Works
- Love
- Divine love
- Separation
- Wine and the tavern
- Nature and spring
- Fate
- Death
- Wisdom and advice
- Homeland
- Praise
- Satire
- Lament
Xalqı sevmək indi yamanDəbə düşüb,
GəlGəldin, darıxırdım, açıldı könlüm,Yenə də göylərdən ay baxanda gəl,
Babəkin qollarıQolu sındırılmış Babək,Yurdu yandırılmış Babək,
Ola bilməz!Ömrün hər gününün öz ləzzəti var,Amma cavanlığa tay ola bilməz,
SoruşMənim kimliyimi, mənim adımıVətənimdən soruş, elimdən soruş.
KabusBizə yad kabus bax kölgə salıb,Bu ölümdür, bu ölüm kölgəsidir!
Əgər can nur isə, bu zülmət nədirƏgər can nur isə, bu zülmət nədir?Zülmətsə, bəs nurlu məhəbbət nədir?
Qoca bir türkün vəsiyyətiYavrularım! Ey ömrümü şənləndirən, güldürən,Alnı açıq oğullarım, gözəl, yosma qızlarım,
GərəkBulud zülflü, ay qabaqlı gözəlin,Duruban başma dolanmaq gərək.
Ləzgi ellərindəGülşən üçün*Mən ömrümdə görməmişdim ləzgilərin elini,
Yarım apardıBaşma döndüyüm, qurban olduğum,Qoyma, dəli Becan yarım apardı!
Məhkəmeyi-ürfiyyəDünən bizİ qara və günahkar stulunun üstündə əyləşdirib mühakiməedirdilər ki, sız niyə bu namuslu, ədəbİİ, ismətii, əxlaqlı millətinizin
Mən səni axtardımMən səni ulduzlarınİşığında axtardım,
YetərBahar fəsli yaz ayları gələndə,Açılarmı sənin kimi gül, Yetər?!
Yağış nemətdirDünən şıdırğı yağış yağırdı,nənəm demiş:
DüşdüAy həzarat, ay camaat,Dağa qar düşdü, qar düşdü.
KəsdiUzaq vilayətə qonaq gedirdim,Mehrü məhəbbətim yanımı kəsdi.
ToyToy vurulurdu. Zurnaçılar ordlarını şişirdib, gözlərini süzürdülər. Aşıq da sazı dıngıldadıb, yanğılı səs ilə oxuyurdu.«Mən bu dərədən ötmərəm / Çadramı yellətmərəm / Ağ saqqala getmərəm / Hoqqa baz oğlan gərək / Kəkili saz oğlan gərək...»
Miscellaneous poem 1هوای فاخته رنگست و ابر بلبل فامبریز خون خروس ای نگار کبک خرام
Meydan başınaQıratım kişnəyib girər,Atılar meydan başına.
HanıÖzgələr yanında döymə sinənə,Aşığam deyirsən, avazın hanı?
DünyadıTa ki, mənə mədh eyləmə dünyanı,Ha bu dünya bir bekara dünyadı.
Yazgınan - GöndərrəmƏli**Ata, sən gedirsən qürbət ellərə,
Balaca mütəfərriqələr 23Təbriknamə*– ...Ağa Dərviş! Sənə bir dilgüşad, ruhpərvər müjdə versəm, mənə nə şəfaət edərsən, de görüm?!
Al üstən-üstənBaşına döndüyüm telli Şamama,Dərdim çoxdu mənim, al üstən-üstən.
Dəvət və TəvəqqəHamıya məlumdur ki, hökuməti-hazıra camaatın elm və ittihadsızlığına arxayın olub Dumam dağıtdı. Dağıdandan sonra da boş oturmayb onun dağıntısı üzərində təzə islahat, təzə qanun adı ilə təzə bir idarə bina etməyə çalışır.Nədən bu neçə milyon camaat bir cüzi heyətin əlində əsir və aciz olub? Ondan ötrü ki, camaatın çoxu bielm və xəbərsizdir, cəhalət səbəbinə öz xeyir və zərərini bilmir. Çox vaxt özünü öz əlilə kəsirdə, səbəbini özgədən bilir. Adət etdiyi həqiranə məişətini, boynuna vurulan zülm boyunduruğunu haşa – Allah tərəfindən təqdir olunmuş zənn edir.
İsitməFəryada gətirdin məni sən canə, isitmə!Döndərmə gözüm yaşın ümmana, isitmə!
Müxtəsər tərcümeyi-halım1870-ci sənənin may ayının 4/17-ci günündə Şuşa qəzasında təvəllüd etmişəm. Atam Əsəd bəy qəza dəftərxanasının mütərcimi olub. Üç sinnində ikən atamı qeyb edib, bir neçə il əmim Əbdülkərim bəyin təhti-tərbiyəsində, sonra anamın ikinci şöhəri Həsənəli bəy Sadıqovun tərbiyəsi altına keçmişəm. Bu kişi mənə həqiqət ikinci atalıq etdiyindən, onu həmişə xeyirlə yad edirəm. Rus əlifbasının və rus qiraətini ilk dəfə Həsənəli bəydən öyrənmişəm. 1880-cı ilin may ayınadək kənddə olub, sonra Şuşa şəhərinə köçüb, altı sinifli şəhər məktəbinə girmək üçün hazırlanmağa başladım və bu niyyətlə məni müəllim Yusif bəy Məlik-Haqnəzərovun müvəqqəti yay məktəbinə qoydular. Sentyabr ayında imtahan verib, şəhər məktəbinə daxil oldum və bir ildən sonra Şuşada təzə açılmış realni məktəbə keçdim. Realni məktəbdə oxuyarkən, yenə hər ay Yusif bəyin “kontoruna” gedirdim. Yusif bəy mütəəssib bir teatro həvəskarı idi. Yay fəsillərində Şuşaya cəm olan kənd müəllimlərinin iştirakilə neçə teatrolar qabaqca Şahnəzərovun evində və sonra şəhər klubunun zalında verirdilər. Oynanılan əsərlər ancaq Mirzə Fətəlinin komediyalarıydı. Onlardan savayı meydanda heç bir əsər yox idi. Yusif bəy özü mütəəssib olub şagirdlərini də teatro tərəfinə həmişə təşviq edərdi. Və mənim teatroya həvəsim, onun təşviqi sayəsində başlanıb, gəldikcə artdı. Axır vaxtlarda Yusif bəylə aramızda sıxı bir rəfaqət var idi və qocalığına baxmayaraq, mənim əsərlərimdə rollar götürüb, gözəl oynardı.Realni məktəbin dördüncü sinfində ikən, Mirzə Fətəlinin komediyalarına oxşar əsərlər yazmağa başladım. Söz yox ki, bunlar hamısı zəif və uşaq əlindən çıxmış cızmaqaralar idi. Hər yazdığımı aparıb Yusif bəyə göstərərdim. O da oxuyub, fəqət imlamı düzəldib, qaytarardı özümə və gözəl nəsihət ilə yola salardı.
Mayılam mayılƏcayib şahbazsan, əcəb sonasan,Uşaq-u balına mayılam mayıl,
Qəzəl: Zəxmi-tiğin xalqdan biyhudə yaşırmış könülZəxmi-tiğin xalqdan biyhudə yaşırmış könül,Mümkün olmaz etməyə ol qönçə sirabi gül