Works
- Love
- Divine love
- Separation
- Wine and the tavern
- Nature and spring
- Fate
- Death
- Wisdom and advice
- Homeland
- Praise
- Satire
- Lament
Məsum ƏfəndiKəndinə laf edib, şairəm deyən,
Dolana-dolanaBülbül idim, gülə həsrət,Qaldım dolana-dolana.
Ağacı Qurd İçindən YeyərBir neçə ay əvvəl Rusiya müsəlmanları bir xeyli qeyrət və hərə-kətə gələn kimi oldular. Uzun qəflətdən birdən-birə ayıldıqlarını guya göstərmək istədilər. Hər tərəfdən hay-huy qopdu. Hər yanda qulaqlarımız “islah-reforma” sözlərilə doldu. Yaralarımıza məlhəm vurulacaq sandıq. Zəif vücudumuza qüvvət gələcək xəyal etdik. Hər qəlbdə bir fərəh, bir ümid oyandı. Hər başda tazə bir çiçək açılacaq kimi oldu. Her səmtdə bir təlaş, hər kəsdə haldan narazılıq görünürdü. Hər əhəmiyyətli, bilikli müsəlmanda millətinin dərdinə çatmaq, qayil qardaşlarının qeydinə qalmaq kimi böyük-böyük fəzilətlər, böyüklüklər büruz etdi. Hər yandan millət vəkillərimiz böyük şəhərlərə toplandılar. Bitməz, tükənməz dərdlərini, dala qalmalarının səbəblərini, həqir, fəqir olmaqlarının baislərini axtardılar. Dərdləşdilər, hətta uzun-uzadı mübahisələr, münaqişələr etdilər. Böyük zəhmətlər ilə, uzun diqqətlər ilə millətin naxoş və zəif vücudunu müayinə etdilər. Hər həmiyyətli, bilikli həkimlər kimi millətin ehtiyaclarım, qara dərdlərini ağ kağızlara köçürdülər. Məlhəm verilmək üçün uzun-uzadı reseptlər, ərzi-hallar yazdılar. O yazılan məlhəmləri almaq üçün yolun uzaqlığına, zəhmətinə baxmadılar. Peterburqa qədər getdilər. Ərzi-hallarını dövlət şurasına dövlət kişilərinə verdilər. Bununla da kifayət etmədilər dərdlərini, istədiklərini paytaxt qəzetinə yazdırıb aləmə elan etdilər. Böyük dövlət kişiləri ilə üz-üzə görüşdülər. Zərurətlərini, dərdlərini, dil ile də bəyan etdilər. Sonra? Sonra nə olacaq?“Biz istəklərinizə baxarıq, özgə millətlər ilə hallarınızı bir etməyə mümkün qədər çalışarıq…”cavabını aldılar. Yerlərinə sağ və salim qayıtdılar. İndi onlar ilə bərabər müsəlman camaatı verilən ərzi-halların, alınan vədlərin xeyirli nəticələrini gözləyirik. Bəli, biz döqeyri-məzhəb – rus təbəəsinə verilən hüquq ve müsaideleri gözləyirik. Biz də bu mədəniyyət, İnsaniyyət əsrində her xüsusda mədəni insanlar cərgəsinə qoyulacağımızı gözləyir. Bəli, hamımız gözləyirik. Abrazovannımız, alimimiz, ruhanimiz, hamımız gözləyirik. Heç kəsdə ciddi hərəkət, işinin dalına, peşinə getmək yox. Guya Peterburqa, Tiflisə vəkillər göndərib ərzi-hallar verməklə hamı borcumuzu, işimizi qurtarmış hesab edirik. Aman, nə yaman xəsiyyətimiz var. Bir işin, bir tədbirin sifdəsində cuşə gəlirik, bant kimi alovlanırıq, göylərə qalxırıq. Lakin çox keçməyir ki, yenə sükutlaşırıq. Yenə sönürük. Yenə diblərə enirik. Xüsusi işlərimiz kimi ümumi işlərimizi də “Allah kərim” quyusunun lap derin yerinə tullayırıq. İştə bu qəflətimizdən, bu bədbəxtliyimizdəndir ki, verilən ərzi-hallardakı bəzi istəklərimizə acı-acı cavablar alırıq da, xeyrimiz belə olmayır.
Məşədi Qulam qiraət öyrənirBir pərdə, iki şəkildəİştirak edənlər:
Ghazal 652چو دیگران نه به ظاهر بود عبادت ماحضور قلب نمازست در شریعت ما
Ghazal 15مستِ تمام آمده است بر در من نیم شبآن بت خورشید روی وآن مه یاقوت لب
Qasida 31شد از شکوفه چمن را لطافتی حاصلنماند نامیه را از خزان گره در دل
Jam-i Jam, chapter 87پر دلی باید از عوایق دورتا درین خلوتش دهند حضور
Bu gice subha değin iş nağmeyile meydürBu gice subha değin iş nağmeyile meydürGönlüm onulmaz ise âhır devâsı keydür
Bizim işlərimizMəlumdur ki, bu il çox yerlərdə quraqlıq keçir və əkinlər susuzluqdan yanıb puça çıxırlar. Və bir para yerlərdə camaat müsəllaya çıxıb Allahdan yağış istəyib. Və axırda bu da məlum oldu ki, Allahtaala müsəllaya çıxanların duasını qəbul eləməyib və heç bir yana yağış göndərməyib, necə ki, məsələn, Ağdamda və sair yerlərdə.Ədibi-biəvəz Mirzə Melkum xan “Qanun” ruznaməsində başdan belə yazır ki: “Mən sözümü o kəslərə yazıram ki, adamdırlar”.
Marsiya 3یارب، بحق آنکه تویی عالم اسرارکز یار سفر کرده ما کیست خبر دار؟
Rubai 52خواهی که بیابی از همه چیز وقوفیا در دو جهان به فضل گردی معروف
Töhfeyi-Sami, bölmə 185از جمله برادران ایشان است در سنه ست و خمسین و تسعمایه در اردبیل وفات یافت این مطلع از اوست:داشت تصویر رخت صورتگر چین آرزو
OlduVəfasız olduğun ki bəlli oldu.Bir idi dərdim, indi əlli oldu.
Məhşərdə xələl yetməsə idrakımızaMəhşərdə xələl yetməsə idrakımıza,Gəlməz ələmi-həşr bizim bakımıza,
Qit'a 57آن را که همی جست و دلم بخت بمن داداکنون بستاند دلم از ناز و طرب داد
Ghazal 31مگذار که عشقت را هر مختصر اندیشدیک گام نهد در ره صدبار براندیشد
LaylaBir komada balasına layla çalır bir ana,Dərdlərini sanki bir-bir yada salır bir ana.
Ucal mələkim!Qadınla yüksələcək şəni Azəristanın,Olursa tərbiyə uğrunda səyi nisvanın.
Rubai 76سهمی که مرا دلبر خباز دهدنه از سرِ کینه، از سر ناز دهد
The Seven Beauties, chapter 15O word-conjoining sorcerer have done! How long, how long will you speak bygone words?Like to the rose breathe out from your own mouth; enough that your own mouth perfume your work.
Ghazal 209ای روشن از خاک درت چشم جهانبین همهمهر تو چون شیر و شکر با جان شیرین همه
Məktəbə tərğibMənim bağım, baharım!Fikri işıqlı oğlum!
Ghazal 122که می گوید که هست این صورت از گلهمه لطفی همه جانی همه دل
Ghazal 15جدا از چشمِ او ، تن در تب و جان بر لب است امشبشبی کاو را ز پی صبحی نباشد آن شب است امشب
Qurd xasiyyəti(ovçu söhbətlərindən)*Qurdlar yatışarlar ağız-ağıza,
Vətən ordusuQorxub çəkilmədik ölümdən, qandan,Çıxdıq illər boyu çox imtahandan;
Şaxtalı ünvanımızaMin şükürlər dilərəm Rəhmli Rəhmanımıza,Nəzərin saldı bu əhvali - pərişanımıza.
Könül mürğü səri-zülfündə, ey gül, aşiyan tutmuşKönül mürğü səri-zülfündə, ey gül, aşiyan tutmuş,Əcəb naəmn mənzildə məkan ol natəvan tutmuş.
Sədaqətİtin intəhasız sədaqətindənDanışdı mənə,