Xosrov və Şirin, fəsil 109
Məsnəvi nədir?
Məsnəvi: hər beyti öz qafiyəsi ilə gələn uzun nəzm, adətən dastan və ya hekayə.
بزرگ امید چون گلبرگ بشکفتچهل قصه به چل نکته فروگفت
نخستین گفت کز خود بر حذر باشگاو شنزبه و شیر
چو گاو شنزبه زان شیر جماشنجاری بوزینه
هوا بشکن کزو یاری نیایدکه از بوزینه نجاری نیاید
به تلبیس آن توانی خورد ازین راهروباه و طبل
کزان طبل دریده خورد روباهزاهد ممسک ِ خرقهبهدزد باخته
مکن تا در غمت ناید درازیچو زاهد ممسکی در خرقه بازی
مخور در خانه کس هیچ زنهارزاغ و مار
که با تو آن کند کان زاغ با مارمرغ ماهیخوار و خرچنگ
همان پاداش بینی وقت نیرنگکه ماهیخوار دید از چنگ خرچنگ
رباخواری مکن این پند بنیوشخرگوش و شیر
که با شیر رباخور کرد خرگوشسه ماهی و رستن یکی از شست
به خودکشتن توان زین خاکدان رَستچنانک آن پیرماهی زآفت شست
شغال و گرگ و زاغ این سازکردندسازش شغال و گرگ و زاغ بر کشتن شتر
که از شخص شتر سر باز کردندطیطوی با موج دریا
بهچاره کین توان جُستن ز اعداچنان کان طیطوی از موج دریا
بسا سر کز زبان زیر زمین رفتبط و سنگپشت
کشَف را با بطان فصلی چنین رفتمرغ و کپی و کرم شبتاب
ز نااهلان همان بینی در این بندکه دید آن سادهمرغ از کپییی چند
به حیلت مال مردم خورد نتوانبازرگان دانا و بازرگان نادان
چو بازرگان دانا مال نادانغوک و مار و راسو
چو بر دانا گشادی حیله را درچو غوک مارکش در سر کنی سر
حیل بگذار و مشنو از حیلسازموش آهنخوار و باز کودکبَر
که موش آهن خورَد، کودک برَد باززن و نقاش چادرسوز
چو نقش حیله بر چادر نشانیبدان نقاش چادرسوز مانی
ز دانا، تن سلامتبهر گرددطبیب نادان که دارو را با زهر آمیخت
علاج از دست نادان زهر گرددکبوتر مطوقه و رهانیدن کبوتران از دام
به دانایی توان رَستن ز ایامچو آن مرغ نگارین رست از آن دام
مکن شوخی وفاداری در آموزهمعهدی زاغ و موش و آهو و سنگپشت
ز موشِ دامدَر، زاغ دهندوزموش و زاهد و یافتن زر
مبر یک جو ز کشت کس به بیدادکه موش از زاهد ار جو بُرد، زر داد
مشو مغرور چون گرگ کمانگیرگرگی که از خوردن زه کمان جان داد
که بر دل، چرخ ناگه میزند تیرزاغ و بوم
رها کن حرص کاین حمّال محرومنسازد با خرد چون زاغ با بوم
مبین از خُردبینی خصم را خُردراندن خرگوش پیلان را از چشمه آب
ز پیلان بین که خرگوش آب چون بردگربه روزهدار با دراج و خرگوش
ز حرص و زرق باید روی برتافتز روزه گربه روزی بین که چون یافت
کسی کاین گربه باشد نقشبندشربودن دزد گوسفند زاهد را به نام سگ
نهد داغ سگی بر گوسپندششوهر و زن و دزد
ز فتنه در وفا کن روی در رویچنان کز بیم دزد آن زن در آن شوی
رهی چون باشد از خصمانت ناورددیو و دزد و زاهد
چنان کز دیو و دزد آن پارسا مردزن و نجار و پدرزن
چه باید چشم دل را تخته بردوختچو نجاری که لوح از زن در آموخت
اگر بد نیستی با بد مشو یاربرگزیدن دخترِ موشنژاد، موش را
چنان کان موشْنسلِ آدمیخواربوزینه و سنگپشت
به وا گشتن توانی زین طرف رستکه کپی هم بدین فن زان کشَف رست
چو خر غافل نباید شد درین راهفریفتن روباه خر را و به شیر سپردن
کزین غفلت دل خر خورد روباهزاهد نسیهاندیش و کوزه شهد و روغن
حساب نسیههای کژ میندیشچو زان حلوای نقد آن مرد درویش
به ار بر عذر آن زاهد کنی پشتکشتن زاهد راسوی امین را
که راسوی امین را بیگنه کشتکشتن کبوتر نر کبوتر ماده را
مزن بیپیشبینی بر کس انگشتچنان کان نر کبوتر ماده را کشت
به هشیاری رهان خود را از این غاربریدن موش دام گربه را
چو موش آن گربه را از دام تیمارقبره با شاه و شاهزاده
برون پر تا نفرسایی درین بندچو مرغ قبره زین قبهای چند
به صدق ایمن توانی شد ز شمشیرشغال زاهد و سعایت جانوران پیش شیر
چو آن زاهد شغال از خشم آن شیرسیاح و زرگر و مار
تو نیکی کن مترس از خصم خونخواربه نیکی بُرد جان، سیاح از آن مار
به قدر مرد شد روزی نهادهچهار بچه بازرگان و برزگر و شاهزاده و توانگر
ز بازرگانبچه تا شاهزادهرفتن شیر به شکار و شکار شدن بچههای او
به خونخواری مکن چنگال را تیزکز این بیبچه گشت آن شیر خونریز
چو بر گفت این سخن پیر سخنسنجدل خسرو حصاری شد بر این گنج
پشیمان شد ز بدعتهای بیدادسرای عدل را نو کرد بنیاد
Kitabxana.az · https://kitabxana.az/works/nizami-xosrov-ve-sirin-109
← → düymələri ilə keçid, R — təsadüfi şeir
Müəllifin digər əsərləri
Müğənni, çal, sənə heyran olum mən,Ayrılım bu vaxtsız mürgüləməkdən!
İqbalnamə, fəsil 47Müğənni, çal rudu, gəl, dadıma çat,Məni bu amansız yuxudan oyat!
İqbalnamə, fəsil 48Müğənni, çal görək bir "Ramişi-can",Açılsın ürəyim o xoş havadan!
İqbalnamə, fəsil 49Müğənni, o "Ramiş" havasını çal,Şadlıq məqamıdır, qurtardı məlal!
Başqa şairlərin şeirləri
Eşitmişəm yar yanında müddəi,Deyib Sabit bu samana gəlməsin,
Gəraylı: Ellər yaylaqdan qayıtdıEllər yaylaqdan qayıtdıNə yatubsan, oyan yarım
Gəraylı: Səhər çağı ötən bülbülSəhər çağı ötən bülbülSən ağlama mən ağlaram
ƏrizəEy Cavanşir mülkünə sultan, baüzzü vüqarCanişin Hacıbəy Sultan, cənab Şahmar