Leyli və Məcnun, fəsil 24
Məsnəvi nədir?
Məsnəvi: hər beyti öz qafiyəsi ilə gələn uzun nəzm, adətən dastan və ya hekayə.
گنجینهگشای این خزینهسر باز کند ز گنج سینه
کانروز که نوفل آن سپه راندبیننده بدو شگفت درماند
از زلزلهٔ مصاف خیزانشد قلهٔ بوقبیس ریزان
خصمان چو خروش او شنیدنددر حرب شدند و صف کشیدند
سالار قبیله با سپاهیبر شد به سر نظارهگاهی
صحرا همه نیزه دید و خنجروآفاق گرفته موج لشگر
از نعرهٔ کوس و نالهٔ نایدل در تن مرده میشد از جای
رایی نه که جنگ را بسیچدرویی نه که روی از آن بپیچد
زانگونه که بود پای بفشردسیل آمد و رخت بخت را برد
قلب دو سپه بههم بر افتادهر تیغ که رفت بر سر افتاد
از خون روان که ریگ میشستاز ریگ روان عقیق میرست
دل مانده شد از جگر دریدنشمشیر خجل ز سر بریدن
شمشیر کشید نوفل گردمیکرد به حمله کوه را خرد
میساخت چو اژدها نبردیزخمی و دمی، دمی و مردی
بر هر که زدی کدینهٔ گرزبشکستی اگرچه بودی البرز
بر هر ورقی که تیغ راندیدر دفتر او ورق نماندی
کردند نبردی آنچنان سختکز ارهٔ تیغ تخته شد تخت
یاران چو کنند همعنانیاز سنگ برآورند خانی
پرکندگی از نفاق خیزدپیروزی از اتفاق خیزد
بر نوفلیان خجسته شد روزگشتند به فال سعد فیروز
بر خصم زدند و برشکستندکشتند و بریختند و خستند
جز خسته نبود هر که جان بردوان نیز که خسته بود میمرد
پیران قبیله خاک بر سررفتند به خاکبوس آن در
کردند بسی خروش و فریادکهای داورِ داد ده، بده داد
ای پیش تو دشمنِ تو مردهما را همه کشتهگیر و برده
با ما دو سه خسته نیزه و تیربر دست مگیر و دست ما گیر
یک ره بنه این قیامت از دستکآخر به جز این قیامتی هست
تا دشمن تو سلیح پوشدشمشیر تو به که باز کوشد
ما کهز پی تو سپر فکندیمگر عفو کنی نیازمندیم
پیغام به تیر و نیزه تا چند؟با بیسپران ستیزه تا چند؟
یابندهٔ فتح کان جَزَع دیدبخشود و گناه رفته بخشید
گفتا که عروس بایدم زودتا گردم از این قبیله خشنود
آمد پدر عروس غمناکچون خاک نهاده روی بر خاک
کای در عرب از بزرگواریدر خورد سری و تاجداری
مجروحم و پیر و دلشکستهدور از تو، به روز بد نشسته
در سرزنش عرب فتادهخود را عجمی لقب نهاده
این خون که ز شرح بیش بینمدر گردن بخت خویش بینم
خواهم که در این گناهکاریسیماب شوم ز شرمساری
گر دخت مرا بیاوری پیشبخشی به کمینه بندهٔ خویش
راضی شوم و سپاس دارموز حکم تو سر برون نیارم
ور آتش تیز بر فروزیو او را به مثل چو عود سوزی
ور زآنکه درافکنی به چاهشیا تیغ کشی کنی تباهش
از بندگی تو سر نتابمروی از سخن تو بر نتابم
اما ندهم به دیو فرزنددیوانه به بند به که در بند
سرسامی و نور چون بود خَوش!؟خاشاک و نعوذ بالله آتش!؟
این شیفتهرایِ ناجوانمردبیعاقبت است و رایگانگرد
خو کرده به کوه و دشت گشتنجولان زدن و جهان نبشتن
با نامشکستگان نشستننام من و نام خود شکستن
در اهل هنر شکسته کامیبه زانکه بود شکسته نامی
در خاک عرب نماند بادیکز دختر من نکرد یادی
نایافته در زبانش افکنددر سرزنش جهانش افکند
گر در کف او نهی زماممبا ننگ بود همیشه نامم
آنکس که دم نهنگ داردبه زانکه بماند و ننگ دارد
گر هیچ رسی مرا به فریادآزاد کنی که بادی آزاد
ورنه به خدا که باز گردموز ناز تو بینیاز گردم
بُرَم سر آن عروس چون ماهدر پیش سگ افکنم در این راه
تا باز رهم ز نام و ننگشآزاد شوم ز صلح و جنگش
فرزند مرا در این تحکمسگ به که خورد که دیو مردم
آنرا که گزد سگ خطرناکچون مرهم هست نیستش باک
وآنرا که دهان آدمی خستنتوان به هزار مرهمش بست
چون او ورقی چنین فروخواندنوفل به جواب او فرو ماند
زان چیرهزبان رحمتانگیزبخشایش کرد و گفت برخیز
من گرچه سرآمدِ سپاهمدختر به دل خوش از تو خواهم
چون میندهی دل تو دانداز تو به ستم که میستاند؟
هر زن که به دست زور خواهندنان خشک و عصیده شور خواهند
من کامدم از پی دعاهامستغنیام از چنین جفاها
آنان که ندیم خاص بودندبا پیر در آن خلاص بودند
کان شیفتهخاطر ِهوسناکدارد منشی عظیم ناپاک
شوریدهدلی چنین هواییتن در ندهدت به کدخدایی
بر هر چه دهیش اگر نجات استثابت نبود که بیثبات است
ما دی ز برای او به ناورداو روی به فتح دشمن آورد
ما از پی او نشانهٔ تیراو در رخ ما کشیده تکبیر
این نیست نشان هوشمنداناو خواه به گریه خواه خندان
این وصلت اگر فراهم افتدهم قرعهٔ فال بر غم افتد
نیکو نبود ز روی حالتاو با خلل و تو با خجالت
آن به که چو نام و ننگ داریمزین کار نمونه چنگ داریم
خواهشگر از این حدیث بگذشتبا لشگر خویش باز پس گشت
مجنون شکسته دل در آن کاردلخسته شد از گزند آن خار
آمد بر نوفل آب در چشمجوشنده چو کوه آتش از خشم
کهای پای به دوستی فشردهپذرفتهٔ خود به سر نبرده
در صبحدمی بدان سپیدیدادیم به روز ناامیدی
از دست تو صید من چرا رفت؟وان دست گرفتنت کجا رفت؟
تشنهم به لب فرات بردیناخورده به دوزخم سپردی
شکّر ز قِمَطر برگشادیشربت کردی ولی ندادی
بر خوان طبرزدم نشاندیبازم چو مگس ز پیش راندی
چون آخر رشته این گره بوداین رشته نرشته پنبه به بود
این گفت و عنان از او بگرداندیک اسبه شد و دو اسبه میراند
گم کرد پی از میان ایشانمیرفت چو ابر دلپریشان
میریخت ز دیده آب بر خاکبر زهر کشنده ریخت تریاک
نوفل چو به ملک خویش پیوستبا همنفسان خویش بنشست
مجنون ستم رسیده را خواندتا دل دهدش کز او دلش ماند
جستند بسی در آن مقامشافتاده بد از جریده نامش
گم گشتن او که ناروا بودآگاه شدند کز کجا بود
But Noufal's gallant friends had suffered most;In one hour more the battle had been lost;
And thence assistance, ere the following dawn,From other warlike tribes was promptly drawn.
The desert rang again. In front and rearGlittered bright sword and buckler, gerz and spear;
Again the struggle woke the echoes round,Swords clashed, and blood again made red the ground;
The book of life, with dust and carnage stained,Was soon destroyed, and not a leaf remained.
At last, the tribe of Lailí's sire gave way,And Noufal won the hard-contested day;
Numbers lay bleeding of that conquered band,And died unsuccoured on the burning sand.
And now the elders of that tribe appear,Imploring the proud victor. 'Chieftain, hear!
The work of slaughter is complete;Thou seest our power destroyed; allow
Us, wretched suppliants, at thy feet,Humbly to ask for mercy now.
How many warriors press the plain,Khanjer and spear have laid them low;
At peace, behold our kinsmen slain,And thou art now without a foe.
'Then pardon what of wrong has been:Let us retire, unharmed — unstayed —
Far from this sanguinary scene,And take thy prize — the Arab Maid.'
Then came the father, full of grief, and said —(Ashes and dust upon his hoary head,)
'With thee, alas! how useless to contend!Thou art the conqueror, and to thee I bend.
Without resentment now the vanquished view,Wounded and old, and broken-hearted too;
Reproach has fallen upon me, and has daredTo call me Persian — that I disregard;
For I 'm an Arab still, and scorn the sneerOf braggart fools, unused to shield and spear.
But let that pass. I now, o'ercome, and weak,And prostrate, pardon from the victor seek:
Thy slave am I, obedient to thy will,Ready thy sternest purpose to fulfil;
But if with Lailí I consent to part,Wilt thou blot out all vengeance from thy heart?
Then speak at once, and thy behest declare:I will not flinch, though it my soul may tear.
My daughter shall be brought at thy command;Let the red flames ascend from blazing brand,
Waiting their victim, crackling in the air,And Lailí duteously shall perish there.
Or, if thou 'dst rather see the maiden bleed,This thirsty sword shall do the dreadful deed;
Dissever at one blow that lovely head,Her sinless blood by her own father shed!
In all things thou shalt find me faithful, true,Thy slave obsequious, — what wouldst have me do?
But mark me; I am not to be beguiled;I will not to a demon give my child;
I will not to a madman's wild embraceConsign the pride and honour of my race,
And wed her to contempt and foul disgrace.I will not sacrifice my tribe's fair fame,
Nor taint with obloquy her virtuous name.Has honour on an Arab heart no claim?
Better be overwhelmed by adverse fateThan yield up honour, e'en for kingly state.
Through all Arabia is her virtue known;Her beauty matched by heavenly charms alone.
I 'd rather in a monster be enshrinedThan bear a name detested by mankind.
What! wed a wretch, and earn my country's ban?A dog were better than a demon-man.
A dog's bite heals, but human gnawings never;The festering poison-wounds remain for ever.'
Thus spake the father, and in Noufal's breastExcited feelings not to be repressed:
'I hoped to win consent,' he said —'But now that anxious hope is dead,
And thou and thine may quit the field,Still armed with khanjer, sword, and shield;
Horseman and elder. Thus in vainBlood has bedewed this thirsty plain.'
When Majnún this conclusion hears,He flies incensed to Noufal, and with tears
Wildly exclaims — 'The dawn, my generous friend!Promised this day in happiness would end;
But thou hast let the gazelle slip away,And me defrauded of my beauteous prey.
Near where Forát's bright stream rolls on, reclined,Staunching my wounds, hope soothed my tortured mind,
And gave me Lailí; now that hope is crossed,And life's most valued charm for ever lost.'
Noufal with heavy heart now homeward bentHis way, and Majnún with him sorrowing went;
And there again the pitying chieftain stroveTo calm the withering pangs of hopeless love;
To bless, with gentleness and tender care,The wounded spirit sinking in despair:
But vain his efforts; mountain, wood, and plain,Soon heard the maniac's piercing woes again;
Escaped from listening ear, and watchful eye,Lonely again in desert wild to lie.
Kitabxana.az · https://kitabxana.az/works/nizami-leyli-ve-mecnun-24
← → düymələri ilə keçid, R — təsadüfi şeir
Müəllifin digər əsərləri
Saqi, dur şərabla könlümü güldür,Bu işdə səbrinə bir ölçü götür.
Şərəfnamə, fəsil 38Ey saqi, Keyxosrov camını doldur,Bir cam ki hər gözə verir işıq, nur.
Şərəfnamə, fəsil 39Dur, saqi, o qızıl camı qoyma boşKi, Cəmşid, Firidun yadigar qoymuş,
Şərəfnamə, fəsil 40Saqi, ver ərinmiş o saf qızıldan,Qırmızı kükürdü odur doğuran.
Başqa şairlərin şeirləri
Şəhri-Şirvanın əcəb dilbəri-dilculəri var,Gülbədən, qönçədəhən, sadəvü məhruləri var,
ƏlifbaƏlif Allah ilə yad etdim mən Allahu əkbəri,Bəqayi-lə-yəzəldir fani olmaqdan bəri,
Gəncənin qırğınıGörən, bilən, eşidənlər yansınlar,Gör nə yaman oldu halı Gəncənin,
Yeddinci bab. Həzrəti Sultan Hüseynin Mədinədən Məkkəyə təvəccöh etdigin bəyan edərBu nüsxeyi-nami ki, müsaidəti-xameyi-siyəhruzigari-əşkbarla zühura gəlürvə bu nameyi-girami ki, müavinəti-kilki-sərgəşteyibiqərardan təhrir alur,