاه روز در بر منپر ز کافور و مشک بستر من

گاه روز او چو بخت من برخاستساز گرمابه کرد یک یک راست

غسل‌گاهم به آبدانی کردکه‌ز گهر‌ِ سرخ بود و از زر زرد

خویشتن را به آب گل شستمدر کلاه و کمر چو گل رستم

آمدم زان نشاط‌گاه برونبود یک‌یک ستاره بر گردون

در خزیدم به گوشه‌ای خالیفرض ایزد گزاردم حالی

آن عروسان و لعبتان سرایهمه رفتند و کس نماند به جای

من بر آن سبزه مانده چون گل زردبر لب مرغزار و چشمه سرد

سر نهادم خمار می در سربر گل خشک با گلاله تر

خفتم از وقت صبح تا گه شامبخت بیدار و خواجه خفته به کام

آهوی شب چو گشت نافه‌گشا‌یصدفی شد سپهر غالیه‌سای

سر برآوردم از عماری خواببنشستم چو سبزه بر لب آب

آمد آن ابر و باد چون شب دوشاین درافشان و آن عبیرفروش

باد می‌رُفت و ابر می‌افشانداین سمن کاشت و آن بنفشه نشاند

چون شد آن مرغزار عنبر بویآب گل سر نهاد جوی به جوی

لعبتان آمدند عشرت‌سازآسمان بازگشت لعبت‌باز

تختی از تخته زر آوردندتخت‌پوشی ز گوهر آوردند

چون شد انگیخته سریر بلندبسته شد بر سرش بساط پرند

بزمی آراستند سلطانیزیور بزم جمله نورانی

شور و آشوبی از جهان برخاستآمدند آن جماعت از چپ و راست

در میان آن عروس یغماییبرده از عاشقان شکیبایی

بر سر تخت شد قرار گرفتتخت ازو رنگ نوبهار گرفت

باز فرمود تا مرا جستندنامم از لوح غایبان شستند

رفتم و بر سریر خواندندمهم به آیین خود نشاندندم

هم به ترتیب و ساز روز دگرخوان نهادند و خوردها بر سر

هر ابایی که در خورَد به بساطوآورَد در خورنده رنگ نشاط

ساختند آنچنان که باید ساختچونکه هرکس از آن خورش پرداخت

مِی نهادند و چنگ ساخته شداز زدن رودها نواخته شد

نوش ساقی و جام نوشگوارگرم‌تر کرد عشق را بازار

در سر آمد نشاط سرمستیعشق با باده کرد همدستی

ترک من رحمت آشکارا کردهندوی خویش را مدارا کرد

رغبت افزود در نواختنممهربان شد به کار ساختنم

کرد شکلی به غمزه با یارانتا شدند از برش پرستاران

خلوتی آنچنان و یاری نغزتابم از دل در اوفتاد به مغز

دست بردم چو زلف در کمرشدرکشیدم چو عاشقان به برش

گفت هان وقت بی‌قراری نیستشب‌، شب‌ِ زینهار‌خواری نیست

گر قناعت کنی به شکر و قندگاز می‌گیر و بوسه در می‌بند

به قناعت کسی که شاد بوَدتا بوَد محتشم‌نهاد بوَد

وانکه با آرزو کند خویشیاوفتد عاقبت به درویشی

گفتمش چاره کن ز بهر خدایکابم از سر گذشت و خار از پای

هست زنجیر‌، زلف‌‌ ِ چون قیرتمن ز دیوانگان زنجیرت

در به زنجیر کن ترا گفتمتا چو زنجیریان نیاشفتم

شب به آخر رسید و صبح دمیدسخن ما به آخری نرسید

گر کشی جانم از تو نیست دریغاینک اینک سر آنک آنک تیغ

این همه سر کشیدن از پی چیستگل نخندید تا هوا نگریست

جوی آبی و آب جویت منخاکی و آب دست شویت من

تشنه‌ای را که او گلوده تستآب در ده که آب در ده تست

ندهی آب من بقای تو بادآب من نیز خاک پای تو باد

خاکیی را بگیر کابی بردآب‌جویی در آب‌جویی مرد

قطره‌ای را به تشنگی مگدازتشنه‌ای را به قطره‌ای بنواز

رطبی در فتاده گیر به شیرسوزنی رفته در میان حریر

گر جز اینست کار تا خیزمخاک در چشم آرزو ریزم

مرغی انگاشتم نشست و پریدنه خر افتاده شد نه خیک درید

پاسخم داد کامشبی خوش باشنعل شبدیز گو در آتش باش

گر شبی زین خیال گردی دوریابی از شمع جاودانی نور

چشمه‌ای را به قطره‌ای مفروشکاین همه نیش دارد آن همه نوش

در یک آرزو به خود در بندهمه ساله به خرمی می‌خند

بوسه میگیر و زلف و می‌اندازنرد رو با کنیزکان می‌باز

باغ داری به ترک باغ مگویمرغ با تست شیر مرغ مجوی

کام دل هست و کامرانی هستدر خیانت‌گری چه آری دست‌؟

امشبی با شکیب ساز و مکوشدل بنه بر وظیفه شب دوش

من ازین پایه چون به زیر آیمهم به دست آیم ارچه دیر آیم

ماهی از حوضه ار به‌شست آریماه را دیرتر به دست آری

چون گران دیدمش در آن بازیکردم آهستگی و دمسازی

دل نهادم به بوسه چو شکرروزه بستم به روزهای دگر

از سر عشوه باده می‌خوردمبر سر تابه صبر می‌کردم

باز تب کرده را در آمد تابرغبتم تازه شد به بوس و شراب

چون دگرباره ترک دلکش مندر جگر دید جوش آتش من

کرد از آن لعبتان یکی را سازکاید و آتشم نشاند باز

یاری الحق چنانکه دل خواهددل همه چیز معتدل خواهد

خوشدل آن شد که باشدش یاریگر بود کاچکی چنان باری

رفتم آن شب چنانکه عادت بودوان شب کام دل زیادت بود

تا گه روز قند می‌خوردمبا پری دست بند می‌کردم

روز چون جامه کرد گازر شویرنگرزوار شب شکست سبوی

آن همه رنگهای دیده فریبدور گشت از بساط زینت و زیب

در تمنا که چون شب آید بازمی‌خورم با بتان چین و طراز

زلف ترکی برآورم به کمردلنوازی درافکنم به جگر

گه خورم با شکر لبی جامیگه بر آرم ز گلرخی کامی

چون شب آمد غرض مهیا بودمسندم بر تراز ثریا بود

چندگاه این چنین برود و به میهر شبم عیش بود پی در پی

اول شب نظاره‌گاهم نوروآخر شب هم آشیانم حور

روز بودم به باغ و شب به بهشتخاک مشگین و خانه زرین‌خشت

بودم اقلیم خوشدلی را شاهروز با آفتاب و شب با ماه

هیچ کامی نه کان نبود مرابخت من بود کان نمود مرا

چون در آن نعمتم نبود سپاسحق نعمت زیاده شد ز قیاس

ورق از حرف خرمی شستمکز زیادت زیادتی جستم

چون بسی شب رسید وعده ماهشب جهان بر ستاره کرد سیاه

عنبرین طره سرای سپهرطره ماه درکشید به مهر

ابر و بادی که آمدی زان پیشتازه کردند تازه‌رویی خویش

شورشی باز در جهان افتادبانگ زیور بر آسمان افتاد

وآن کنیزان به رسم پیشینهسیب در دست و نار در سینه

آمدند آن سریر بنهادندحلقه بستند و حلق بگشادند

آمد آن ماه آفتاب نشاندر بر افکنده زلف مشک‌فشان

شمعها پیش و پس به عادت خویشپس رها کن که شمع باشد پیش

با هزاران هزار زینت و نازبر سر بزمگاه خود شد باز

مطربان پرده را نوا بستندپرده‌داران به کار بنشستند

ساقیان صرف ارغوانی رنگراست کردند بر ترنم چنگ

شاه شکر لبان چنان فرمودکاورید آن حریف ما را زود

باز خوبان به ناز بردندمبه خداوند خود سپردندم

چون مرا دید مهربان برخاستکرد بر دست راست جایم راست

خدمتش کردم و نشستم شادآرزوی گذشته آمد یاد

خوان نهادند باز بر ترتیببیش از اندازه خوردهای غریب

چون ز خوان‌ریزه خورده شد روزیمی در آمد به مجلس افروزی

از کف ساقیان دریا کفدُر‌فشان گشت کام‌های صدف

من دگرباره گشته واله و مستزلف او چون رسن گرفته به‌دست

باز دیوانم از رسن رستندمن دیوانه را رسن بستند

عنکبوتی شدم ز طنازیوان شب آموختم رسن‌بازی

شیفتم چون خری که جو بیندیا چو صرعی که ماه نو بیند

لرز لرزان چو دزد گنج‌پرستدر کمرگاه او کشیدم دست

دست بر سیم ساده میسودمسخت می‌گشت و سست می‌بودم

چون چنان دید ماه زیبا چهردست بر دست من نهاد به مهر

بوسه زد دستم آن ستیره‌حورتا ز گنجینه دست کردم دور

گفت بر گنج بسته دست میازکز غرض کوته‌ست دست دراز

مُهر برداشتن ز کان نتوانکان به‌مُهر است چون توان نتوان

صبر کن که‌آن توست خرما‌بُنتا به خرما رسی‌، شتاب مکن

باده می‌خور که خود کباب رسدماه می‌بین که آفتاب رسد

گفتم ای آفتاب گلشن منچشمه نور و چشم روشن من

صبح رویت دمیده چون گل باغچون نمیرم برابرت چو چراغ‌؟

می‌نمایی به تشنه آب شکرگویی آنگه که ‌«لب بدوز و مخور‌»

چون درآمد رُخت به جلوه‌گریعقل دیوانه شد‌، که دید پری

نعلک گوش را چو کردی سازنعل در آتشم فکندی باز

با شبیخون ماه چون کوشمآفتابی به ذره چون پوشم

دست چون دارمت که در دستیاندهی نیستم چو تو هستی

از زمینی تو من هم از زمی‌امگر تو هستی پری‌، من آدمی‌ام

لب به دندان گَزیدنم تا چند‌؟وآب‌ِ دندان مزیدنم تا چند‌؟

چاره‌ای کن که غم رسیده کسمتا یک امشب به کام دل برسم

بس که جانم به لب رسیده ز دردبوسهٔ گرم ده‌، مده دم ِ سرد

بختم از یاری‌ِ تو کار کندیاری بخت بخت‌ِ یار کند

گویی انده مخور که یار توامکار خود کن که من به کار توام

کار ازین صعب‌تر‌، که بار افتاد‌؟وارهان وارهان که کار افتاد

گرچه آهو سرینی ای دلبندخواب خرگوش دادنم تا چند‌؟

ترسم این پیر گرگ روبه‌بازگرگی و روبهی کند آغاز

شیر گیرانه سوی من تازدچون پلنگی به زیرم اندازد

آرزوهاست با تو بگذارمکارزوی خود از تو بردارم

گر در‌ِ آرزو‌َم در‌بندیمیرم امشب در آرزومندی

ناز می‌کش که ناز مهمانانتاجداران کشند و سلطانان

چون شکیبم نماند دیگر‌بارگفت چونین کنم‌، تو دست بدار

ناز تو گر به جان بوَد‌، بکشمگر تو از خلخی‌، من از حبشم

چه محل پیش چون تو مهمانی‌؟پیشکش کردن این چنین خوانی‌؟

لیکن این آرزو که می‌گوییدیریابی و زود می‌جویی

گر بر‌آید بهشتی از خاریآید از چون منی چنین کاری

وگر از بید بوی عود آیداز من این‌کار در وجود آید

بستان هرچه از منت کام استجز یکی آرزو که آن خام است

رخ ترا‌، لب ترا و سینه تراجز دُرّی‌، آن دگر خزینه ترا

گر چنین کرده‌ای شبت بیش استاین چنین شب هزار در پیش است

چون شدی گرم‌دل ز بادهٔ خامساقی‌یی بخشمت چو ماه تمام

تا ازو کام خویش برداریدامن من ز دست بگذاری

چون فریب زبان او دیدمگوش کردم ولیک نشنیدم

چند کوشیدم از سکونت و شرمآهنم تیز بود و آتش گرم

بختم از دور گفت کای نادان(لیس قریه وراء عبادان)

من‌ِ خام از زیادت‌اندیشیبه کمی اوفتادم از بیشی

گفتم ای سخت‌کرده کار مرابرده یکبارگی قرار مرا

صدهزار آدمی در این غم مردکه سوی گنج راه داند برد

من که پایم فروشده‌ست به گنجدست چون دارم‌، ارچه بینم رنج

نیست ممکن که تا دمی دارمسر زلف ز دست بگذارم

یا بر این تخت شمع من بفروزیا چو تختم به چارمیخ بدوز

یا بر این نطع رقص‌کن برخیزیا دگر نطع خواه و خونم ریز

دل و جانی و هوش و بیناییاز تو چون باشدم شکیبایی‌؟

غرضی کز تو دلستان یابمرایگان‌ست اگربه جان یابم

کیست کاو گنج رایگان نخرد‌؟و‌آرزو‌یی چنین‌، به جان نخرد‌؟

شمع‌وار امشبی برافروزمکز غمت چون چراغ می‌سوزم

سوز تو زنده داردم چو چراغزنده با سوز و مرده هست به داغ

آفتاب ار بگردد از سر سوزتنگ روزی شود ز تنگی روز

این نه کامست کز تو می‌جویمخوابی از بهر خویش می‌گویم

مغز من خفته شد درین چه شکیستخفته و مرده بلکه هردو یکیست

گرنه چشمم رخ ترا دیدیاین چنین خواب‌ها کجا دیدی‌؟

گر بر آنی که خون من ریزیتیز شو هان که خون کند تیزی

وانگه از جوش خون و آتش مغزحمله بردم بران شکوفه نغز

در گنجینه را گرفتم زودتا کنم لعل را عقیق آمود

ز‌آرزو‌یی چنانکه بود نداشتلابه‌ها کرد و هیچ سود نداشت

در صبوری بدان نواله نوشمهل می‌خواست من نکردم گوش

خورد سوگند کاین خزینه توراستامشب امید و کام دل فردا‌ست

امشبی بر امید ‌ِگنج‌، بسازشب فردا خزینه می‌پرداز

صبر کردن شبی‌، محالی نیستآخر امشب شبی‌ست‌، سالی نیست

او همی‌گفت و من چو دشنه تیزدر کمر کرده دست‌، کور آویز

خواهشی کو ز بهر خود می‌کردخارشم را یکی به صد می‌کرد

تا بدانجا رسید کز چستیدادم آن بند بسته را سستی

چونکه دید او ستیزه‌کاری‌ِ منناشکیبی و بی‌قراری من

گفت ‌‌«یک لحظه دیده را در بندتا گشایم در ‌ِخزینهٔ قند

چون گشادم‌، بر آنچه داری رایدر برم گیر و دیده را بگشای‌»

من به شیرینی بهانه اودیده بر بستم از خزانهٔ او

چون یکی لحظه مهلتش دادمگفت ‌‌«بگشای‌‌»‌، دیده بگشادم

کردم آهنگ بر امید شکارتا درآرم عروس را به کنار

چونکه سوی عروس خود دیدمخویشتن را در آن سبد دیدم

هیچکس گرد من نه از زن و مردمونسم آه گرم و بادی سرد

مانده چون سایه‌ای ز تابش نورترکتازی ز ترکتازی دور

من درین وسوسه که زیر ستونجنبشی زان سبد گشاد سکون

آمد آن یار و زان رواق بلندسبدم را رسن گشاد ز بند

بخت چون از بهانه سیر آمدسبدم زان ستون به زیر آمد

آنکه از من کناره کرد و گریختدر کنارم گرفت و عذر انگیخت

گفت اگر گفتمی ترا صد سالباورت نامدی حقیقت حال

رفتی و دیدی آنچه بود نهفتاین چنین قصه با که شاید گفت

من درین جوش گرم جوشیدموز تظلم سیاه پوشیدم

گفتمش کای چو من ستمدیدهرای تو پیش من پسندیده

من ستمدیده را به خاموشیناگزیر است ازین سیه‌پوشی

رو پرند سیاه نزد من آررفت و آورد پیش من شب تار

در سر افکندم آن پرند سیاههم در آن شب بسیچ کردم راه

سوی شهر خود آمدم دلتنگبر خود افکنده از سیاهی رنگ

من که شاه سیاه پوشانمچون سیه‌ابر ازان خروشانم

کز چنان پخته آرزوی به کامدور گشتم به آرزو‌یی خام

چون خداوند من ز راز نهفتاین حکایت به پیش من برگفت

من که بودم درم‌خریدهٔ اوبرگزیدم همان گزیدهٔ او

با سکندر ز بهر آب حیاترفتم اندر سیاهی ظلمات

در سیاهی شکوه دارد ماهچتر سلطان از آن کنند سیاه

هیچ رنگی به از سیاهی نیستداس ماهی چو پشت ماهی نیست

از جوانی بوَد سیه‌مو‌ییوز سیاهی بود جوان‌رو‌یی

به سیاهی بصر جهان بیندچرگنی بر سیاه ننشیند

گر نه سیفور شب سیاه شدیکی سزاوار مهد ماه شدی‌؟

هفت رنگ‌ست زیر هفت اورنگنیست بالاتر از سیاهی رنگ

چون که بانوی هند با بهرامباز پرداخت این فسانه تمام

شه بر آن گفته آفرین‌ها گفتدر کنارش گرفت و شاد بخفت

Образы семи красавиц сердцем возлюбя,Шах Бахрам в неволю страсти отдал сам себя.

В башню черную, как мускус, в день субботний онУстремил стопы к индийской пери на поклон.

И в покое благовонном до ночной порыПредавался он утехам сладостной игры.

А когда на лучезарный белый шелк дневнойНочь разбрызгала по-царски мускус черный свой,

Шах у той весны Кашмира сказки попросил —Ароматной, словно ветер, что им приносил

Пыль росы и сладкий запах от ночных садов, —Попросил связать преданье из цветущих слов,

Из чудесных приключений, что уста слюнойНаполняют, приклоняют к ложу головой.

Вот на мускусном мешочке узел распустилаТа газель с глазами серны и заговорила:

«Пусть литавры шаха будут в небесах слышныВыше четырех подпорок золотой луны!

И пока сияет небо, пусть мой шах живет,Пусть к его ногам покорно каждый припадет.

Пусть не будет праздно счастье шахское сидеть,Пусть он все возьмет, чем хочет в мире овладеть!»

Рассказала, взор потупя в землю от стыда,То, о чем никто не слышал в мире никогда.

«Мне поведал это родич царственный один,Величавый старец, в снежной белизне седин:

«Некогда сияла в сонме райского дворцаГурия с печальным видом нежного лица.

Каждый месяц приходила в замок наш она,И была ее одежда каждый раз черна.

Мы ее расспрашивали: «Почему, скажи,В черном ты всегда приходишь? Молим: удружи

И открой, о чем горюешь, слиток серебра?Черноту твоей печали выбелить пора!

Ты ведь к нам благоволеньем истинным полна;Молви, почему ты в черном? Почему грустна?»

От расспросов наших долгих получился толк.Вот что гостья рассказала: «Этот черный шелк

Смысл таит, имеет повесть чудную свою.Вы узнать ее хотите? Что ж, не утаю,

А от вас расспросов многих я сама ждала.Я невольницею царской некогда была.

Этот царь был многовластен, справедлив, умен;В памяти моей живет он — хоть и умер он.

Скорби многие при жизни он преодолелИ одежду в знак печали черную надел.

«Падишах в одежде черной» — в жизни наречен,Волей вечных звезд на горе был он обречен.

Весел в юности — печальным стал он под конец.Смолоду он наряжался в золото, в багрец;

И, за ласку и радушье всюду восхвален,Людям утреннею розой улыбался он.

Замок царский подымался до Плеяд челом.Это был гостеприимный, всем открытый дом.

Стол всегда готов для пира — постланы ковры.Гостю поздней или ранней не было поры.

Знатен гость или не знатен, беден иль богат —Всех равно в покоях царских щедро угостят.

Царь расспрашивал пришельца о его путях,Где бывал и что изведал он в чужих краях.

Гость рассказывал. И слушал царь его рассказ,До восхода солнца часто не смыкая глаз.

Так спокойно год за годом мирно протекал.От закона гостелюбья царь не отступал.

Но однажды повелитель, как Симург, пропал,Время шло. Никто о шахе ничего не знал.

Горевали мы; в печали влекся день за днем, —А вестей, как о Симурге, не было о нем.

Но внезапно нам судьбою царь был возвращен;Словно и не отлучался, снова сел на трон.

Молчалив он был и в черном — с головы до пят.Были черными — рубаха, шапка и халат.

После этого он правил многие года,Только в черное зачем-то облачен всегда.

Без несчастья — одеяньем скорби омрачен,Вечно, как вода живая, в мраке заключен.

С ним была я, и светили мне его лучи...И однажды — с глазу на глаз — горестно в ночи

Он мне голосом печальным жаловаться стал:«Посмотри, как свод небесный на меня напал,

Из страны Ирема силой он меня увлекИ навеки в этот черный погрузил поток.

И никто меня не спросит: «Царь мой, где ты был?Почему седины черной ты чалмой покрыл?»

И, ответ обдумывая и словам егоМолча внемля, прижималась я к ногам его.

Молвила: «О покровитель вдов и горемык...О властитель справедливый, лучший из владык!

Искушать тебя — что небо топором рубить, —Кто дерзнет? Один ты волен тайное открыть».

Что достойна я доверья, понял властелин —Мускусный открыл мешочек, просверлил рубин

И сказал: «Когда я в мире сделался царем,Возлюбил гостеприимство, всем открыл свой дом.

И у всех, кого я видел, — добрых и дурных, —Спрашивал о приключеньях, что постигли их.

И пришел однажды ночью некий гость в мой дом,Были плащ, чалма и туфли — черные на нем.

По обычаю, велел я угостить его.Угостивши, захотел я расспросить его.

Начал: «Мне, не знающему повести твоей,Молви, — почему ты в платье — полночи темней?»

Он ответил мне: «Об этом спрашивать забудь.Никогда к гнезду Симурга не отыщешь путь».

Я сказал: «Не уклоняйся, друг, поведай мне,Что за чудеса ты видел и в какой стране?»

Отвечал мой гость: «Ты должен, царь, меня простить,Мне ответа рокового в слово не вместить».

Но, увидев, как встревожен я, как угнетен,Своего молчанья словно устыдился он.

Вот что он поведал: «Город есть в горах Китая.Красотой, благоустройством он — подобье рая,

А зовется «Град Смятенных» и «Скорбей Обитель».В нем лишь черные одежды носит каждый житель.

Люди там красивы; каждый ликом что луна,Но, как ночь без звезд, одежда каждого черна.

Всякого, кто выпьет в этом городе вина,В черное навек оденет чуждая страна.

Что же значит одеяний погребальный цвет, —Не расскажешь, но чудесней дел на свете нет.

И хотя бы ты велел мне голову снести,Больше не могу ни слова я произнести».

Молвил это и пожитки на осла взвалил,Двери моего желанья наглухо закрыл.

Проходила предо мною странников чреда.Всех я спрашивал. Никто мне не открыл следа...

И решил я бросить царство, — хоть бы навсегда!Родичу вручил кормило власти и суда,

Взял запас одежд и денег я в своей казне,Чтоб нужда в пути далеком не мешала мне.

И пришел в Китай. И многих встречных вопрошалО дороге — и увидел то, чего искал.

Город убранный садами, как Ирема дом.Носит черные одежды каждый житель в нем.

Молока белее тело каждого из них,Но как бы смола одела каждого из них.

Дом я снял, расположился отдохнуть в путиИ присматривался к людям целый год почти.

Но не встретил я доверья доброго ни в ком,Губы горожан как будто были под замком.

Наконец сошелся с неким мужем-мясником.Был он скромен, благороден и красив лицом.

Дружбы с ним ища, за ним я следовал, как тень.И встречаться с новым другом стал я каждый день.

А как с ним сумел я узы дружбы завязать,Я решил обманом тайну у него узнать.

Часто я ему подарки ценные дарил,Языком монет о дружбе звонко говорил.

И мясник, под непрерывным золотым дождем,Стал к закланию готовым жертвенным тельцом.

Наконец меня однажды он в свой дом привел.Был там сказочно богатый приготовлен стол.

А когда мы, пир окончив, речи повели, —Множество подарков ценных слуги принесли.

Счесть нельзя богатств, какие мне он расточил.Все мои — к своим подаркам присоединил.

Отдав мне дары с поклоном, сел и так сказал:«Столько, сколько ты сокровищ мне передавал,

Ни одна сокровищница в мире не вмещала!Я доволен и своею прибылью немалой.

Стану, как ты пожелаешь, я тебе служить.Жизнь одна во мне, но если смог бы положить

Десять жизней я на чашу тяжкую весов, —Я не смог бы перевесить данных мне даров!

Слушай же — отныне буду я твоим рабом,Иль свои дары обратно унеси в свой дом».

И когда я убедился в дружбе мясника,Увидал, что бескорыстна дружба и крепка, —

Я ему свою поведал горестную повесть,Ничего не скрыв, поведал, как велела совесть.

А когда мясник почтенный выслушал меня,Стал овцой. Овцой от волка, волком от огня —

Он шарахнулся, и, словно сердце потерял,Словно чем-то пораженный, долго он молчал.

И промолвил: «Не о добром ты спросил сейчас.Но ответ на все должник твой нынче ж ночью даст».

И когда под амброй ночи скрылась камфораИ к покою обратились люди до утра,

Мой хозяин молвил: «Встанем, милый гость, пора,Чтоб увидеть все, что видеть ты хотел вчера.

Встань! Неволей в этот день я послужу тебе,Небывалое виденье покажу тебе!»

Молвив так, со мною вышел из дому мясник,Вел меня средь сонных улиц, словно проводник.

Шел он, я же — чужестранец — позади него.Двое было нас. Из смертных с нами — никого.

Вел меня он, как безмолвный некий властелин.За город привел, в пределы сумрачных руин.

Ввел в пролом меня, где тени, как смола, черны,Словно пери, скрылись оба мы в тени стены.

Там увидел я корзину. И привязан былК ней канат. Мясник корзину эту притащил

И сказал: «На миг единый сядь в нее смелей.Между небом и землею будешь поднят в ней.

Сам узнаешь и увидишь: почему, в молчаньеПогруженные, мы носим ночи одеянья.

Несказанная корзине этой власть дана,Сокровенное откроет лишь она одна».

Веря: искренностью дружбы речь его полна,Сел в корзину я. О — чудо! Чуть ногами дна

Я коснулся — словно птица поднялась она,Понеслась корзина, словно вихрем взметена,

И в вертящееся небо повлекло меня.Чары обняли корзину поясом огня.

До луны вздымавшаяся башня там была.Сила чар меня на кровлю башни подняла.

В узел, черною змеею, свился мой канат.Брошен другом, там стоял я, ужасом объят.

Я стонал, об избавленье господа моля.Сверху небо — и во мраке подо мной земля.

Высоко на кровле башни, в страхе чуть дыша,Я сидел. От этой казни в пуп ушла душа.

Было страшно мне на небо близкое взглянуть,А глядеть на землю с неба как я мог дерзнуть?

И от ужаса невольно я глаза закрыл,И покорно темным силам жизнь свою вручил,

И раскаивался горько я в своей вине.Горевал я об отцовском доме и родне...

Не было от покаянья радостнее мне.Полный горьких сожалений, я горел в огне.

Надо мною проплывало время, как во сне,Вдруг примчалась птица с неба, села на стене,

Где один я плакал в горе. Села, как гора,Велика, страшна, громадна, — черного пера.

Хвост и крылья, как чинары — густы и тенисты.Лапы, как стволы деревьев, толсты и когтисты.

Как колонна Бисутуна — клюв ее велик,Как дракон в пещере — в клюве выгнулся язык.

И чесалась эта птица, перья отряхала,Расправляла хвост и шумно крыльями махала.

И когда она подкрылье черное чесала,—Раковину с перлом алым на землю бросала,

Пыли мускусной вздымала облако до звездКаждый раз, как расправляла крылья или хвост;

Вскоре птица погрузилась надо мною в сон,И в ее пуху дремучем был я схоронен.

Думал: «Коль за птичью ногу крепко ухвачусь,С помощью ужасной птицы наземь я спущусь,

Пусть внизу беду любую для себя найду...Силой же своей отсюда вовсе не сойду.

Злобный человек со мною подло поступил,Предал мукам, клятву дружбы низко преступил.

Или он моим богатством завладеть желал —И затем меня на гибель верную послал?..»

Так томился я, покамест не зардела высь.Смутно голоса земные снизу донеслись.

Сердце птицы застучало бурно надо мной.Птица крыльями всплескала бурно надо мной.

Крылья шире корабельных поднятых ветрил.Встал я, лапу страшной птицы крепко обхватил.

А она поджала лапы, крылья развелаИ, как буря, сына праха к солнцу понесла.

И меня с утра до полдня птица та носила.Солнце гневно жгло. От зноя я лишился силы.

Вдруг — увидел: небо стало надо мной вращаться;То — огромными кругами начала спускаться

Птица на землю. Земная тень ее влекла:И когда копья не выше высота была,

Возблагодарил я птицу: «Ну, спасибо, друг».И ее кривую лапу выпустил из рук.

Словно молния, упал я на цветущий луг, —Весь в росе благоуханной, он блестел вокруг.

Добрый час, смежив зеницы, я в траве лежал.Где я, что со мною будет, я тогда не знал.

В сердце у меня тревога улеглась не вдруг,Наконец открыл я веки, поглядел вокруг.

Цвета бирюзы небесной почва там была.Пыль земная на густую зелень не легла.

Сотня тысяч разновидных там цветов цвела.Зелень листьев бодрствовала, а вода спала.

Тысячами ярких красок взоры луг пленял.Ветер, полный благовоний, чувства опьянял.

Гиацинт петлей аркана брал гвоздику в плен,Юной розы рот багряный прикусил ясмен.

И язык у аргавана отняла земля,Амброю благоуханной там была земля.

По долине той струился голубой поток,А на дне ручья лучился золотой песок.

У его кристально-светлых и холодных водБлеска, словно подаянья, клянчил небосвод.

А в ручье играли рыбы ярче серебра.Берега как два огромных сказочных ковра.

Изумрудные предгорья в полукруг сошлись.Лес в предгорьях — дуб индийский, кедр и кипарис.

Там утесы были чистым яхонтом, опалом.Дерева горели цветом золотым и алым.

Сквозь кустарники алоэ пахнущий сандаломВетер веял по долине и окрестным скалам.

Чащей шел я; чуя голод, рвал плоды и ел.Отдохнуть под кипарисом свежим захотел.

Лег, уснул, тревог не зная и докучных дел,Небеса благословляя за такой удел.

Только полночь погрузила землю в синь и тьмуИ, убрав багрец, на тучи нанесла сурьму,

Мне в лицо пахнул отрадно с горной вышиныЛегковейный и прохладный ветерок весны.

Пронеслась гроза, апрельской свежестью полна,Быстрым дождиком долину взбрызнула она.

Напоился дол широкий свежестью ночнойИ наполнился красавиц молодых толпой.

Прелестью была любая гурии равна,Шли они передо мною, как виденья сна.

Будто чудом породила ночи глубинаМир красавиц светозарных, свежих, как весна,

Золотых запястий змеи на руках у них.Перлы крупные на шее и в серьгах у них.

А в руках красавиц свечи яркие горят;Хоть нагара не снимают, — свечи не коптят.

Стана гибкостью любая в плен брала мой взгляд,Обещая и скрывая тысячи услад.

На траву ковер постлали, водрузили трон.Ждал я, что же будет дале, — словно видел сон.

Только время миновало малое с тех пор,Нечто ярко засияло, ослепляя взор.

Будто бы луна спустилась наземь с высоты,Легким шагом приминая травы и цветы.

То владычица красавиц — не луна была.Эти пери лугом были, а она была

Кипарисом среди луга и над их толпой,Словно роза, возвышалась гордой головой.

Вот воссела, как невеста, госпожа на трон,Спал весь мир, а только села — мир был пробужден.

Еле складки покрывала совлекла с лица —Некий падишах, казалось, вышел из дворца,

Белое румийцев войско впереди него,Черное индийцев войско позади него.

А когда одно мгновенье, два ли миновало,Девушке, вблизи стоявшей, госпожа сказала:

«Я присутствие чужое ощущаю здесь.Чую — существо земное между нами есть.

Встань скорее и долину нашу обойдиИ, кого ни повстречаешь, — всех ко мне веди».

Та, рожденная от пери, мигом поднялась,Словно пери над долиной темной понеслась.

Изумясь, остановилась, лишь меня нашла,За руку меня с улыбкой ласково взяла

И сказала: «Встань скорее, полетим, как дым!»Ждал я этих слов, ни слова не прибавил к ним.

Как ворона за павлином, я за ней летел,Перед троном на колени встать я захотел.

Стал я в самом нижнем круге средь подруг ее.Молвила она: «Ты место занял не свое.

Не к лицу тебе, я вижу, выглядеть рабом;Место гостя — не в скорлупке, а в зерне самом.

Подымись на возвышенье, рядом сядь со мной.Ведь приятно и Плеядам плыть перед луной».

Я ответил: «О царица из страны зари,Своему рабу подобных притч не говори!

Трон Балкис ему не место, это знает он.Только Сулейман достоин занимать твой трон».

Молвила: «Здесь ты хозяин. Подойди и сядь.Станешь ты у нас отныне всем повелевать.

Буду властна над тобою только я одна.Сокровенное открою только я одна.

Ты мой гость, а мой обычай — почитать гостей».Понял я, что мне осталось покориться ей.

Стол для пира повелела госпожа принесть.Принесли нам стол служанки, — яств на нем не счесть.

Чаши были — цельный яхонт, стол же — бирюза.Вызывал он вожделенье, радовал глаза.

А когда я сладкой пищей голод утолилИ напитком благовонным сердца жар залил, —

Появились музыканты, кравчие ушли.И неведомое бедным жителям земли

Счастье, думал я, доступно, близко стало мне...Нежно песня дев хвалою зазвучала мне.

Струны руда зазвенели, бубен забряцал.Вихрь веселой многоцветной пляски засверкал.

Не касаясь луга, несся легкий круг подруг.Будто ввысь их поднимали крылья белых рук.

А потом — поодаль сели девы пировать.Кравчие не успевали чаши наполнять.

От вина и сильной страсти обезумел я.Мне казалось — закипела в жилах кровь моя.

К госпоже сахароустой руки я простер,У нее живым согласьем засветился взор.

Начал я у девы милой ноги целовать,Возразит — я с большей силой стану обнимать.

Уж надежды птица пела мне из тьмы ветвей,Если б двести душ имел я, — все бы отдал ей.

«О скажи, услада сердца, — я молил ее,—Кто ты, сладостная? Имя назови свое!»

«Я тюрчанка с нежным телом, — молвила она. —Нежною Тюркназ за это в мире названа».

Молвил я: «Как дивно сходны наши имена!..Звуком имени со мною ты породнена.

Ты — Тюркназ, что значит — Нежность. Я — Набег — Тюрктаз.Я молю тебя: немедля нападем сейчас

На несметных дивов горя — их огнем сожжем,Утолим сердец томленье колдовским вином!

Все забудем... Обратимся к радости любви...И душою погрузимся в радости любви!»

Я прочел в ее улыбке и в игре очей:«Видишь — счастие судьбою занялось твоей!..

Видишь, час благоприятен... Нет вокруг людей...Снисходительна подруга — так целуй смелей!»

Предо мною дверь лобзаний дева отперла —Тысячу мне поцелуев огненных дала.

Вспыхнул я от поцелуев, словно от вина.Шум моей кипящей крови слышала луна.

«Нынче — только поцелуи, — молвила она,—Взявши в руку эту чашу, пей не вдруг до дна.

И пока еще ты можешь сдерживать желанья —Кудри гладь, кусай мне губы, похищай лобзанья.

Но когда твой ум затмится страстью до того,Что узды уже не будет слушать естество, —

Из толпы прислужниц,— в коей каждая девица,Словно над любовной ночью вставшая денница, —

Ту, какую б ты ни выбрал, я освобожу,И служить твоим желаньям тут же прикажу,

Чтоб она в шатре укромном другу моемуПредалась, была невестой и слугой ему.

Чтобы притушила ярость твоего огня,Но — чтобы в ручье осталась влага для меня.

Каждый вечер, только с неба сгонит мрак зарю,Я тебе один из этих перлов подарю».

Молвив так, толпу прислужниц взором обвела.Ту, которую для ласки годною сочла,

Мановеньем чуть заметным к трону позвалаИ ее, с улыбкой нежной, мне передала.

И луна, подаренная мне, меня взялаЗа руку и в сумрачную чащу увела.

Был пленен я родинкою, стал рабом кудрей.Под навесом листьев шел я, как во сне, за ней.

И меня в шатер богатый привела она.Я поладил с ней, как с нижней верхняя струна.

Там постель была роскошно раньше постлана,Легким шелком и коврами ярко убрана.

И затылками подушки ложа смяли мы.Целовались и друг друга обнимали мы.

Отыскал я роз охапку между ивняков,Потонул в охапке белых, алых лепестков.

Редкий жемчуг, сокровенный в раковине был,Я жемчужницы бесценной створки отворил.

И ласкал свою подругу до дневной порыВ ложе, амброю дышавшем, полном камфоры.

Встал я из ее объятий при сиянье дня.Приготовила проворно дева для меня

Чистый водоем, сиявший яхонтовым дном.И водой благоуханной я омылся в нем.

Знойный полдень был, когда я вышел из шатра.Гурии, что пировали на лугу вчера,

Все исчезли. Я остался там у родникаОдинокий — наподобье желтого цветка.

[…]

Дивы похоти с каната снова сорвались,Бесноватого канатом связывать взялись.

В паутине кос тяжелых мухой я застрял,В эту ночь канатоходцем я невольно стал.

Как осел, я бесновался, видящий ячмень,Или — словно одержимый в новолунья день.

И, как вор сребролюбивый пред чужим добром,Весь дрожа, я потянулся вновь за серебром.

Обнял стан ее. Ослаб я. Так мне тяжко было.Руку на руку тогда мне дева положила.

Руку эта зависть гурий мне поцеловала,Чтоб убрал от клада руку. И, смеясь, сказала:

«Не тянись к запретной двери, ибо коротка,Чтоб ее достать, любая длинная рука.

Вход в рудник закрыт печатью, и печать крепка,И нельзя сорвать печати с двери рудника.

Пальмою ты обладаешь — так терпи, крепись,Фиников незрелых с пальмы рвать не торопись.

Пей вино и знай, жаркое скоро вслед придет.На зарю гляди, за нею солнца свет придет».

Я ответил ей: «О солнце сада моего,Свет очей моих, услада взгляда моего!

У меня душа, ты видишь, подошла к губам.Жарче поцелуй!.. Не надо слов холодных нам.

Как мне быть, коль вьюк с верблюда моего упал?Помоги, избавь от муки, ибо час настал.

Скоро волк свирепых высей — хищный небосвод —И по-волчьи и по-лисьи нападать начнет.

Словно лев голодный, прянет прямо на меня.И повергнет ниц, как пардус пламенный, меня.

Если дверь не отопрешь мне нынче, знай, к утруОт томления и муки жгучей я умру.

Как цари и падишахи к гостю снизошли б,Снизойди к моим моленьям, ибо я погиб!..

Изнемог я... И терпенья у меня не стало!»«Руку удержи... Все будет...— госпожа сказала, —

Увенчать твое желанье — в том моя судьба.Ибо ты — мой повелитель, я — твоя раба.

Бедный дар такому гостю будет ли хорош?Все же — то, что ищешь ныне, позже обретешь.

У меня бери сегодня все, что сердцу любо:Щеки, грудь и губы, — кроме одного, что грубо.

Кроме перла одного лишь — всей моей владейКладовой. И помни: ждет нас тысяча ночей,

Полных счастья. Но коль сердце пышет от вина,Дам тебе служанку, словно полная луна,

Но чтоб нынче ты подол мой выпустил из рук».Я, не разумея смысла, слышал только звук

Сладкой речи. Сам себе я говорил: «Не тронь!»Но железо было остро и горяч огонь.

Молвил я: «Ты, струны тронув, их лишила лада,Тысячи погибли с горя, не нашедши клада.

Слышишь? Кровь во мне бушует... Так поторописьС казнью, чтоб палач скорее оборвал мне жизнь!»

Тут — как мне кипенье крови и безумья пылПовелели — на цветок я натиск совершил.

Страсть мою, что пламенела, не утолена,Страсть мою меня молила удержать она.

И она клялась мне: «Скоро будет все твое.Завтра ночью ты желанье утолишь свое.

Потерпи одни лишь сутки. Завтра — говорю —Дверь к сокровищу сама я завтра отворю.

Ночь одну лишь дай мне сроку! Быстро ночь пройдет.Ведь одна лишь ночь — подумай: только ночь, не год!»

Так она мне говорила. Я же, как слепойИль как бешеный, вцепился в пояс ей рукой,

И во мне от просьб желанной девы возрослоВо сто раз желаний пламя. До того дошло,

Что рванул я и ослабил пояс у нее.А царица, нетерпенье увидав мое,

Мне сказала: «На мгновенье ты глаза закрой.Отомкну сейчас сама я двери кладовой.

Отомкнув перед тобою дверь, скажу: «Открой...»И тогда, что пожелаешь, делай ты со мной».

Я на сладкую уловку сразу пойман был,Выпустил из рук царицу и глаза прикрыл.

И — доверчиво — ей сразу дал я миг, другой.И когда услышал слово тихое: «Открой...» —

Я, с надеждою на деву бросив быстрый взгляд,Увидал: пустырь, корзину и над ней канат.

А перед моей корзиной друг мясник предстал.Заключил меня в объятья, извиняться стал.

«Если бы сто лет твердил я,— мне мясник сказал, —Ты б не верил, если б это сам не испытал.

Тайное ты нынче видел, — что нельзя узнатьИначе. Кому ж об этом можно рассказать?»

И, палимый сожаленьем горьким, я вскипел,В знак тоски и утесненья черное надел.

Пребывающим в печали черной и в молчанье —Черное лишь подобает это одеянье.

Шелк на голову набросив черный, словно ночь,Я из града вечной скорби ночью вышел прочь.

С черным сердцем появился я в родном дому.Царь я — в черном. Тучей черной плачу потому!

И скорблю, что из-за грубой похоти навекПотерял я все, чем смутно грезит человек!»

И когда мой шах мне повесть эту рассказал, —Я — его раба — избрала то, что он избрал.

В мрак ушла я с Искендером за живой водой!..Ярче месяц — осененный неба чернотой.

И над царским троном черный должен быть покров.Ибо цвет прекрасен черный — лучший из цветов.

Рыбья кость бела, но скрыта. Спины рыб черны.Кудри черные и брови юности даны.

Чернотой прекрасны очи и осветлены.Мускус — чем черней, тем большей стоит он цены.

Коль шелка небесной ночи не были б черны, —Их бы разве постилали в колыбель луны?

Каждый из семи престолов свой имеет цвет,Но средь них сильнейший — черный. Выше цвета нет».

Так индийская царевна в предрассветный часПред царем Бахрамом дивный кончила рассказ.

Похвалил красу Кашмира шах за сказку-диво,Обнял стан ее и рядом с ней заснул счастливый.

Клавиши ← → для перехода, R — случайное стихотворение

Случайное стихотворение

Другие произведения автора

Стихи других поэтов