Мирза Фатали Ахундзаде
- О любви
- О божественной любви
- О разлуке
- О вине
- О природе
- О судьбе
- О смерти
- О мудрости
- О родине
- Хвалебные
- Сатира
- Плачи
Rəməzan ayında, sənə 1280-də Təbrizdən*Ey mənim əziz dostum Cəlalüddövlə, axır sənin sözünə baxdım, ingilis və firəng və Yengi Dünya səfərindən sonra İran torpağına səfər etdim. Amma peşman olmuşam; kaş gəlmiyəydim, kaş bu vilayətin əhlini ki, mənim ilə həmməzhəbdirlər, görmiyəydim və oların əhvalından xəbərdar olmuyaydım. Ciyərim kabab oldu. Ey İran, hanı sənin o şövkətin və səadətin ki, Kəyumərs və Cəmşid və Güştasib və Nuşirəvan və Xosrov-Pərviz ə’sarında var idi?..
Əvvəlimci məclisДЕЙСТВИЕ ПЕРВОЕ(Театр представляет ущелье и лес, впереди дерево, а возле него камень.)
KritikaYÜKSƏK İRANIN “MİLLƏT” QƏZETİ MÜNŞİSİNƏ*Əziz qardaşım!
Süavi əfəndinin əqidəsinə qarşı yazılmış tənqidin surətiYüksək İran dövlətinin maarif naziri nəvvab-müstətab-əşrəf-ərfəvala E’tizadüssəltənə şahzadə Əliqulu Mirzənin xidmətinə. Allah-taala yüksək səadətini daimi etsin!İstanbul əsilzadələrindən Əli Süavi əfəndi adlı bir şəxs Osmanlı dövləti başçılarından üz döndərib, Londona mühacirət edərək, orada Osmanlı dövləti başçılarının əleyhinə, ölkəni idarə etmək və siyasət işlərində onların yanlış tədbirlərini (əlbəttə, haqsızlıqla) isbat üçün türk dilində “Müxbir” adlı bir qəzet çıxarır.
Aldanmış kəvakibВ начале владычества Сефевидов столицею Ирана был Казеин. Мухаммед-шах Сефеви после ряда разнообразных событий передал бразды правления своему сыну, Шах-Аббасу Первому. Описываемое нами событие произошло на седьмой год правления Шах-Аббаса Первого.Было начало весны, прошло три дня после Новруз-байрама, праздника Нового года. В три часа пополудни Шах-Аббас вел неторопливую беседу со своей любимой женой Сальми-хатун, как вдруг вошел главный евнух, Хаджи-Мубарек, и, низко поклонившись, сказал:
Kəmalüddövlənin üçüncü məktubuGenə Təbrizdən, rəməzan ayında, sənə 1280-də*Ey bəradəri-mehribanım Cəlalüddövlə, bu gün rüfəqa ilə məscidicameə gedib, Molla Cabbar mərsiyəxanın mərsiyə məclisində oturdum. Məscid mala-mal idi. Molla Cabbardan əvvəl bir başqası minbərə çıxdı. Həzrəti-Əli ibn-Əbutalibin vəfatın oxudu; sonra Molla Cabbar çıxdı. Əvvəl bir neçə əhadis əimmənin fəzilətindən və tə’ziyədarlığın səvabından nəql elədi, sonra mətləbə şüru etdi.
Dördüncü məclisДЕЙСТВИЕ ЧЕТВЕРТОЕ(Сцена происходит там же. В сакле сидят: Шахрабану-Ханум, Шараф-Ниса-Ханум и кормилица последней, Хан-Пари. Десять часов вечера).
Əvvəlimci məclisПроисходит б городе Тебризе, на улице Баги-Меше, в доме Хаджи-Гафура, Его сестра Секина-ханум стоит у окна.Секина-ханум. Гюльсеба! Эй, Гюльсеба!..
İkimci məclisПроисходит в доме Ага-Мардана Халвачи-оглы.Ага-Мардан (один). Что это Ага-Керим так опаздывает? Может, он задержался из-за дела Ага-Салмана. Если все пойдет, как я задумал, то слава моя в Тебризе вознесется до небес, не говоря уже о том, сколько я заработаю _на этом деле. Профессия адвоката — неисчерпаемый источник доходов, если, конечно, постигнуть все ее тонкости. Ну в этом отношении, слава аллаху, я кое-что умею.
Üçümcü məclisДЕЙСТВИЕ ТРЕТИЕ(Декорация представляет внутренность кибитки; Заседатель сидит на скамейке; подле него переводчик, Машади-Курбан, Намаз и другие татары.)
Köhnə islam əlifbasını dəyişdirmək barədə kolonel Mirzə Fətəli Axundzadənin keçən il əlahəzrət İran şahənşahının maarif nazirliyinə göndərdiyi izahatın surətiNAZİRLİYİNƏ GÖNDƏRDİYİ İZAHATIN SURƏTİ*Köhnə islam əlifbasında qüsurlar mövcud olduğuna görə, mən həmin köhnə əlifba əsasında, nöqtələrin tamamilə atılması və saitlərin samit hərflərin yanında yazılmasını tə’min edən yeni bir əlifba ixtira edərək, hicri 1280-ci (1863-cü) ildə səadət evi İstanbula getdim və onu yüksək Osmanlı dövləti başçılarının nəzərinə təqdim edib, köhnə islam yazı üsulunun dəyişdirilməsinin faydalarını onlara ərz və izah etdim.
Sərgüzəşti-vəziri-xani-LənkəranДействующия лица:СЕРАБСКИЙ ВЛАДЕТЕЛЬНЫЙ ХАН.
İkinci məclisДЕЙСТВИЕ ВТОРОЕ(Сцена происходит в деревне Агджабаде, на базаре; в одной лавке лежат кучами красная бязь, простые ситцы, бурмет и тому подобныя вещи. Гаджи-Кара, держа в руках аршин, печально сидит перед этими товарами).
Üçümcü məclis. Происходит в помещении суда. На председательском месте сидит казий. Справа от него А г а-Р а х и м и А г а-Д ж а б б а р, слева .А г а-Б а ш и р и А г а-С а т т а р — постоянные судебные заседатели. Пониже сидит Ага-Мардан, защитник вдовы Хадж и-Г а ф у р а.Ага-Башир (обращается к казию). Слава вашей прозорливости и мудрости, ага! Вы знаете, что сделала та вчерашняя женщина, приходившая с жалобой? Оказывается, она сама вытащила у мужа из кармана три тумана, избила его, поцарапала себе лицо, вырвала волосы и пришла жаловаться на мужа.
1618-ci ildə Bağdad yaxınlığında Türkiyə ordusunun vəziyyətiMəşhur Birinci şah Abbasın atası Məhəmməd şahın hökmranlığı zamanında İran ağır bir vəziyyətdə idi. Onun siyasi süqutu yaxınlaşmaqda idi; başsızlıq və daxili çəkişmələr məmləkəti sarsıtmışdı. Padşah öz xasiyyətinin zəifliyi üzündən sərkərdələrin özbaşınalığının qabağını almaqda aciz idi. Onlardan hər biri müxtəlif yollarla birinciliyə və hakimiyyətə çatırdı və bundan sonra başqalarını əzirdi və özünə tabe etdiyi əyalətləri talan edirdi.Firqələr təşkil olundu və xanlar bir-biri ilə müharibəyə başladılar. Daha güclü olan xanlar, şah hakimiyyətini qəbul etməyib bir sıra əyalətləri ələ keçirdilər.
Beşinci məclisДЕЙСТВИЕ ПЯТОЕ(Сцена происходит спустя дней 12-ть после ареста Гаджи-Кара в кочевье. Гейдар-Бек сидит в кибитке вместе с своею женою, на другой день после свадебного вечера. На дворе играет зурна; поются поздравительныя песни, молодые люди пляшут).