İbrahim bəyin əhvalatı
اهل خانه عبارت از ابراهیم و والدهٔ مکرمهٔ او و خواهر کوچک وی که دوازده ساله است (الملقبه به سکینه خانم) و یک دختری که در شش سالگی به نام چرکس خریدهاند.
در عثمانی و عرب اینجور جاریه گذاردن رسم است که در خردسالگی خریده تربیت مینمایند. بعد مثل اولاد به شوهر میدهند. بعضی برای خود یا فرزند خود تزویج مینمایند. نام اصلی این دختر معلوم نیست ولی خانم بزرگ به این دختر «محبوبه» نام نهاد. این محبوبه زیاد با فهم و فراست، با هوش بود. در اندک زمان تحصیل کمال بسیار کرد. بعد از اکمال درس به مکتب دیگرش نهادند. طباخی و خانهداری یاد گرفت. از آن مکتب هم آراسته و پیراسته درآمد. بعد خانم معلمه آورد در خانه علم موسیقیاش آموخت - چنانچه در این زمان رسم است از برای خواتین تربیتشده این فن تا درجهای لازم و ملزوم واقع شده. محبوبه را از چهارده سالگی خانم آزاد نمود و عنوان خانمی داد و به جمیع اهالی خانه از اولاد و خدام غدغن اکید شد که کسی بی لفظ خانم اسم محبوبه را نیاورد، یا «خانم کوچک» بگویند. معلوم است خیال خانم بزرگ از این ترتیبات آن بود که او را تزویج به ابراهیمبیگ نماید. چه در مصر کمتر وجیههای [مانند او] یافت میشد بلکه نادرةالامثال بود؛ و اگر محبوبه خانم را به زوجیت دیگری میدادند، لایق همسری شاهزادگان بزرگ بود.
ظاهر است که در مصر و اسلامبول جفت غالب شاهزادگان دختران چرکس است که تعلیم و تربیت یافتهاند. محبوبه خانم به غیر از وجاهت و معرفت، کمال ممتازی را در طبقهٔ زنان به تعصب و محبت ایرانیان داشت؛ گویا تعصب ابراهیمبیگ در قلب او هم سرایت نموده بود. با تمام اهالی ایران مهربان، چنانچه در خردسالگی هر وقت در خانه را میزدند، میرفت پشت در و در را میکشاد؛ اگر عجم بود از لباس و صحبتش معلوم نموده میگفت: «بسمالله بفرمایید» او را آورده در اتاق بیرونی مینشانده به اندرون خبر میآورد. اگر عرب و عثمانی بود، در را میبست و میپرسید که «کیستی و چه کار داری؟» تا مطلب را معلوم میکرد و به اندرون خبر میآورد. ولو اینکه پاشای عرب بود، با این وضع با او رفتار مینمود. همه به حال این دخترک میخندیدند. در ایرانخواهی مشهور شده بود.
الحاصل در میان مردم شایع بود که این محبوبه، محبوبهٔ ابراهیمبیگ خواهد شد. لهذا از جای دیگر جسارت خواستگاری نمیکردند و خود محبوبه هم این فقره را فهمیده بود که عشق میورزید. هیچوقت ندیدم که محبوبه محبوب خود را ببیند و رنگ رخسارش مانند گل سرخ نشکفد ولی ابراهیمبیگ از این عوالم دور بوده ابداً خبر از این مقدمات نداشت. این محبوبه هجده ساله بود که ما سفر ایران کردیم و مسعود نام غلام سیاه را حاجی در ده سالگی خریده در وقت رفتن به مکهٔ مکرمه آزاد کرد و با خود به مکه برده حاجی مسعود شد و خدمتکار صادق و کاردانی بود؛ که گویا اصل عائله عبارت از ابراهیمبیگ، والدهٔ معظمهاش حاجیه خانم، خواهر مکرمهاش سکینه خاتون، حاجی مسعود، محبوبه خانم و بنده بودم. باقی خدمه از زن و مرد، چند نفر مواجبخوار بود که گاهی بعضی تبدیل و بعضی دایمی بودند، هر کدام به موجب پاکفطرتی مکافات مییافتند. این قدر شرح و بیان از خانوادهٔ ایشان کافی و خوب است، رجوع به اصل مقصد شود.
Kitabxana.az · https://kitabxana.az/works/zeynalabdin-maragayi-2-ibrahim-beyin-ehvalati
← → düymələri ilə keçid, R — təsadüfi şeir
Müəllifin digər əsərləri
Gecədən üç saat keçirdi. Səccadənin başında məni yuxu tutdu. Yuxuda gördüm ikindi çağıdır. Gündəki adətim üzrə qəbristanlığa ziyarətə gedirəm. Şəhərdən çıxdım. Uzaqdan bir nəfərin qəbristanlıq tərəfdən gəldiyini gördüm. Yaxınlaşdıqda onu tanıdım. Kor şeyx Qədir idi. Elə yuxu aləmində düşündüm ki, şeyx Qədir iki il bundan əvvəl vəfat eləyibdir, bu o ola bilməz. O, iki il bundan qabaq atlara qoşulan tramvaydan düşüb yıxıldı, elə oradaca vəfat elədi. Çox vaxt olur ki, tramvayda adam ayaq üstə durur, ya da tələsib, gedə-gedə özünü bayıra tullayır. Bu kimi vaxtlarda təhlükə ehtimalı olur. Bu yazıq da tramvay dayanmamış düşmək istərkən yerə yıxılıb, daha ayağa dura bilməmişdi.Həmin şəxs bir qədər irəlilədi, gördüm şeyx Qədirin özüdür. Haman əbası və əmmaməsi, bir əlində əsası, o biri əlində təsbihi var idi. Mənə yaxınlaşan kimi salam verdim, əleykəssəlam cavabını eşitdim. Məndən soruşdu:
Yusif əminin yuxusu, 2Dedim:“Bəs bu uzun məsafəni necə keçib yuxarı qalxacağam?”
Yusif əminin yuxusu, 3edərdik.Yox mənim səbrim, məni öz yanına dəvət elə,
Yusif əminin yuxusu, 4Ayılandan sonra məni əvvəlkindən daha bərk ağlamaq tutdu. Səhər istədim yuxumu Haciyə xanıma nağıl eləyim. Düşündüm ki, dərdini bir daha təzələrəm, yarasını qoparıb duz səpmiş olaram. Çünki bu kimi sözlər müsibəti yada salır, möhnətin, qəmin, kədərin artmasına səbəb olur.Gün çıxandan sonra qəbiristanlığa tərəf yola düşdüm. Gözlərimdən ürək qanı axıdıb, məzarın torpağını islatdım. Doyunca ağlayandan sonra Mirzə Abbasın evinə gedib yuxumu söyləmək istədim. Gördüm Hacı Təbrizi, Rza xan mazandaranlı da oradadırlar. Dünən Firəngistandan gəlmişdilər. İstəyirdilər Haciyə xanıma başsağlığı vermək üçün bizə gəlsinlər.