İkinci pərdə
Səhifə 4 / 4 · 75%
Beşinci şəkil
Ay işığına qərq olmuş ucqar bir küçə. Tək şabalıd ağacı. Cəlal Qaşqay ağaca söykənib papiros çəkir. Əmin Bəxtiyarov arxa tərəfdə gah görünür, gah da gözdən itir, sanki Qaşqayı öldürməyə fürsət axtarır.
Fərhad (səhnə qabağında)
Yox, Bəxtiyarov Cəlalı öldürmək fikrində deyildi. O, insan qanı tökmək istəmirdi, o, düşmənini ölümdən də dəhşətli bir məğlubiyyətə uğratmaq istəyirdi
Əmin (Cəlala yaxınlaşaraq)
Görüş yerinizi o qədər də bəyənmirəm. Burdan gəlib-gedən çox olur.
Cəlal
Burda heç kəs yoxdur. Məni kölgə kimi izləyən təkcə sənsən. (Hirsli) De görüm fikrin nədir?
Əmin
Fikrim – səni izləmək deyil. Mən buraya təsadüfi gəlib çıxmışam. Gəl, barışaq. Etiraf eləyirəm: mən məğlub oldum. Sən güclüsənmiş.
Cəlal
Fabrik nə müharibə cəbhəsidir, nə də sirk meydanı.
Əmin
Müdirimiz də, fəhlələr də sənə tərəfdar çıxdılar. Belə görünür ki, mən haqsızammış.
Cəlal
Bu azdır. sən fabrikdə nə isə bir cinayət törətmək istəyirsən, yaxud artıq törətmisən.
Əmin (gülərək)
Mən cani deyiləm, fabriki də səndən az sevmirəm.
Cəlal
Yalandır. Sənin nəfsin cinayət törətməyə bilməz... Düzünü de, nə üçün fəhlələri mənim əleyhimə qaldırmaq istəyirdin?
Əmin
Düzünü? Bu saat deyim. Səni yalnız bir adama tanıtmaq istəyirdim.
Cəlal
Kimə?
Əmin
Müdirimiz Kərim Rəhimliyə.
Cəlal
O məni yaxşı tanıyır.
Əmin
Tanısaydı, təzə çeşidləri bəyənib təbrik eləməzdi. Bayaq o, hamıdan çox sevindi. Bilirsənmi nə üçün?
Cəlal
Sevindi, ona görə ki, xeyirxahdır. İnsan əli ilə yaranan hər nemət ona zövq verir!
Əmin
Yox, yanılırsan. Başqa səbəb var... Rəhimli hər şeyə üzdən baxır. İşin məzmunundan çox formasına fikir verir. Təzə çeşidlərin rəngi onun gözlərini qamaşdırdı. Düşündü ki, sən bu uzaq rayon şəhərindəki fabrikə doğrudan da, dünya şöhrəti qazandırmaq fikrindəsən. Amma o səni tanımır. Sözümü kəsmə, gör nə deyirəm. Sən ən cüzi bir iş görəndə də ancaq öz xeyrini fikirləşirsən. Bir arzun üçün minlərcə Rəhimlini qurban verərsən. Mən çox gözəl bilirəm ki, o bahalı parçalar sənin özünə gərək olub. Axı, sən toya hazırlaşırsan...
Cəlal
Nə fabrik mənimdir, nə də parçalar.
Əmin
Doğrudur, sənin deyil. Əsil məharətin ondadır ki, o parçaları öz xüsusi malına çevirmək fikrindəsən.
Cəlal
Sən artıq sayıqlayırsan.
Əmin (boyunbağını cibindən çıxardaraq)
Görürsənmi, ay işığında da parıldayır... Ancaq nə olsun ki? Rəfiqə bunu görəndə, nifrətlə məndən üz döndərib getdi. Sən bunu yəqin ki, artıq bilməmiş deyilsən.
Cəlal
Bilirəm. Rəfiqə dedi. Lakin onu Əsmər kimi kəməndə salmaq sən düşünən qədər də asan deyil. O yaxşı bilir ki, var-dövlət insana zinət vermir!
Əmin
Bu sözlərində də zərrə qədər səmimiyyət görmürəm. Sən Rəfiqəni ələ gətirmək üçün bundan on qat, on beş qat bahalı nişan hədiyyəsi almaq fikrindəsən. Elə bir hədiyyə ki, sənin eybəcər sifətini unutdursun.
Cəlal
Mən sənə alçaq demirəm. Bu sözə heyifim gəlir. Əgər həyatından bezikməmisənsə, rədd ol, get.
Əmin
Gəl barışaq, Cəlal Qaşqay. Yox? Demək sülh baş tutmadı. Təəssüf, çox təəssüf. Peşman olacaqsan. Özü də lap tez!.. Eşidirsənmi, Cəlal Qaşqay?.. (Gedir)
Fərhad (səhnə qabağında)
Onları yalnız rəqib adlandırmaq səhv olardı, deyilmi? Aralarındakı uçurum, doğrudan da, həm dərin, həm də qorxulu idi... Bəs Rəfiqə nə üçün gəlib çıxmır? Cəlal! Şərtiniz nə idi?
Cəlal (öz-özünə)
Rəfiqə özü məni çağırdı. Bu yeri də o nişan verdi... Aylı-ulduzlu gecə... Tək şabalıt ağacı. Nə isə bir sözü vardı... Əmin Bəxtiyarov məndən intiqam almaq istəyir. Mən onun çirkin əməllərinə mane oluram... İndiyəcən yalnız şübhəm vardı. Boyunbağını görəndən sonra hər şey mənə aydın oldu... Bunlar hamısı fabrikdəki şübhəli haqq-hesabların üzərinə işıq salır.
Pauza.
Yox, Rəfiqə məni sevə bilməz. Bəlkə Əminin hiylələrindən məni xəbərdar eləmək istəyir. Çox ola bilər ki, mənim görmədiyim bir cinayətdən onun xəbəri var... Gəlmədi. Ay bulutlar arasında gizlənir... (Saatına baxaraq) Beş dəqiqə gecikir. Mənə nə isə demək istəyirdi. Amma nə? Bu sual mənə rahatlıq vermir. Yox, sevə bilməz. Bu sifət hansı qızın xoşuna gələr? Yox, yox.
Fərhad (səhnə qabağında)
Rəfiqə gəlir. O, ətrafına baxmır. Bəxtiyarovu görmür. Əmin isə, kepkasını gözlərinin üstünə basıb, Rəfiqənin hərəkətlərini oğrun-oğrun müşahidə eləyir. İntiqam hissi onun qəlbini didib-parçalayır.
Rəfiqə (gəlir)
Cəlal, çoxdan burdasan?
Cəlal
Çoxdan.
Rəfiqə
Səni evimizə aparmaq istəyirdim. Atamı iclasa çağırdılar. Ona görə fikrimdən daşındım.
Cəlal
Ucadan danışma, Rəfiqə.
Rəfiqə
O niyə?
Cəlal
Eşidən var.
Rəfiqə
Mən elə söz demədim ki, utanım da.
Pauza
Bu gecə ay yaman işıqlıdır.
Cəlal
Gözəl gecədir.
Rəfiqə
Gözəl gecədir.
Cəlal
Demək təzə çeşidlər xoşuna gəldi?
Rəfiqə
Çox... Amma mən sənə ayrı söz demək istəyirdim.
Cəlal
Nə söz?
Pauza
Rəfiqə
Müharibədə tankın yanan zaman ürəyin zədələnməyib ki?
Cəlal (onun fikrini başa düşməyərək)
Necə məgər?
Rəfiqə (gülümsünür)
Heç, özün bilirsən, mən həkiməm; bu məni tibbi nöqteyi-nəzərdən maraqlandırır.
Cəlal (sözləri müstəqil mənada anlayaraq)
Yox, zədələnməyib... Sinəmdə çoxlu qəlpə qalmışdı. Hamısını cərrah çıxartdı. Yalnız biri ürək zirvəsində ilişib... Təkdənbir əziyyət verir. Amma ürəyim sağlamdır. (Rəfiqənin mənalı-mənalı baxdığını duyaraq) Görürəm, nə isə kinayəli bir söz deməyə hazırlaşırsan.
Rəfiqə
Kinayəli?
Cəlal
Bəlkə demək istəyirsən ki, insan üçün, həm də xoşbəxt olmaq istəyən bir gənc üçün sağlam ürək azdır. Adama sir-sifət də, yaraşıq da lazımdır.
Rəfiqə
Gözəl, yaraşıqlı, cazibədar bir sifət, eləmi?
Cəlal
Əlbəttə. Mən bu məziyyətdən məhrumam. (Köksünü ötürür)
Pauza.
Rəfiqə
Nekrasovun “Rus qadınları” əsərini xatırlayırsanmı?
Cəlal
Bir zaman oxumuşdum.
Rəfiqə
Bəyənmişdin, yox?
Cəlal
Bəyənmişdim... Bunu niyə soruşursan?
Rəfiqə
Danışmağa söz tapmadığıma görə.
Cəlal
İnanmıram.
Rəfiqə
İnan, Cəlal.
Pauza
Cəlal
Bəxtiyarovun boyunbağısını bəyənmədin, hə?
Rəfiqə
Sən də deməyə söz tapmırsan?
Cəlal
Doğrudur, tapmıram.
Rəfiqə
Yox, inanmıram.
Cəlal
İnan, Rəfiqə.
Pauza
Rəfiqə
Bu gecə ay yaman işıqlıdır.
Cəlal
Səncə bu pisdir, yaxşı?
Rəfiqə
Yaxşı.
Cəlal
Məncə pisdir.
Rəfiqə
Nə üçün?
Cəlal
Mənim sifətim aydın göründüyü üçün.
Rəfiqə
Cəlal, əzizim...
Cəlal
Nə dedin, “Əzizim?”
Rəfiqə
Nekrasovun qəhrəmanı Sibirin cəhənnəmdən müdhiş şaxtalarında əri ilə görüşəndə neylədiyi yadındadırmı?
Cəlal
Yadımdadır. Knyaginya Volkonskaya ilk dəfə əri ilə qarşılaşanda, əvvəlcə üzü üstə qapanır, onun qıçlarında kilidlənmiş ağır qandalı öpür... Sən buna inanırsanmı?
Rəfiqə
İnanıram, Cəlal, inanıram. Məhəbbəti ideal kimi ilahiləşdirən insanların bu hərəkətində təəccüblü bir şey yoxdur.
Cəlal
Gözlərin yaşarıb... Ağlama. Göz yaşı zəiflik əlamətidir.
Rəfiqə
Mən də o gözəlin yerində olsaydım, əvvəlcə qandalları öpərdim. Qüvvətli insanlar mənim də idealımdır. Amma sənin ayaqlarında qandal yoxdur.
Cəlal
Yoxsa buna təəssüf eləyirsən?
Rəfiqə
Yox, Cəlal. Fikrimi deyə bilmədim. Sənin üzündəki yanıqlar müharibədən yadigar qalmış əsl qəhrəmanlıq rəmzidir. Məgər bu, xoşbəxtlik deyilmi?
Cəlal
Xoşbəxtlik!.. Yoxsa sən mənə acıyırsan?
Rəfiqə
Yox, yox!.. Mən səni heç vaxt alçaltmaq fikrində olmamışam! Ürəyində sönməz bir məşəl gəzdirən insan belə təhqirə layiq deyil! Başını qürurlu tut, Cəlal. (Əllə onun çənəsini yuxarı qaldırır) Bax, belə!.. (Birdən Cəlalın boynunu hərarətlə qucaqlayıb, üzündən öpür və dərhal da yüyürüb gözdən itir)
Əmin (arxa tərəfdən görünərək)
Əgər Allah varsa, ona min lənət! Rəfiqə kimi dünya gözəli gör bir kimə qismət oldu!
Cəlal (heyrətlə)
Sevir?! Mən yuxu görürəm!
Əmin
İntiqam dəqiqələri gəlib çatdı. İndi qoy Cəlal Qaşqay tab gətirsin!.. (Gedir)
Göy üzünü alov rəngli qüvvətli bir işıq çulğalayır.
Cəlal
Bu nədir? Hardasa yanğın var? Ah, ürəyim... Elə bil yanan mənim ürəyimdir... Mən kimi gözləyirəm? Ora, ora getmək lazımdır. (Gedir)
Fərhad (səhnə qabağında)
Sən haqlısan, Cəlal, sənin ürəyin də od tutub yanır, yanağın da. Sən eşitmədin. Əmin Bəxtiyarov “intiqam dəqiqələri gəlib çatdı” dedi. Fabriki yandırıblar!..
Altıncı şəkil
Səhnə qabağında. Kərim Rəhimli, Əmin Bəxtiyarov və ambardar.
Kərim
Fabriki yandırdıqları bəs deyil, təzə çeşidli malları da aparıblar. Yüz ton ipək!.. Milyon yarım qiyməti var. Adam dəli ola bilər. Sən neyləmisən, hə?
Anbardar
Kərim dayı, bu nə sözdür? Gəldilər, order verdilər, vəkalətlərini göstərdilər. (Kağız qovluğunu açaraq) Budur, baxın, möhür yerində, imza da ki, öz qaydası ilə.
Kərim
Mən orderə qol çəkməmişəm! Nə imza, nə möhür?
Anbardar
Orderi Cəlal Qaşqay imzalamışdı.
Kərim
Şükür Allaha, deməli malları oğurlamayıblar. Bəs bu Qaşqay özü hanı?
Cəlal (məyus halda gəlir)
Mən burdayam, yoldaş Rəhimli. Yolda sinəmdən ağrı qalxdı. Bərk incidir.
Kərim
Orderi nə vaxt imzalamısan?
Cəlal
Hansı orderi?
Kərim
Necə yəni hansı? Təzə malları sən buraxdırmamısan? Hamısını aparıblar!
Cəlal
Yox, mənim bu işdən xəbərim yoxdur... İmza göstərin.
Əmin
Necə göstərsin? Bütün idarə yanıb. Görmürsən?
Cəlal (kinayəli)
Görürəm. Yaxşı görürəm.
Əmin
Şəxsən mənə hər şey aydındır.
Kərim
Aydın olan nədir?
Əmin
Kor-kor, gör-gör... Cəlal Qaşqay asanlıqla dövlətlənmək üçün malları kimə isə verib, indi də imzasını danır. Sadə, asan bir yol. (Cəlala) İdarəni yandırıb, cinayətini ört-basdır eləmək istəyirdin? Kələyin baş tutmadı, hə? Yaxşı ki, anbardar malı buraxanda yanında çox adam varmış... Hamısı da Qaşqayın imzasını görüb... Müqəssir əlimizdən yaxasını qurtara bilməz!
Hamının gözü Qaşqaya zillənir.
Cəlal (Əminə)
Müqəssir mənəm?
Pauza
Səndən soruşuram: mənəm müqəssir?.. Bayaq səni öldürmədiyimə peşmanam, xain! (Əminin boğazından ikiəlli yapışıb boğmaq istəyir)
Kərim
Cəlal, dayan! Sən neyləyirsən?
Cəlal (Kərim Rəhimliyə)
Yoldaş müdir, eşitdinizmi Bəxtiyarov nə dedi?
Pauza
Nə üçün cavab vermirsiniz?
Kərim
İnsanları tanımaq olmur. Mən nə deyə bilərəm?
Ümumi sükut.
Fərhad (səhnə qabağında)
Yanğın yerinə gələn müstəntiq də Cəlal Qaşqaydan şübhələnməyə başladı. Onun səhvi, Qaşqayın yalnız bu axşam gülümsəyən böyük səadətini əlindən aldı.
Kitabxana.az · https://kitabxana.az/works/mehdi-huseyn-alov-ikinci-perde
← → düymələri ilə keçid, R — təsadüfi şeir
Müəllifin digər əsərləri
I**Qeysər, oğlunun ölümündən iki il sonra belə ağır və iztirablı düşüncələrdən ayrıla bilmədi. Qadın nümayəndələri iclası, savad kursu, əl işi dərnəyi, klub məşğələsi – bunlar hamısı onu gələcək həyatında baş verə biləcək bütün fəna hallara dair düşünməkdən saqındıra bilmədi. Çox zaman, maraqlı məruzələr eşitdikdə də, sevimli oğlu gözləri qarşısında canlanır, bütün xəyalını uzaqlara, ucsuz-bucaqsız dərinliklərə çəkib aparırdı. Qeysər, sifətdən çirkin idi. O, adamları yalançı baxışlarla aldada bilən iri qara, cazibəli gözlərdən məhrum olduğunu hələ oğlu ölməmişdən bilirdi. Qeysər, çirkinliyini özü üçün bir nöqsan saymır, hətta qadınlarla bu xüsusda söhbət edərkən, heç bir işdə gözəllərdən geri qalmadığını söyləyirdi.
QayıtmadıI**Surxay kənddə menşevik ordusunun sınıq körpünü tutması xəbərini eşitdi, osmanlı əsgərləri qayıdan zamandan bəri mal damında saxladığı tüfəngini götürdü, cəbhəyə getdi. Bu zaman onun arvadı Şirmayı sağ-salamatdı. O, pendir-çörəyi də heybəyə öz əlilə qoymuş, titrək dodaqları arasından yalnız bu sözləri deyə bilmişdi.
QuzuŞəhərin ucqar küçələrindən birində, hər zaman saralan kərpic evin qabağında gözəl bir bağça vardı. Yaz fəsli gələndə, bu bağçanı görən hər kəs azı bir neçə dəqiqə hərəkətsiz durub, yeni açılmış güllərə, çiçəklərə heyran-heyran baxardı. Oradan səhərdən axşama kimi əlləşən qoca bağban, kənarda duran tamaşaçılara nəzər salmasa da, qızların və oğlanların bu bağçaya daha ürəkdən vurulduğunu bilirdi.Qoca bağban sərt təbiətli, əsəbi və daima savaşan, uzun, arıq bir kişi idi. Kənardan baxanlara sevindiyi halda, bağçaya girənləri söyüb qovardı.
Kor atKənd toyu qurtarırdı.Oğlan evindən gəlmiş dəliqanlılar geri qayıtmağa hazırlaşırdılar. Gəlinlər, qızlar, nişanlının cehizini həyətin ortasında duran ikitəkərli arabaya yükləyirdilər. Hamı əl-ayağa düşmüşdü. Arabanı rəngbərəng xalılarla bəzəyənlərin sevinci yerə-göyə sığmırdı. Onların hamısı bəzənmişdi. Bəziləri, ayaqyalın da olsalar, qanovuzdan don geyinmişdilər.
Başqa şairlərin şeirləri
Sən gedəli üzüm-gözüm gülmüyorMəndə yoxdur hal, başına döndüyüm
SevdiyimQədəm basdın didələrim üstünə,Sən xoş gəldin, səfa gəldin, sevdiyim.
Yandırdın MəniYanasan yanasan yandırdın məniSən də mənim tək yanasan könül
Oldı hüsnün dəftəri bu gönlümə ümmül-kitabOldı hüsnün dəftəri bu gönlümə ümmül-kitab,Aləmə andan açıldı rahi-iman fəthi-bab.