بزرگ امید چون گلبرگ بشکفتچهل قصه به چل نکته فرو‌گفت

نخستین گفت کز خود بر حذر باشگاو شنزبه و شیر

چو گاو شنزبه زان شیر جماشنجاری بوزینه

هوا بشکن کزو یاری نیایدکه از بوزینه نجاری نیاید

به تلبیس آن توانی خورد ازین راهروباه و طبل

کزان طبل دریده خورد روباهزاهد ممسک ِ خرقه‌به‌دزد باخته

مکن تا در غمت ناید درازیچو زاهد ممسکی در خرقه بازی

مخور در خانه کس هیچ زنهارزاغ و مار

که با تو آن کند کان زاغ با مارمرغ ماهی‌خوار و خرچنگ

همان پاداش بینی وقت نیرنگکه ماهی‌خوار دید از چنگ خرچنگ

ربا‌خواری مکن این پند بنیوشخرگوش و شیر

که با شیر رباخور کرد خرگوشسه ماهی و رستن یکی از شست

به خود‌کشتن توان زین خاک‌دان رَستچنانک آن پیر‌ماهی ز‌آفت شست

شغال و گرگ و زاغ این ساز‌کردندسازش شغال و گرگ و زاغ بر کشتن شتر

که از شخص شتر سر باز کردندطیطوی با موج دریا

به‌چاره کین توان جُستن ز اعداچنان کان طیطوی از موج دریا

بسا سر کز زبان زیر زمین رفتبط و سنگ‌پشت

کشَف را با بطان فصلی چنین رفتمرغ و کپی و کرم شب‌تاب

ز نااهلان همان بینی در این بندکه دید آن ساده‌مرغ از کپی‌یی چند

به حیلت مال مردم خورد نتوانبازرگان دانا و بازرگان نادان

چو بازرگان دانا مال نادانغوک و مار و راسو

چو بر دانا گشادی حیله را درچو غوک مارکش در سر کنی سر

حیل بگذار و مشنو از حیل‌سازموش آهن‌خوار و باز کودک‌بَر

که موش آهن خورَد‌، کودک برَد باززن و نقاش چادر‌سوز

چو نقش حیله بر چادر نشانیبدان نقاش چادر‌سوز مانی

ز دانا، تن سلامت‌بهر گرددطبیب نادان که دارو را با زهر آمیخت

علاج از دست نادان زهر گرددکبوتر مطوقه و رهانیدن کبوتران از دام

به دانایی توان رَستن ز ایامچو آن مرغ نگارین رست از آن دام

مکن شوخی وفاداری در آموزهم‌عهدی زاغ و موش و آهو و سنگ‌پشت

ز موشِ دام‌دَر‌، زاغ دهن‌دوزموش و زاهد و یافتن زر

مبر یک جو ز کشت کس به بیدادکه موش از زاهد ار جو بُرد‌، زر داد

مشو مغرور چون گرگ کمان‌گیرگرگی که از خوردن زه کمان جان داد

که بر دل‌، چرخ ناگه می‌زند تیرزاغ و بوم

رها کن حرص کاین حمّال محرومنسازد با خرد چون زاغ با بوم

مبین از خُرد‌بینی خصم را خُردراندن خرگوش پیلان را از چشمه آب

ز پیلان بین که خرگوش آب چون بردگربه روزه‌دار با دراج و خرگوش

ز حرص و زرق باید روی برتافتز روزه گربه روزی بین که چون یافت

کسی کاین گربه باشد نقش‌بند‌شربودن دزد گوسفند زاهد را به نام سگ

نهد داغ سگی بر گوسپندششوهر و زن و دزد

ز فتنه در وفا کن روی در رویچنان کز بیم دزد آن زن در آن شوی

رهی چون باشد از خصمانت ناورددیو و دزد و زاهد

چنان کز دیو و دزد آن پارسا مردزن و نجار و پدرزن

چه باید چشم دل را تخته بردوختچو نجاری که لوح از زن در آموخت

اگر بد نیستی با بد مشو یاربرگزیدن دختر‌ِ موش‌نژاد‌، موش را

چنان کان موش‌ْنسلِ آدمی‌خواربوزینه و سنگ‌پشت

به وا گشتن توانی زین طرف رستکه کپی هم بدین فن زان کشَف رست

چو خر غافل نباید شد درین راهفریفتن روباه خر را و به شیر سپردن

کزین غفلت دل خر خورد روباهزاهد نسیه‌اندیش و کوزه شهد و روغن

حساب نسیه‌های کژ میندیشچو زان حلوای نقد آن مرد درویش

به ار بر عذر آن زاهد کنی پشتکشتن زاهد راسوی امین را

که راسوی امین را بی‌گنه کشتکشتن کبوتر نر کبوتر ماده را

مزن بی‌پیش‌بینی بر کس انگشتچنان کان نر کبوتر ماده را کشت

به هشیاری رهان خود را از این غاربریدن موش دام گربه را

چو موش آن گربه را از دام تیمارقبره با شاه و شاهزاده

برون پر تا نفرسایی درین بندچو مرغ قبره زین قبه‌ای چند

به صدق ایمن توانی شد ز شمشیرشغال زاهد و سعایت جانوران پیش شیر

چو آن زاهد شغال از خشم آن شیرسیاح و زرگر و مار

تو نیکی کن مترس از خصم خونخواربه نیکی بُرد جان‌، سیاح از آن مار

به قدر مرد شد روزی نهادهچهار بچه بازرگان و برزگر و شاهزاده و توانگر

ز بازرگان‌بچه تا شاهزادهرفتن شیر به شکار و شکار شدن بچه‌های او

به خونخواری مکن چنگال را تیزکز این بی‌بچه گشت آن شیر خونریز

چو بر گفت این سخن پیر سخن‌سنجدل خسرو حصاری شد بر این گنج

پشیمان شد ز بدعت‌های بیدادسرای عدل را نو کرد بنیاد

Büzürgümid birdən açıldı gültək,Qırx məna açdı qırx nağıl deyərək:

Ehtiyatlı olan uduzmaz, sözsüz,Necə ki, qorundu aslandan öküz.

Boş arzuya uyma, bu çox mahaldır,Meymun xarrat olmaz, əbəs xəyaldır.

Tülkü nə yedisə yırtıq təbildən,Onu yeyəcəkdir hiylə işlədən.

Olma zahid kimi dəcəl, riyakar,Riyakarın daim əzabı artar.

Heç bir vaxt meyl etmə ilqar pozmağa,Bilirsən ilana neylədi qarğa?

Gör balıqudana neylədi xərçəng,Onları yada sal, hiylədən əl çək.

Sələm yeyən olma, unutma bir an:Sələm yeyən şirə neylədi dovşan.

Tordan xilas olan qoca balıqtəkCandan keçən burdan qurtarar bişəkk.

Çaqqal, qurd və qarğa birlik edirkənXilas olmuşdular kinli dəvədən.

Düşmənindən qurtar tədbir tökərək,Necə ki, tufandan qurtardı ördək.

Apardı çox dillər başı torpağa,Buna ibrət verir ördək, tısbağa.

Yaramazdan gen dur, qov kənar olsun,Gördünmü neylədi toyuğa meymun?

Hiyləylə xalq malı yeyilməz, inan,Nə aldı cahildən alim bazirgan?

Ağıllıya qarşı olsan hiyləgər,Qurbağatək başın bu yolda gedər.

Dəmir yeyər siçan, inanma, əbəs.Qırğı uşaqları apara bilməz.

Çadırı yandıran nəqqaş kimi sənHiyləgərlik etmə, əl çək hiylədən.

Ağıllı adamla yaşa səlamət,Nadanın dərmanı törədər illət.

Mərəzdən ağılla olarsan azad,Necə ki, pis ərdən qurtardı arvad

Zəmanə torundan biliklə qurtar,Necə ki, qurtardı bəzəkli quşlar.

Tor kəsən siçandan, dinməz qarğadanVəfadarlıq öyrən, ey nazlı canan!

Zülm ilə bir arpa alma insandan,Qızıl əvəz verdi arpaya siçan.

Çox da lovğalanma yay tutan qurdtək,Oxa tutar səni qəflətən fələk.

Ağıllılar kimi tamahı et az,Qarğanın bayquşla dostluğu tutmaz.

Çeşmədən filləri qovmuşdu dovşan,Kiçik görünməsin gözünə düşman.

Tamahı buraxdı, hiyləni atdı,Oruc tutan pişik ruziyə çatdı.

Hiyləyə əl atsa hər kəs pişiktək,Qoyunu gözünə görünər köpək.

Gör oğrudan qorxub neylədi arvad,Fitnəkarlıq etmə, vəfaya əl at.

Düşmənlər vuruşsa, qazandın işi,Oğru ilə divdən qurtardı kişi.

Arvadın məkrinə göz yumdu xarrat.Sən gözünü yumma, belədir həyat.

Siçandan ibrət al, tayını tap sən,Pisə yoldaş olma gər pis deyilsən.

Üz döndər dünyadan, xilas ol, canan.Böylə qurtarmışdı meymun bağadan.

Eşşək kimi olma həyatda qafil,Qəflətdə məhv etdi onu tülkü, bil.

Xurma siçanını öldürən zahidYaman zülm eylədi, ondan həzər et!

Boş nisyə haqqında çox düşünərəkNəqd halva itirmə qoca dərviştək.

Düşüncə yoluyla çıx mağaradan,Necə ki, pişikdən qurtardı siçan.

Bu qübbədən uçdu qübbərə quşu,Gəl, sən də tərk eylə viran olmuşu.

Düzlüklə qurtarar qılıncdan insan,Qurtardı aslandan zahid çaqqal can.

Hər kəs ki, zülm üçün qılıncı aldı,Qan tökən şir kimi pəncəsiz qaldı.

Sən düşməndən qorxma, yaxşılıq eylə,Ovçu qurtarmışdı ilandan böylə.

Tacirin oğlundan şahzadəyədəkLayiqincə vermiş qisməti fələk.

Söz deyən danışdı böylə bir qədər,Xosrovun qəlbində kök saldı sözlər.

Etdiyi zülmdən peşiman oldu,Ədlin sarayına təməl qoyuldu.

← → düymələri ilə keçid, R — təsadüfi şeir

Təsadüfi şeir

Müəllifin digər əsərləri

Başqa şairlərin şeirləri