Leyli və Məcnun, fəsil 8
Məsnəvi nədir?
Məsnəvi: hər beyti öz qafiyəsi ilə gələn uzun nəzm, adətən dastan və ya hekayə.
برجوش دلا که وقت جوش استگویای جهان چرا خموش است
میدان سخن مراست امروزبه زین سخنی کجاست امروز؟
اجریخور دسترنج خویشمگر محتشمم ز گنج خویشم
زین سحر سحرگهی که رانممجموعهٔ هفت سُبع خوانم
سحری که چنین حلال باشدمنکر شدنش وبال باشد
در سحر سخن چنان تماممکایینهٔ غیب گشت نامم
شمشیر زبانم از فصیحیدارد سر معجز مسیحی
نطقم اثر آن چنان نمایدکز جذر اَصَم زبان گشاید
حرفم ز تبِش چنان فروزدکاَنگشت بر او نهی بسوزد
شعر آب ز جویبار من یافتآوازه به روزگار من یافت
این بینمکان که نان خوراننددر سایهٔ من جهان خورانند
افکندن صید کار شیر استروبه ز شکار شیر سیر است
از خوردن من به کام و حلقیآن به که ز من خورند خلقی
حاسد ز قبول این رواییدور از من و تو به ژاژ خایی
چون سایه شده به پیش من پستتعریض مرا گرفته در دست
گر پیشه کنم غزلسراییاو پیش نهد دغل درآیی
گر ساز کنم قصایدی چستاو باز کند قلایدی سست
بازم چو به نظم قصه راندقصه چه کنم که قصه خواند
من سکه زنم به قالبی خوباو نیز زند ولیک مقلوب
کَپّی همه آن کند که مردمپیداست در آب تیره انجم
بر هر جسدی که تابد آن نوراز سایهٔ خویش هست رنجور
سایه که نقیصهساز مرد استدر طنزگری گراننورد است
طنزی کند و ندارد آزرمچون چشمش نیست کی بود شرم؟
پیغمبر کو نداشت سایهآزاد نبود از این طلایه
دریای محیط را که پاک استاز چرک دهان سگ چه باک است؟
هر چند ز چشم زردگوشانسرخ است رخم ز خون جوشان
چون بحر کنم کنارهشوییاما نه ز روی تلخرویی
زخمی چو چراغ میخورم چستوز خنده چو شمع میشوم سست
چون آینه گر نه آهنینمبا سنگدلان چرا نشینم؟
کآن کندن من مبین که مردَمجان کندن خصم بین ز دردم
در منکر صنعتم بهی نیستکالا شب چارشنبهی نیست
دزد دُر من به جای مزد استبد گویدم ار چه بانگ دزد است
دزدان چو به کوی دزد جوینددر کوی دوند و دزد گویند
دُر دزدی من حلال بادشبد گفتن من وبال باشد
بیند هنر و هنر نداندبد میکند این قدر نداند
گر با بصر است بیبصر بادور کور شده است کورتر باد
او دزدد و من گدازم از شرمدزدافشاری است این، نه آزرم
نینی چو به کدیه دل نهاده استگو خیز و بیا که در گشاده است
آن کاوست نیازمند سودیگر من بدمی چه چاره بودی
گنج دو جهان در آستینمدر دزدی مفلسی چه بینم؟
واجب صدقهام به زیر دستانگو خواه بدزد و خواه بستان
دریای دُر است و کان گنجماز نقبزنان چگونه رنجم؟
گنجینه به بند میتوان داشتخوبی به سپند میتوان داشت
مادر که سپندیار دادمبا درع سپندیار زادم
در خط نظامی ار نهی گامبینی عدد هزار و یک نام
والیاس کالف بری ز لامشهم با نود و نه است نامش
زین گونه هزار و یک حصارمبا صد کم یک سلیح دارم
هم فارغم از کشیدن رنجهم ایمنم از بریدن گنج
گنجی که چنین حصار داردنَقّاب در او چهکار دارد؟
این است که گنج نیست بی مارهر جا که رطب بود، بود خار
هر ناموری که او جهان داشتبدنام کنی ز همرهان داشت
یوسف که ز ماه عقد میبستاز حقد برادران نمیرست
عیسی که دمش نداشت دودیمیبرد جفای هر جهودی
احمد که سرآمد عرب بودهم خستهٔ خار بولهب بود
دیر است که تا جهان چنین استبی نیش مگس کمانگبین است
تا من منم از طریق زورینازرد ز من جناح موری
دری به خوشاب کس نشُستمشوریدن کار کس نجستم
زآن جا که نه من حریف خویمدر حق سگی بدی نگویم
بر فسق سگی که شیریم داد«لاعیب له» دلیریم داد
دانم که غضب نهفته بهتروین گفته که شد نگفته بهتر
لیکن به حساب کاردانیبیغیرتی است بیزبانی
آن کس که ز شهر آشنایی استداند که متاع ما کجایی است
وان کو به کژی من کشد دستخصمش نه منم که جز منی هست
خاموش دلا ز هرزهگوییمیخور جگری به تازهرویی
چون گل به رحیل کوس میزنبر دست کشنده بوس میزن
نان خورده ز خون خویش میدارسر نیست کلاه پیش میدار
آزار کشی کن و میآزارکآزرده تو بِه که خلق بهآزار
Кипи, душа! Пришла пора кипенья.Вселенной всей мое владело пенье.
Зачем же я в молчанье погружен,Когда словами в бой вооружен?
С любым трудом я справился доселе,Своим напевом славился доселе.
Тем волшебством, что по утрам творил,Я семь седьмых Корана повторил.
Владел я даром необыкновеннымИ назван был зерцалом сокровенным.
И красноречьем острым, словно меч,Я, как Мессия, мог сердца привлечь.
Стихи такого жара достигают,Что берегись их трогать, — обжигают!
А те, что и без соли хлеб сожрут,В моей тени достаток свой берут.
Лев не скупится львиною добычей:Сыта лисица львиною добычей.
Богат мой стол, велик мой оборот,Щедротами осыпан весь народ.
Завистник же со мной пиров не делит,Поэтому он всякий вздор и мелет.
Всегда внизу он, словно тень, лежитИ где-то сзади, словно тень, бежит.
Едва начну я складывать газели,Он их подделывает еле-еле.
Едва налажу строй моих касыд,Он в подражанье вяло голосит.
А если обо мне сказать посмеет, —Что ж удивляться! — лжет и не краснеет.
Я отдал от души вам мой чекан, —Он делает фальшивым мой чекан.
Людей мартышка корчит неуклюже.Звезда и в мутной отразилась луже.
На чье-то тело упадает свет, —Страдает тень, но не страдает свет.
А тень любое тело искажаетИ мешкотно ему не подражает.
Но океан, когда прозрачен сам,Дает охотно выкупаться псам.
И я охотно в берег бью, как волны,Отнюдь не горьким сожаленьем полный.
Я честно бью киркой и рою рвы, —Вот почему мой враг без головы.
Все те, что мастерство мое порочат,Своей кончины близкой не просрочат.
Когда поймали у ворот воров,Воры кричат: «Держи, народ, воров!»
Так нет же! Если вправду он без денег, —Открыта дверь, пускай войдет бездельник!
Когда бы я нуждался в чем-нибудь,Не постыдился б руку протянуть.
Но если правлю я двумя мирами,Зачем же мне глумиться над ворами!
Я подаянье нищим подаю, —Пусть расхищают житницу мою!
Весь жемчуг, все сокровища ты видишь,Меня ты этим, право, не обидишь.
С тех пор что я самим собою стал,От рук моих и червь не пострадал.
Не трогал я ничьих чужих жемчужинИ был с любой чужой заботой дружен.
По доброте не ведал бранных словНи для собак, ни для тупых ослов.
Не гневаясь и ближних не ругая,Все сказанное выше — отвергаю!
Но я недаром часто примечал,Что мало чести тем, кто промолчал.
Моим друзьям известно, кто я родом,Откуда мой товар, куда он продан.
А тем, что нам завидуют сейчас,Отпор найдется и помимо нас.
Молчи, душа, иди своей дорогой,Обидчиков не помни и не трогай.
Спокойна будь, не трать пустых речей,Не прячь лучей от бедности ничьей.
Будь как цветок на горном перевале, —Целуй те пальцы, что тебя сорвали!
Kitabxana.az · https://kitabxana.az/works/nizami-leyli-ve-mecnun-8
← → düymələri ilə keçid, R — təsadüfi şeir
Müəllifin digər əsərləri
“İnsanı biliklə daim ucaldan,Ən adil, ən böyük Tanrı adından.
Şərəfnamə, fəsil 24“Anaram Tanrını, Haqq qüdrətini,Torpaqdan yaradır hər göyərtini,
Şərəfnamə, fəsil 25Ey saqi, şərabın ağzını dur aç,Vaxtı boş keçirmə, qədəhə mey saç!
Şərəfnamə, fəsil 26Ey saqi, dur, məndən bu mənliyi at!Gəl, üzüm suyundan cahanı parlat!
Başqa şairlərin şeirləri
Könül düşdün bir gözlünün odınaÇək cəza kədər həşrədək yan indi
Aman anaFəraq oldu bu cavana,Halal ilə aman ana,
Təcnis: Badi-səhər bir gözələ tuş oldumBadi-səhər bir gözələ tuş oldumOndan mənə dəydi aya sərandı
Ey könül, uyma gəl, ol turreyi-tərrarlərəEy könül, uyma gəl, ol turreyi-tərrarlərəBəndəlik etmə Məsihi kimi zunnarlərə.