Семь красавиц, глава 27
Что такое маснави?
Маснави: длинная поэма, где каждый бейт рифмуется внутри себя; обычно эпос или повесть.
چو گریبان کوه و دامن دشتاز ترازوی صبح پر زر گشت
روز یکشنبه آن چراغ جهانزیر زر شد چو آفتابِ نهان
جام زر بر گرفت چون جمشیدتاج زر برنهاد چون خورشید
بست چون زرد گل به رعناییکهربا بر نگین صفرایی
زر فشانان به زرد گنبد شدتا یکی خوشدلیش در صد شد
خرمی را در او نهاد بنابه نشاط می و نوای غنا
چون شب آمد، نه شب که حجله نازپردهٔ عاشقان خلوتساز
شه بدان شمع شکرافشان گفتتا کند لعل بر طبرزد جفت
خواست تا سازد از غنا سازیدر چنان گنبدی خوش آوازی
چون ز فرمان شه گزیر نبودعذر یا ناز دلپذیر نبود
گفت رومیعروسِ چینینازکای خداوند روم و چین و طراز
تو شدی زندهدار جان ملوکعز نصره خدایگان ملوک
هرکه جز بندگیت رای کندسر خود را سَبیل پای کند
چون دعا را گزارشی سره کرددَم خود را بخور مجمره کرد
گفت شهری ز شهرهای عراقداشت شاهی ز شهریاران طاق
آفتابی به عالمافروزیخوب چون نوبهار نوروزی
از هنر هرچه در شمار آیدوان هنرمند را به کار آید
داشت با آن همه هنرمندیدل نهاد از جهان به خرسندی
خوانده بود از حساب طالع خویشتا نباشد بلا و درد سریش
همچنان مدتی به تنهاییساخت با یکتنی و یکتایی
چاره آن شد که چار و ناچارشمهربانی بود سزاوارش
چندگونه کنیز خوب خریدخدمت کس سزای خویش ندید
هریکی تا به هفتهای کم و بیشپای بیرون نهادی از حد خویش
سر برافراختی به خاتونیخواستی گنجهای قارونی
بود در خانه گوژپشتی پیرزنی از ابلهانِ ابلهگیر
هر کنیزی که شه خریدی زودپیرهزن در گزاف دیدی سود
خواندی آن نو خریده را از نازبانوی روم و نازنین طراز
چون کنیز آن غرور دیدی پیشباز ماندی ز رسم خدمت خویش
ای بسا بوالفضول کز یارانآورَد کبر در پرستاران
منجنیقی بود به زیور و زیبخانهویرانکن عیالفریب
شاه چندان که جهد بیش نمودیک کنیزک به جای خویش نبود
هرکه را جامهای ز مهر بدوختچونکه بدمهر دید باز فروخت
شاه بس کز کنیزکان شد دوربه کنیزکفروش شد مشهور
از برون هر کسی حسابی ساختکس درون حساب را نشناخت
شه ز بس جستجوی تافته شدبی مرادی که باز یافته شد
نه ز بیطالعی به زن بشتافتنه کنیزی چنانکه باید یافت
دست از آلودهدامنان میشستپاکدامن جمیلهای میجست
تا یکی روز مرد بردهفروشبردهخر شاه را رساند به گوش
کآمدهست از بهارخانهٔ چینخواجهای با هزار حورالعین
دست ناکرده چندگونه کنیزخلخی دارد و ختایی نیز
هریک از چهره عالمافروزیمِهرسازی و مهربانسوزی
در میانه کنیزکی چو پریبرده نور از ستارهٔ سحری
سفتهگوشی چو دُر ناسفتهدر فروشش بها به جان گفته
لب چو مرجان ولیک لؤلؤبندتلخپاسخ ولیک شیرینخند
چون شکر ریز خنده بگشایدخاک تا سالها شکر خاید
گرچه خوانش نوالهٔ شکرستخلق را زو نوالهٔ جگرست
من که این شغل را پذیره شدمزان رخ و زلف و خال خیره شدم
گر تو نیز آن جمال و دلبندیبنگری، فارغم که بپسندی
شاه فرمود کاورَد نخاسبردگان را به شاه بردهشناس
رفت و آورد و شاه در همه دیدبا فروشنده کرد گفت و شنید
گرچه هریک به چهره ماهی بودآنکه نخاس گفت، شاهی بود
زانچه گوینده داده بود خبرخوبتر بود در پسند نظر
با فروشنده گفت شاه «بگویکاین کنیزک چگونه دارد خوی؟
گر بدو رغبتی کند رایمهرچه خواهی بها بیفزایم»
خواجهٔ چین گشاده کرد زبانگفت کاین نوشبخشِ نوشلبان
جز یکی خوی زشت و آن نه نکوستکهآرزو خواه را ندارد دوست
هرچه باید ز دلبری و جمالهمه دارد چنانکه بینی حال
هرکه از من خرد به صد نازشبامدادان به من دهد بازش
کاورَد وقت ِ آرزوخواهیآرزوخواه را به جانکاهی
وانکه با او مکاس بیش کندزود قصد هلاک خویش کند
بد پسند آمدهست خوی کنیزتو شنیدم که بد پسندی نیز
او چنین و تو آنچنان بگذارسازگاری کجا بود در کار؟
از من او را خریده گیر به نازداده گیرم چو دیگرانش باز
به که از بیع او بداری دستبینی آن دیگران که لایق هست
هرکه طبعت بدو شود خشنودبیبها در حرم فرستش زود
شاه در هرکه دید ازان پریاننامدش رغبتی چو مشتریان
جز پریچهره آن کنیز نخستدر دلش هیچ نقش مهر نرُست
ماند حیران در آنکه چون سازدنرد با خامدست چون بازد
نه دلش میشد از کنیزک سیرنه ز عیبش همیخرید دلیر
عاقبت عشق سر گرایی کردخاک در چشم کدخدایی کرد
سیم در پای سیمساق کشیدگنبد سیم را به سیم خرید
درِ یک آرزو به خود در بستکشت ماری وز اژدهایی رست
وان پریرو به زیر پرده شاهخدمت اهل پرده داشت نگاه
بود چون غنچه مهربان در پوستآشکارا ستیز و پنهان دوست
جز درِ خفت و خیز کهآن در بستهیچ خدمت رها نکرد از دست
خانهداری و اعتماد سراییکیک آورد مشفقانه به جای
گرچه شاهش چو سرو بالا داداو چو سایه به زیر پای افتاد
آمد آن پیرهزن به دم دادنخامهٔ خام را به خم دادن
بانگ بر زد بر آن عجوزه خامکز کنیزیش نگذراند نام
شاه از آن احتراز کاو میساختغور دیگر کنیزکان بشناخت
پیرزن را ز خانه بیرون کردبه افسونگر نگر چه افسون کرد!
تا چنان شد به چشم شاه عزیزکه شد از دوستی غلام کنیز
گرچه زان ترک دید عیاریهمچنان کرد خویشتنداری
تا شبی فرصت آنچنان افتادکاتشی در دو مهربان افتاد
پای شه در کنار آن دلبنددر خزیده میان خز و پرند
قلعه آن در آب کرده حصاروآتش منجنیق این بر کار
شاه چون گرم گشت از آتش تیزگفت با آن گل گلابانگیز
کای رطبدانهٔ رسیدهٔ مندیدهٔ جان و جان دیدهٔ من
سرو با قامتت گیاهفشیتشت مه با تو آفتابهکشی
از تو یک نکته میکنم درخواستکانچه پرسم مرا بگویی راست
گر بود پاسخ تو راست عیارراست گردد مرا چو قد تو کار
وانگه از بهر این دلانگیزیکرد بر تازه گل شکرریزی
گفت وقتی چو زهره در تسدیسبا سلیمان نشسته بُد بلقیس
بودشان از جهان یکی فرزنددست و پایش گشاده از پیوند
گفت بلقیس کای رسول خدایمن و تو تندرست سر تا پای
چیست فرزند ما چنین رنجوردست و پایی ز تندرستی دور
درد او را دوا شناختنیستچون شناسی علاج، ساختنیست
جبرئیلت چو آورد پیغاماین حکایت بدو بگوی تمام
تا چو از حضرت تو گردد بازلوح محفوظ را بجوید راز
چارهای کاو علاج را شایدبه تو آن چارهساز بنماید
مگر این طفل رستگار شودبه سلامت امیدوار شود
شد سلیمان بدان سخن خوشنودروزکی چند منتظر میبود
چونکه جبریل گشت همنفسشباز گفت آنچه بود در هوسش
رفت و آورد جبرئیل دروداز که؟ از کردگار چرخ کبود
گفت کاین را دوا دو چیز آمدوان دو اندر جهان عزیز آمد
آنکه چون پیش تو نشیند جفتهردو را راستی بباید گفت
آنچنان دان کزان حکایت راسترنج این طفل بر تواند خاست
خواند بلقیس را سلیمان زودگفته جبرئیل باز نمود
گشت بلقیس ازین سخن شادانکز خلف خانه میشد آبادان
گفت برگوی تا چه خواهی راستتا بگویم چنانکه عهد خداست
باز پرسیدش آن چراغ وجودکای جمال تو دیده را مقصود
هرگز اندر جهان ز روی هوسجز به من رغبت تو بود به کس؟
گفت بلقیس چشم بد ز تو دورزانکه روشنتری ز چشمه نور
جز جوانی و خوبیات کاین هستبر همه پایگه تو داری دست
خوی خوش روی خوش نوازش خوَشبزم تو روضه و تو رضوان فش
ملک تو جمله آشکار و نهانمهر پیغمبریت حرز جهان
با همه خوبی و جوانی توپادشاهی و کامرانی تو
چون ببینم یکی جوان منظوراز تمنای بد نباشم دور
طفل بیدست چون شنید این رازدستها سوی او کشید دراز
گفت: ماما درست شد دستمچون گل از دست دیگران رستم
چون پری دید در پریزادهدید دستی به راستی داده
گفت کای پیشوای دیو و پریچون هنر خوب و چون خرد هنری
بر سر طفل نکتهای بگشایتا ز من دست و از تو یابد پای
یک سخن پرسم ار نداری رنجکز جهان با چنین خزینه و گنج
هیچ بر طبع ره زند هوَسَت؟که تمنا بود به مال کست؟
گفت پیغمبر خدایپرستکانچه کس را نبود ما را هست
ملک و مال، خزینهٔ شاهیهمه دارم ز ماه تا ماهی
با چنین نعمتی فراخ و تمامهرکه آید به نزد من به سلام
سوی دستش کنم نهفته نگاهتا چه آرد مرا به تحفه ز راه
طفل کاین قصه گفتهآمد راستپای بگشاد و از زمین برخاست
گفت: بابا روانه شد پایمکرد رایِ تو عالمآرایم
راست گفتن چو در حریم خدایآفت از دست برد و رنج از پای
به که ما نیز راستی سازیمتیر بر صید، راست اندازیم
بازگو ای ز مهربانان فردکز چه معنی شدهست مهر تو سرد
من گرفتم که میخورم جگریدر تو از دور میکنم نظری
تو بدین خوبی و پریچهریخو چرا کردهای به بد مهری؟
سرو نازنده پیش چشمهٔ آببهتر از راستی ندید جواب
گفت در نسل ناستوده ماهست یک خصلت آزموده ما
کز زنان هر که دل به مرد سپردچون به زادن رسید زاد و بمرد
مُرد چون هر زنی که از ما زاددل چگونه به مرگ شاید داد؟
در سر کام، جان نشاید کردزهر در انگبین نشاید خورد
بر من این جان از آن عزیزترستکه سپارم بدانچه زو خطرست
من که جاندوستم نه جاناندوستبا تو از عیبه برگشادم پوست
چون ز خوان اوفتاد سرپوشمخواه بگذار و خواه بفروشم
لیک من چون ضمیر ننهفتمبا تو احوال خویشتن گفتم
چشم دارم که شهریار جهاننکند نیز حال خویش نهان
کز کنیزانِ آفتابجمالزود سیری چرا کند همه سال؟
ندهد دل به هیچ دلخواهینبرَد با کسی بهسر ماهی
هرکه را چون چراغ بنوازدباز چون شمع سر بیندازد
بر کشد بر فلک به نعمت و نازبفکنَد در زمین به خواری باز
شاه گفت از برای آنکه کسیبا من از مهر بر نزد نفسی
همه در بند کار خود بودندنیک پیش آمدند و بد بودند
دل چو با راحت آشنا کردندرنج خدمتگری رها کردند
هر کسی را به قدر خود قدمیستنان میده نه قوتِ هر شکمیست
شکمی باید آهنین چون سنگکهآسیاش از خورش نیاید تنگ
زن چو مرد گشادهرو بیندهم بدو هم به خود فرو بیند
بر زن ایمن مباش زن کاه استبَرَدش باد هر کجا راه است
زن چو زر دید چون ترازوی زربه جوی با جوی در آرد سر
نار کز نار دانه گردد پرپخته لعل و نپخته باشد در
زن چو انگور و طفل بیگنهستخام سرسبز و پخته روسیهست
مادگان در کده کدو نامندخامشان پخته پختهشان خامند
عصمت زن جمال شوی بودشب چو مه یافت ماهروی بود
از پرستندگان من در کسجز خود آراستن ندیدم و بس
در تو دیدم به شرط خدمت خویشکه زمان تا زمان نمودی بیش
لاجرم گرچه از تو بیکاممبی تو یک چشمزد نیارامم
شاه از این چند نکتههای شگفتکرد بر کار و هیچ در نگرفت
شوخچشم از سر بهانه نرفتتیر بر چشمه نشانه نرفت
همچنان زیر بار دلتنگیمیبرید آن گریوه سنگی
کرد با تشنگی برابر آباو صبوری و روزگار شتاب
پیرزن کان بت همایونشکرده بود از سرای بیرونش
آگهی یافت از صبوری شاهکه بدان آرزو نیابد راه
عاجزش کرده نو رسیده زنیاز تنی اوفتاده تهمتنی
گفت وقتاست اگر به چارهگریرقص دیوان برآورم به پری
رخنه در مهد آفتاب کنمقلعه ماه را خراب کنم
تا دگر زخم هیچ تیر زنینرسد بر کمان پیرزنی
با شه افسونگرانه خلوت خواسترفت و کرد آن فسون که باید راست
در مکافات آن جهانافروزخواند بر شه فسون پیرآموز
گفت اگر بایدت که کره خامزیر زین تو زود گردد رام
کره رام کرده را دو سهبارپیش او زین کن و به رِفق بخار
رایضانی که کره رام کنندتوسنان را چنین لگام کنند
شاه را این فریب، چست آمدخشت این قالبش درست آمد
شوخ و رعنا خرید نوشلبیمهرهبازیکنی و بوالعجبی
بردهپرور ریاضتش دادهاو خود از اصل نرمسم زاده
با شه از چابکی و دمسازیصد معلق زدی به هر بازی
شاه با او تکلفی در ساختبه تکلف گرفتهای میباخت
وقت بازی در آن فکندی شستوقت حاجت بدین کشیدی دست
ناز با آن نمود و با این خفتجگر آنجا و گوهر اینجا سفت
رغبت آمد ز رشک آن خفتندر ناسفته را به در سفتن
گرچه از راه رشک داده شاهگرد غیرت نشست بر رخ ماه
از ره و رسم بندگی نگذشتیک سر موی از آنچه بود نگشت
در گمان آمدش که این چه فن استاصل طوفان تنور پیرزن است
ساکنی پیشه کرد و صبر نمودصبر در عاشقی ندارد سود
تا شبی خلوت آن همایونچهرفرصتی یافت با شه از سر مهر
گفت کایخسروِ فرشتهنهادداور مملکت به دین و به داد
چون شدی راستگوی و راستنظربا من از راه راستی مگذر
گرچه هر روز کان گشاید کاماولش صبح باشد آخر شام
تو که روز ترا زوال مبادشب تو جز شب وصال مباد
صبحوارم چو دادی اول نوشاز چه گشتی چو شام سرکهفروش؟
گیرم از من نخورده گشتی سیربه چه انداختیام در دَم شیر؟
داشتی تا ز غصه جان نبرماژدهایی برابر نظرم
کشتنم را چه در خورد ماریگر کشی هم به تیغ خود باری
به چنین ره که رهنمون بودت؟وین چنین بازییی که فرمودت؟
خبرم ده که بیخبر شدهامتا نپرم که تیز پر شدهام
به خدا و به جان تو سوگندکه ازین قفل اگر گشایی بند
قفل گنج گهر بیندازمبا بهافتاد شاه در سازم
شاه از آنجا که بود دربندشچون که دید اعتماد سوگندش
حال از آن ماه مهربان ننهفتگفتنی و نگفتنی همه گفت
کارزوی تو بر فروخت مراآتشی درفکند و سوخت مرا
سخت شد دردم از شکیباییوز تنم دور شد توانایی
تا همان پیرزن دوا بشناختپیرزنوارم از دوا بنواخت
به دروغم مزوری فرمودداشت ناخورده آش مزور سود
آتش انگیختن به گرمی توسختییی بد برای نرمی تو
نشود آب جز به آتش گرمجز به آتش نگردد آهن نرم
گر نه ز آنجا که با تو رای منستدرد تو بهترین دوای منست
آتش از تو بود در دل منپیرزن در میانه دودافکن
چون شدی شمعوار با من راستدود دودافکن از میان برخاست
کهآفتاب من از حمل شد شادکی ز بردالعجوزم آید یاد؟
چند ازین داستان طبعنوازگفت و آن نازنین شنید به ناز
چون چنان دید ترک توسنخویراه دادش به سرو سوسنبوی
بلبلی بر سریر غنچه نشستغنچه بشکفت و گشت بلبل مست
طوطییی دید پُر شکر خوانیبیمگس کرد شکر افشانی
ماهییی را در آبگیر افکندرطبی در میان شیر افکند
بود شیرین و چربییی عجبشکرد شیرین حوالت رطبش
شه چو آن نقش را پرند گشادقفل زرین ز دُرج قند گشاد
دید گنجینهای به زر درخوَردکردش از زیبهای زرین زرد
زردی است آنکه شادمانی ازوستذوق حلوای زعفرانی ازوست
آن چه بینی که زعفران زردستخنده بین زانکه زعفران خوردهست
نور شمع از نقاب زردی تافتگاو موسی بها به زردی یافت
زر که زرد است مایه طرب استطین اصفر عزیز ازین سبب است
شه چو این داستان شنید تمامدر کنارش گرفت و خفت بهکام
Dan yeri ağarıb şəfəq sökəndə,
Sübhün tərəzisi qızıl tökəndə,
Yekşənbə günü şah, dünya çırağı,
Qızıldan özünə verib novrağı,
Aldı cəmşid kimi qızıl cam ələ,
Tacı günəş kimi nur saçdı elə.
Üzüyü sarı bir gültək qəşəngdi,
İşıldayan qaşı kəhrəba rəngdi.
Yollara zər səpib, günbədə getdi,
Könül şadlığını birə yüz etdi.
Büsatla otağa şah etdi dəmsaz.
Nəşə, mey içində eylədi pərvaz.
Gecə ev çevrildi naz otağına,
Aşiqlər büründü sirr duvağına.
Şah o şəkər saçan şama söylədi:
"Sevişdir bir yerdə ləl ilə qəndi.
Oxu, nəşə duyum oxumağından,
Xoş səsin eyləsin günbədi heyran".
Şahın fərmanına qarşı durulmaz,
Qəbulə keçməzdi bəhanəylə naz.
Dil açdı söhbəti, sözü məzəli,
Dedi Çin bəzəkli o Rum gözəli:
"Ey Tərazın, Rumun, Çinin padşahı,
Soltanlar ümidi, şahlar pənahı.
Hakimlər izzəti, ağasan, ağa,
Çoxları can atar qulun olmağa.
Hər kim eyləyərsə başqa bir xəyal,
Görər öz başını yerlərdə dərhal!"
Elə ki duası axıra yetdi,
Ağzını ətirli bir məcmər etdi.
Dedi ki: "İraqda bir şəhər vardı,
Orada şöhrətli bir şah yaşardı.
Nura qərq edərdi günəştək yeri,
İlk bahar gününə vardı bənzəri.
Hünəri daş çapar, dağlar dələrdi,
Əlindən nə desən onun gələrdi.
Bunca məharətlə, bunca qüdrətlə,
Keçərdi günləri eyşü-işrətlə.
Baxtını ulduzla etmiş-imtahan,
Bəla çəkəcəkdir o, qadınlardan.
Odur ki, qorxudan almazdı arvad,
Ta ki, bu qayğıdan olsun sərazad.
Belə bir üsulu şah sevib seçdi,
Odur ki, həyatı tək-tənha keçdi.
İş gəldi bir yerə çatdı nəhayət,
O axtarıb durdu bir incə xilqət.
Gözəl kənizləri pul verdi, aldı,
Ləyaqət görmədi, heyrətdə qaldı.
Çünki hər aldığı çəkmədi bir az,
Aşdı öz həddini, oldu yaramaz.
- Mən xanımam, xanım, - deyib söylədi,
Qarun xəznəsini tələb eylədi.
O sarayda qozbel bir qarı vardı,
Əbləhdi, əbləhlər tora salardı.
Şah alsaydı satın bir saçı sünbül,
Aldadardı qarı töküb yağlı dil.
O: - Rumun xanımı, Təraz gözəli -
Deyə, təriflərdi hər incə beli.
Alınan kənizlər belə hörməti
Görüb, unudardı rəsmi xidməti.
Özünü dost tutan lağlağılar var,
Onlar kənizlərdə qürur doğurar.
O dost ki, hər işi yalnız duzaqdır,
Bəzəkli-düzəkli bir mancanaqdır.
Şah nə qədər həlim, mehriban oldu,
Kənizlər o qədər qudurğan oldu.
Kimə mehribanlıq paltarı tikdi,
Namehriban görüb əlini çəkdi.
Şah çox kəniz aldı, çox kəniz satdı,
Bu yolda bir böyük şöhrətə çatdı.
Zahirdə hərə bir böhtan deyərdi,
Batində anlayan yoxdu bu dərdi.
Məqsədə çatmadı kimə vuruldu,
Dolandı, axtardı, axır yoruldu.
"Talesizəm" deyib almazdı əyal,
Yaxşı kəniz tapmaq olmuşdu mahal.
Üzdü saf olmayan qadınlardan əl,
Gəzib arayırdı sadə bir gözəl,
Bir gün cariyələr satan bir nəfər
Kəniz alan şaha yetirdi xəbər:
"Bir xacə Çindəki nigarxanədən
Yığıb gətirmişdir min gümüş bədən.
Onun gətirdiyi qul yox, pəridir,
Xətanın, Xəlluxun gözəlləridir.
Üzləri dünyanı işıqlandırar,
Mehribanlıq edər, aşiq yandırar.
İçlərində gözəl, bir şux pəri var,
Səhər ulduzunun nurunu alar.
Deşilməmiş dürrə bənzər o kəniz,
Dürr satan yanında o candan əziz.
Mərcan dodaqları mirvari bənddir,
Cavabı acıdır, gülüşü qənddir.
Şirin təbəssümlə saçarkən şəkər,
Uzun illər boyu yer şəkər yeyər.
Əgərçi şəkəri nemət olubdur,
Xalqa ciyər yemək qismət olubdur.
Özüm ki, çoxdandır kəniz satanam,
Bu üzə, bu xala, saça heyranam.
Padşah əgər ona bir nəzər sala,
Vurular yəqin ki, o mahcamala".
Şah fərman verdi ki: "Ey dəllal, yeri,
Gətir hüzuruma o kənizləri!"
Qoca, kənizləri gedib gətirdi,
Padşah dürr uğrunda sövdaya girdi.
Əgərçi hər biri aya oxşardı,
Lakin çox şahanə birisi vardı.
Ondan etmişdilər padşahı agah,
Bəyənərək sevdi görən kimi şah.
Dedi sövdəgərə: "Söylə, görüm sən
Bu kəniz qızcığın xasiyyətindən.
Əgər xoşlayarsam ürəkdən onu,
Artıq pul verərəm, yaxşı bil bunu".
Açdı öz dilini Çin sövdəgəri,
Dedi: "Şəkərdodaq bu dilbər pəri
İncədir, sevimli, şux, əhli-haldır,
Bütün yaxşılığa canlı misaldır.
Bircə şəkəri var ancaq, bu gözəl
Kişi arzusuna eyləmir əməl.
Yüz minnətlə onu kim alsa hərgah,
Qaytarar geriyə gətirib sabah.
Arzu çağında o baxmaz insana,
Arzu sahibini gətirər cana.
Verilərsə ona çox tələb əgər,
Həmən öz canına qəsd etmək istər.
Hər şeyi bəyənməz, eşitmişəm mən,
Sən də onun kimi müşkülpəsəndsən,
Hökmüdar, qaravaş belədir, belə,
Yola getməyiniz çətin məsələ.
Tutaq aldın onu minnətlə, inan,
Sabah yenə geri qaytaracaqsan.
Məsləhətim budur: ondan əl götür,
Özünə, seç, özgə bir gözəl götür.
Ürəyin yapışsa hansı canana,
Göndərim havayı hərəmxanana".
Süzdü kənizləri bizim müştəri,
Xoşuna gəlmədi ancaq heç biri.
Yalnız o dilbərə könlünü verdi,
Qəlbində tək onun mehri göyərdi.
Ancaq heyran qaldı, necə qaynasın,
Nərdi xam həriflə necə oynasın.
Nə atıb kənizi çıxıb getmədi,
Nə də ki almağa cürət etmədi.
Axırda sevgisi hey yığın-yığın
Qum səpdi gözünə tacidarlığın.
Qızın ayağını gümüşə saldı,
O gümüş günbədi gümüşlə aldı.
Arzu qapısını örtməyə durdu,
Əjdərdən qurtardı, ilanı vurdu,
Onda ki, hərəmə çəkildi canan,
Hərəm əhli gördü bol hörmət ondan.
Açıldı gül kimi mehriban nigar,
Dostluğu nihandı, sərtliyi aşkar.
Şəhvət qapısını bağladı möhkəm,
Başqa xidmətlərə hazırdı sənəm.
Saraydan etimad görməkçin, gözəl
Evdarlıq işinə edirdi əməl.
Şah onu etdikcə sərvtək ali,
O düşdü ayağa kölgə misali.
Qarı: "Yenə əfsun eyləyim" deyə,
Gəldi xam xaməni tutub əyməyə.
Qız dedi: "Ey qarı, söylə, görüm sən
Mənə kəniz adı verirsən nədən?"
Belə etirazı eşidincə şah,
Oldu kənizlərin sirrindən agah.
Qarıya dedi: "Çıx, gəlmə saraya!"
Nə əfsun oxudu gör əfsunçuya.
Kənizsə çox əziz bir adam oldu,
Sevdiyindən ona şah qulam oldu.
Hiylələr görsə də şah bu gözəldən,
Yenə səbr etməyi vermədi əldən.
Bir gecə boşluqda şamlar yanınca,
Eşqi aşiqlərin alovlanınca,
Qız açdı padşaha öz qucağını,
Uzatdı qoynuna şah ayağını.
Qızın qalasına su oldu hasar,
Şahın mancanağı atəşlər saçar.
O gülab qoxuyan nazənin gülə
Alışıb yanan şah söylədi belə:
"Ey yetişmiş xurmam, dinlə bu sözü,
Ey gözümün canı, canımın gözü.
Sərv qabağında qara tikandır,
Ay sənə baş əyər xeyli zamandır.
Bir xahişim vardır, ey üzü gündüz,
Sorğu-sualıma cavab qaytar düz.
Sən belə eyləsən, düşün, ey nigar,
Sənin qəddin kimi, işim düz olar".
Qızın ürəyini almaqçın ələ,
Şəkər səpələdi o təzə gülə,
Dedi: "Təsdis idi Zöhrəyə məkan,
Evdə oturmuşdu Bilqeys, Süleyman
Onların var idi bir oğulları,
İflicdi qıçları, həm də qolları.
Bilqeys sual etdi: - Ey rəsul, ey şah,
Bizim hər ikimiz gümrahıq, gümrah,
Xəstədir balamız, söylə, bəs nədən?
Neçin sağalmayır bizim gülbədən?
Bu sirri öyrənib, bilib yetməli,
Tapıb dərmanını, əlac etməli.
Yanına Cəbrayıl yenə gələndə,
De, ona dərdini, gizləmə sən də.
Qayıdıb gedərkən o boşluqlara,
Sirlər lövhəsində axtarsın çara,
Bəlkə bu körpəyə tədbir eyləsin,
Onun əlacını sənə söyləsin.
Bəlkə xəstəlikdən o tapsın nicat,
Sağlam bir bədənlə o sürsün həyat.
Şahın sevincindən gözləri doldu,
Hər gün Cəbrayıla müntəzir oldu.
Elə ki Cəbrayıl gəldi yanına,
Süleyman dərdini söylədi ona.
Qayıtdı Cəbrayıl, tərk etdi yeri
Təzədən dönərək xəbərlə geri.
Dedi ki: "Bu dərdə iki çarə var,
Dünyada can kimi əzizdir onlar.
Cananla nə zaman dursan üz-üzə,
Doğru cavab verin sorulan sözə.
Etsəniz bu işdə sədaqət izhar,
Uşağın canından çıxacaq azar".
Bilqeys də sevindi, qəlbi oldu şad,
Dedi: - Ev olacaq, deməli, abad.
Sonra: - Soruş, - dedi o Süleymana, -
Doğru cavab verər canan canana.
Soruşdu yarından varlıq çırağı,
Dedi: - Ey gözümün qarası, ağı!
Söylə görüm mənə, bu dünyada sən
Məndən özgəsinə rəğbət etmisən?
Bilqeys cavab verdi: - Ölsün bədnəzər,
Sən nur çeşməsisən, anlayan sezər.
Səndə gözəllik də, cavanlıq da var,
Şahlıq rütbəsində sənə kim çatar?
Özün xoş, sözün xoş, gözəldir üzün,
Cənnət məclisinə rizvansan özün.
Nə varsa sənindir, aşikar, nihan,
Nəbilik möhründən nur alar cahan.
Gördükcə bu hüsnü, bu cavanlığı,
Səndəki şahlığı, kamiranlığı,
Rast gəlsəm özgəyə yenə çaşıram,
Yaxşı təmənnadan uzaqlaşıram.
Eşidincə bunu o xəstə uşaq
Uzadıb əlini dedi: - Ana, bax,
Gör necə sağaldı əlim! Şadam mən,
Gül kimi qurtardım yadlar əlindən.
Elə ki, baxaraq o gözəl pəri
Gördü övladının sağdır əlləri,
Dedi: - Ey div ilə pəri pişvası,
Ey hünərtək gözəl, ağıl dəryası,
Uşağın üstündə bir nüktə aç, bax, -
Mən əl verdim ona, sən də ver ayaq.
İncimə, gəl, sənə verim bir sual.
Bu qədər ki vardır səndə xəznə, mal,
Bunlarla bərabər heç olmuşmu sən
Özgə dövlətinə meyil edəsən?
Allahpərəst nəbi dedi ki: - Ey yar,
Dünyada hər şeyə mümkünatım var.
Bu şahlıq, bu gəlir, bu mal, bu dövlət,
Balıqdan ayadək mənimdir əlbət.
Məndə var xəznələr, məndə var gəlir,
Hamı hüzuruma salama gəlir.
Əllərə baxıram gizlicə yenə,
Görüm, kim gətirir bir sovqat mənə.
Şah qurtaran kimi sözünü, uşaq
Durdu yeriməyə, cumdu ta bayaq.
Dedi: - Şəfa tapdı ayağım, ata!
Rəyin etdi məni bəzək həyata.
Tanrı hüzurunda doğru danışmaq,
Əlsiz-ayaqsıza şəfa verir, bax!
Gəl, biz də düzlükdə yetək ilqara,
Tuşlayaq, düz ataq oxu şikara.
De görüm, nə üçün, ey nazlı dilbər,
Soyuqsan insana qarşı bu qədər?
Mən öz ciyərimi, tutaq, yeyirəm,
Uzaqdan hüsnünü seyr eyləyirəm.
Belə gözəlliklə, de, nə üçün sən
Soyuqqanlılığa adət etmisən?
Çeşmə qabağında o sərvi rəvan
Ancaq doğruluğa gətirdi iman.
Dedi: - Bəyənilib çoxdan əslimiz,
Çıxarıb sınaqdan bunu nəslimiz:
Bizdən ərə gedən zənn etmə gülər,
Uşaq doğan kimi sağ qalmaz, ölər.
Bu yolda vermişik tələf çox mələk,
Rəvamı dünyadan tez köçüb ölmək?
"Keç arzu yolunda candan", deyilməz,
Zəhər qatışıqlı bal ki, yeyilməz.
Can mənə əzizdir hər vaxt, həmişə,
Söylə, necə girim qorxulu işə?
Mən cananı deyil, sevmişəm canı,
Sənə söyləyirəm sirri-nihanı.
Süfrəmdən sərpuşum alınmış, heyhat,
İstər məni saxla, istər məni sat.
Bil, ancaq sirrimi pünhan etmədim,
Dedim hamısını, heç gizlətmədim.
Ümidvaram ki, bu dünyalara, şah
Bizi öz sirrindən eyləyər agah.
Söylər gözəllərdən doyur tez nədən?
Könül xoşlayanı o sevməz nədən?
Vurmaz kimsə ilə bircə ay başa,
Çıraq nuru verər hər qələm qaşa.
Şam kimi başını kəsər dübara,
Qaldırar əvvəlcə ucalıqlara,
Sonrasa qəzəblə torpağa çırpar?
Qızın cavabını verdi hökmüdar:
"Mənimlə almayıb mehriban nəfəs,
Qalır öz işinin qeydinə hər kəs.
Hamı öz işinə pasiban olur,
Əvvəl mələk, sonra bir şeytan olur.
Hamının rahatlıq oldu adəti,
Unutdular şaha rəsmi xidməti.
Boya görə olar atılan qədəm,
İsti çörək olmaz hər mədəyə yem.
Dəmir bərkliyində bir mədə hanı,
Yesə, dayanmasın can dəyirmanı?
Şux kişi görəndə su kimi axar,
Qadın gah özünə, gah ona baxar.
Hər qadın bir saman çöpünə bənzər:
Hər yana istəsə, çəkər küləklər.
Oxşar tərəziyə hər şux qələmqaş:
Bir arpa qədəri zərə əyər baş.
Mirvarıyla dolu gülöyşə bir nar
Yetişmiş düşəndə dönər ləl olar.
Qadın dedikləri küdü misaldır:
Kalı dəymiş olur, dəymişi kaldır.
Ərin zinətidir qadın isməti,
Gecə, ay tapanda boğar zülməti.
Qaravaşlarıma mən baxdıqca hey,
Bəzənməkdən başqa görmədim bir şey.
Bir səni görmüşəm sözündə duran,
Hər gün xidmətini daha artıran.
Müxtəsər, nə əlim çatır murada,
Nə sənsiz yaşamaq mümkün dünyada".
Nə qədər dedisə şah bu sözləri,
Lakin heç olmadı zərrə əsəri.
Gətirdi müttəsil o şux bəhanə,
Dəymədi atılan oxlar nişana.
Diltənglik yükünə dözüb dururdu,
O daşlıq yoxuşu başa vururdu.
Şah suyun önündə susuz qalaraq,
Səbr etdi; tələsdi zəmanə ancaq.
Cadugər qarı ki, bir qədər əvvəl
Qovlatmışdı onu xoş qədəm gözəl,
Oldu tacidarın səbrindən agah,
Bildi arzusuna yetişməyib şah.
Gördü ki, hökmdar aciz qalıbdır,
Kəniz taqətini əldən alıbdır.
Düşündü: zamandır, min dona girim,
Pərinin başına oyun gətirim.
Günün beşiyinə rəxnə salım qoy,
Ayın qələsini tutum, alım qoy.
Kimsə bundan sonra qoy ox atmasın,
Qarının yayına atsa çatmasın.
Tutdu tacidarı o xəlvət dilə,
Onu ələ alıb, işlətdi hiylə.
Dünya nurladana bir əvəz deyə,
Başladı əfsunu təkrar etməyə.
Dedi: - İstəyirsən xam atın əgər
Dalına minməyə qoyasan yəhər,
Ram olmuş dayçanı iki yol, üç yol
Yəhərlə, önündə tumarla bol-bol.
Soruş atçılardan tərs atı, xamı,
Belə ram eyləyər, öyrədər hamı.
Belə bir hiyləyə şah məhəl qoydu,
Kərpici belə bir qəlibə uydu,
Baldodaq, alyanaq bir kəniz aldı,
O, möhrə oynadan şux mahcamaldı.
Gözəl dərs almışdı əsir satandan,
Mülayim xilqətdi əslən o canan.
Şahla nə zaman ki, qarşı durardı,
Yüz mayallaq vurub oyun qurardı.
Şah ürəksiz getdi onunla yola,
Könlü istəmədən yetdi vüsala.
Keyfdə həmdəmiydi birinci gözəl,
Ehtiyac zamanı buna atdı əl.
Orada ciyəri qəmdən şişərdi,
Burada mirvari gəlib deşərdi.
Gördü bu yatmağı, coşdu hiddəti,
Qızın dürr deşməyə artdı rəğbəti.
Şahın toxundusa ona rəftarı,
Qondusa üzünə qeyrət qubarı,
Ancaq əməlindən o gözəl pəri
Bir tük qədər belə dönmədi geri.
Duydu səbəb nədir belə tufana,
Qarının təndiri bəisdir buna.
Dinməyib səbr etmək oldu qaydası,
Səbrin eşq əhlinə yoxdur faydası.
Axırda mehriban gözəl, bir gecə
Münasib fürsəti əldə edincə,
Dedi ki: "Ey mələk ədalı padşah,
Yurdun ədalətə, dinədir pənah.
Doğru danışansan, doğru görənsən,
Dönmə bu halından mənimlə də sən.
Ay, Günəş ki, süzər bu göydə mudam,
Əvvəli gündüzdür, axırı axşam.
Gündüzün tapmasın görüm heç zaval,
Yetirsin ömrünə hər gecə vüsal.
Sabah kimi şərbət verirdin mənə,
Sirkə satmağına şamtək səbəb nə?
Tutaq ki, yeməmiş doydun məni sən,
Atdın şir ağzına, söylə, bəs nədən?
Dərdə salıb məni o gündən bəri,
Önümdə saxladın qorxunc əjdəri.
Məni öldürməyə nədir bu şahmar?
Özün kəs başımı, ixtiyarın var.
Kim sənə bu işdə yollar göstərib?
Söylə, kim öyrədib, kim təlim verib?
Deyiləm özümdə, mənə ver xəbər,
Can quşu uçmağa açmış balü pər.
And olsun Allaha, and olsun sənə,
Ürək sirlərini söyləsən mənə,
Gövhər xəznəsini mən də açaram,
Alar istəyincə şahım arzu, kam".
Tacidar sevirdi gözəl cananı,
Ondakı qəsəmi, əhdi, peymanı
Görüncə sirrini açdı hər nə var,
Birbəbir söylədi, etdi aşikar.
Dedi: "Vüsalınçın düşdüm odlara,
Alışdım, köz oldum mən baxtiqara.
Dərdə yataq oldu səbirsiz canım,
Əridi, qalmadı tabım, tavanım.
O qarı yetişib dada bu zaman,
Qarılartək etdi dərdimə dərman.
Mənə müzəvviri göstərdi tədbir,
Yemədən xeyir etdi mənə müzəvvir.
Od yaxdıq, olasan, dedik, od gərək,
Səni yumşaltmaqçın işlətdik kələk.
Yalnız od üstündə qızar soyuq su,
Dəmiri yumşaldar atəş, doğrusu.
Haqqında bu rəydə olmaq çətindir,
Ən gözəl dərmanım məhəbbətindir.
Eşqin ürəyimə saldı odları,
Gətirdi ortaya əfsunu qarı.
Düz oldun mənimlə şamtək, ey nigar,
İndi nə qarı var, nə əfsunu var.
Həməl bürcü etdi günəşimi şad,
Bərdi-əcuzi, de, necə edim yad?"
Şah söylədikcə bu şirin sözləri,
Naz ilə dinlədi o gözəl pəri.
Görüncə işləri belə, mahcamal
Süsən iyli sərvə yol verdi dərhal.
Qönçənin taxtına oturdu bülbül,
Məst oldu, önündə açılınca gül.
Bir tuti süfrədə gördü bol şəkər,
Şəkərəfşanlığa başladı yeksər.
O sanki balığı hovuza saldı,
Xurması tez südün içinə daldı.
İncəydi, şirindi o nazlı pəri,
Xurmaya artırdı dadı, şəkəri.
O, naxşın tülünü çəkib də haman,
Zər qıfılı açdı qənd sandığından.
Qızıl ləyaqətli bir xəznə gördü,
Dövrəsinə zərli bəzəklər hördü.
Ürək açan olur sarı hər zaman,
Halvaya tam verər ancaq zəfəran.
Zəfəran sarıdır, aldırma, burax,
Onu yeyənlərin şadlığına bax!
Sarı bir örtüyün dalından axşam,
Yaxşı işıq verər yaxılanda şam.
Sarıydı Musanın danası, əlbət,
Çox verdilər ona, odur ki, qiymət.
Sarıdır, şənliyin mayasıdır zər,
Sarı gil ən baha qiymətə gedər.
Nə zaman bu nağlı padşah eşitdi,
Qucaqlayıb qızı kamına yetdi.
Kitabxana.az · https://kitabxana.az/ru/works/nizami-yeddi-gozel-27
Клавиши ← → для перехода, R — случайное стихотворение
Другие произведения автора
صیدگری بود عجب تیزبینبادیهپیمای و مراحلگزین
Сокровищница тайн, глава 32На земле проживающий, нежный, как сам небосвод,Холит небо тебя, и земля, и течение вод.
Сокровищница тайн, глава 33Как-то царь Фаридун, при сиянье встающего дня,Приближенных скликая, с отрадой вскочил на коня.
Сокровищница тайн, глава 34پیشتر از پیشتران وجودکآب نخوردند ز دریای جود
Стихи других поэтов
Şükr-lillah almışıq hürriyyəti bundan sora,Saxlamaq bu əski ruhaniyyəti bundan sora.
GedirsənMal sahibi necə gördün halını,Fələk pəncəsinə düşmüş gedirsən
Utan şərm eyləgil həqdənUtan şərm eyləgil həqdən,Dur ey qafil nə yatıbsan,
Bir dəm salınsa çün ol sərvi-rəvan çəməndəBir dəm salınsa çün ol sərvi-rəvan çəməndə,Gözüm edər həzaran abi-rəvan çəməndə.