Maarifçilik dövrü
ƏŞXASMəcid əfəndi – mətbəə müdiri.
Birinci pərdəMətbəəyə məxsus böyük bir müdiriyyət odası. Odanın bir qapısı ilə iki pəncərəsi – sağ tərəfdən caddəyə açılır. Digər qapısı da sol tərəfdə – mətbəəyə enmək üzrə daima açıqdır. Divarlarda təqvimlər, xəritələr, teleqraf kağızları və məktublar asılmış... Sağda və soldasandalyələr və bir neçə masa... Masalar üzərində idarəyə məxsus kitablar, risalələr, məcmuələr, qəzetlər və sairə... Qışın ikindi zamanı... Pərdə açıldıqda munis və zində çöhrəli Rəuf pəncərə önündəki masa qarşısında yazı yazmaqla məşğul görünür. Sarışın, həssas baqışlı Şeyda isə cığarayı dumanlataraq əli alnında düşünüb durur.*
İkinci pərdəKüçük, sadə bir oda... Sağda iki pəncərə, solda bir qapı, ucda bir yataq karyolası... Pəncərəönündə bir masa və bir qaç iskəmlə... Masa üzərində bir-iki qədəh, su və raqı sürahisi,
Üçüncü pərdəBağçada ətrafı yeşilliklər, güllər və çiçəklərlə süslənmiş fəvvarəli bir havuz... Kənarda çinarlar, sərvlər... oturmağa məxsus uzun sıralar... Ta uzaqlarda gözəl və şairanə mənzərələr...*Mayıs, ikindi çağı. Açıq hava...*
Dördüncü pərdəƏtrafı sərvlərlə əhatə olunmuş bir xıristiyan məzarlığı, səhnənin ucunda, məzarçıya məxsus bir oda, hənuz günəş batmamış... Mariya matəm əsvabında olaraq, ətrafı, üzəri əklillərlə, çiçəklərlə süslənmiş tazə bir məzar qarşısında dalıb gedir. Müller isə mütəəssir bir halda düşünüb durur. Bu sırada aşağıdakı türkü – şikəstə havasında olaraq – yaralı və tutqun bir ahənglə ətrafdan eşidilməyə başlar.Türkü
Beşinci pərdəÜst qatda həbsxanəyə məxsus büyücək bir oda... Odanın bir qapısı, üç-dört ufaq pəncərəsi var. Rəuf ilə Məs’ud bir tərəfdə yatıyor, Şeyda isə digər tərəfdə, pəncərə önündə, öksürüb inildiyor, hər üçü dutsaq qiyafətindədir. Lampanın donuq və qəsvətli işığı mart sabahınaqarşı getdikcə sönük və ölgün bir tevr alır. Şeydanın solğun çöhrəsi, dağınıq saçları acınacaq bir levhə ərz edər.*
Şair, Şeir pərisi və ŞəhərliSəfalı bir mayıs axşamı... Günəşin qürubundan bir az sonra saf, laci-vərdi asimana ucalan qürsi-qəmərin əşieyi-simini sakin və müəttər bir
Sən bəni bircə an gözləməsən dəSən bəni bircə an gözləməsən dəSəni ömrüm boyu gözləyəcəyəm!
Min dəfə gülsən də, demərəm sağ olMin dəfə gülsən də, demərəm sağ ol,Sən ey həyatıma, ömrümə qənim!
Demişdin: “Ölüm do ayırmaz bizi!”Demişdin: “Ölüm do ayırmaz bizi!”Sənə kim demişdi, de, bu cümləni?
Məhəbbət gələndə insan ömrünəMəhəbbət gələndə insan ömrünə,Sanırsan hər yerə ilk bahar gəlib,
Sanki varlığımı salırlar bəndəSanki varlığımı salırlar bəndə,Sevən könüllərdə qəm ötüşəndə!
Mənə nə lazımdır gündə bir gözəlMənə nə lazımdır gündə bir gözəl,Onları dişimə çox vurmuşam mən.
Nə çoxdur dünyada qədir bilməyənNə çoxdur dünyada qədir bilməyən,Hər Leyli üzlüdə sədaqət olmaz!
Səndən dövlətlisi gələndə onaSəndən dövlətlisi gələndə ona,Bir su qiymətinə satacaq səni!
Deyirlər, gözəllik gəldi-gedərdirDeyirlər, gözəllik gəldi-gedərdir,Gözəllik odur ki, duyanı olsun!
Sevda yollarında ağlamayan kəsSevda yollarında ağlamayan kəs,Dünyanın zövqünü duya bilərmi?
Yarımın sevdası gəzir başımdaYarımın sevdası gəzir başımda,Min səsli, sədalı telə bənzəyir!
Qəm, kədər çəkənə gün nə gərəkdirQəm, kədər çəkənə gün nə gərəkdir?Həqiqət sevənə xəyal nə lazım?
Sən güldükcə mən ağlaram, mən ağlaramSən güldükcə mən ağlaram, mən ağlaram!Sən susduqca mən çağlaram, mən çağlaram!
Dünyaya yas tutdum ürəyimdə mənDünyaya yas tutdum ürəyimdə mən,Axan göz yaşımı silən olmadı!
DönürEşqindən güc alıb bu ilhamım da,Duyğular qəlbimdə sellərə dönür!
QaldıMən dünyanın qucağında,Vətən adlı bucağında;
Qurban olduğumBir xeyli zamandır getdi, gəlmədi,Əhdi peymanına qurban olduğum!
Teqlər açar sözlərə görə avtomatik verilib və redaktorlar tərəfindən dəqiqləşdirilir.