Əsərlər
- Eşq
- İlahi eşq
- Hicran
- Mey və meyxana
- Təbiət və bahar
- Fələk və tale
- Ölüm
- Hikmət və nəsihət
- Vətən
- Mədhiyyə
- Satira
- Mərsiyə
Of, nə yamandır süzgün baxışlar,Ay ipək talləri zərəfşan gəlin!..
Səlamətliyin qədriSəbəbsiz həkimi vurdu bir hakim,Həkimsə eylədi şükrilə təzim.
Bir el aşığının dedikləri(Qubada bir gün)*Günəş süzgün tellərini yığınca dağlar ardı,
NişanasıDuman, çiskin qalxdı ərşi-səmaya,Görünmür gözümə dağ nişanası,
Bəri baxAla gözlü, sərvi boylu dilbərim,Həsrətin çəkdiyim canan, bəri bax.
KörpüDünyada körpü çoxdur,Adlısı, adsızı var.
Ay hayıf-hayıfSəhər tezdən əzmi-gülşən eylədim,Qəm məni çulğadı, ay hayıf-hayıf.
Şəriətdə şərm yoxdurMən uşaq vaxtımda hərdənbir məscidə gedirdim və çox vaxtlar olardı, görerdim kj, torpağı sanı yaşayasınız, bizim Hacı Axund mənbərin üst pillesində əyləşib ayağında ağ tuman, bağı eşikde, biz uşaqlar küçəda damşdığımız sözlərdən danışır və İstibradən behs açıb, istibranı nə cür etməli və nə növ mövzeyi-mötadı sığallamalı, hamısımn təhrini eynilə camaata göstərir və hamisı gözləri bərələbərələ qalıblar.Mən həqiqət bu işlərə və bu sözlərə çox utanardım və qaiandım məəttəl. Tainki Axundu bir gün girələyib soruşdum ki, cənab Axund, niyə gərək peyğəmbər mənbərində sizin kimi böyük vücudlar, arvaduşağı mülahizə eləməyib belə sözlər danışasınız?
PirşağıYayın avqust ayındaGündüzləri təndir tək,
DərbəndinAy ağalar, gəlin tərif eləyim,Nə əcəb düşübdü yeri Dərbəndin.
Ağbaba dağıBilinmir tarixi, bilinmir yaşı,Ləlü cəvahirdi torpağı, daşı,
Qəsidə 16دادگرا ملک را هم فلک و هم قوامتاجورا بخت را هم شرف و هم نظام
Düz daraİsmi Pünhan, o mövlanı sevərsən,Çəkmə seyrəqubla məni düz dara.
Birinci kitab, epiloqO vaxtdan iyirmi il keçir, iyirmi təcrübə və sınaq ili. Bu iyirmi il müddətində yuxarıda göstərdiyim qəhrəmanlarım bir çox mühüm siyasi hadisələr şahidi olmuşlar, kimi axıra qədər şahidliyində davam etmiş, kimi isə hadisələrə qarışıb mübarizə etmişdir. Siyasət yolu ilə gedənlərlə, təbiidir ki, təkrar-təkrar görüşəcəyik, lakin bir sıra “şahidlər” in aqibətindən burada da bəhs edə bilərik, çünki bunlarla görüşmək imkanı bir daha olmayacaqdır. Təəssüflə deyə bilərəm ki, Əli hələ tələbə ikən özünü asıb öldürdü.Yerdə qalanları həyatlarını öz ixtisaslarına həsr edərək yaşayır və başqa-başqa mühit və intereslər təsirində bir-biri ilə görüşməyə belə lüzum duymurlar. Fərəməz evlənmiş, lakin yenə əvvəlki flirt aləmindən çəkilməmişdir. Tosyadan olan qız arabir Kiyevdən ona qonaq gəlir, lakin daimi olaraq anasının yanında yaşamağı tərcih edir. Pərviz pambıq sahəsində mühüm bir şura işçisidir, əksər vaxtı qəzalarda keçər. Şəhərə gəldikdə təsadüfən sabiq yoldaşlarının məclisinə düşərsə,
Nə çəkirəmMolla eşşəyini satmaq üçün bazara gətirir. Alıcılar yaşını öyrənmək üçün onun dişlərinə baxmaq istəyirlər. Eşşək adamları dişləyir, ona tərəf əl uzadana təpik atır. İşi belə görən dəllal deyir:Molla, bu eşşəyi satmaq olmaz. Heç kimi yaxına buraxmır.
Hicran-qəmdiAğçınqıldan qalxan duman,Görüşünə yoxdu güman.
Balaca mütəfərriqələr 41– Atam, qardaşım, Allah xatirinə belə nalayiq sözləri danışma, kənara qoy, güclə təzə-təzə bir balaca nuraniyyət görünür. Allah xatirinə, o nuraniyyəti payimal etməyə qəsd etməyiniz. Amandı, bir millət üçün bir qeyri-nicat yolu qalmayıbdır, məgərinki elm! Yoxsa, atam, vallah, billah, qiyamətəcən zülmatdan çıxa bilmirik. Gələcəkdə özgələrin əllərində əsir olarıq.– Min dəfə deyəsən, ağa Dərviş, məni inandıra bilməyəcəksən. Uşaqlarımız oxuyub, axırda onlardan nə olacaq?! Oxuduqca dinimiz, millətimiz əldən gedir. Görmürsən ki. elmdən necə fəsadlar törəyir?.. Yox, yox, ağa Dərviş nahaq danışırsan...
Qorxuram“İrşad” yatan kimi bir neçə gün müsəlmanlar başladılar haray-dad eləməyə ki, “ay aman, qoymuyun “İrşad” əldən getsin!”.Men həmişə bu haray-dadlan eşidəndə yanımda oturanlara deyirdim “qorxuram”.
VarmıAla gözlü, uca boylu şahzada,Şah sənsənmi, səndən qeyri şah varmı!?
İstərəmAbdulla xan, sarayına üz tutub,Ərzimi məktubda demək istərəm.
Halal eyləAna, billah dura bilməm,Mən bağrı daş, halal eylə.
BaşınNamərd ilə yoldaş olma,Uzun ağrı çəkər başın.
BahalıqSaldı heyhat cahan mülkünə şöhrət bahalıq,Bir para xalqa verir xeyli əziyyət bahalıq.
AxtarmaDuanəvisdə kəşfü kəramət axtarma,Buyur həmamə və lakin nəzafət axtarma!
Müsəlmanlarda teatroİslam aləmində mədəniyyət cəhətcə, söz yox ki, qədimlikdə İrandır. İran Şərqə böyük şairlər, filosoflar vermişdir. Lakin bir nəfər də dramnəvis verməmişdir. Ərəblər xəlifə Harunəlrəşid zamanında yunanların ədəbiyyatını tərcüməyə aldıqdan ancaq Aristotelin, Əflatun və Sokratın fəlsəfəsi, Arximed və Pifaqorun həndəsəsi ilə məşğul olmuşlar.Sofoqlun faciələrinə, Aristofanın komediyalarına gəldikdə, ərəblər onlara heç fikir verməmişlər. Orta Asiya Şərqə qəzəliyyat və fəlsəfə cəhətcə bir çox böyük şəxslər vermişdir. Asiya böyük mütəfəkkirlərdən Cəmaləddin Rumi, böyük şair Nəvai, müvərrix Əbülğazi Bahadır xan, Şərqdə əvvəlinci rəsədxana müəssisi münəccim Uluğbəyi vermişdir. Lakin teatro aləminə heç bir şəxsi yetirməmişdir. Türkiyədə dramaya dair təsnifat ancaq Əbdülhəmid sultanlığı zamanında aləmə gəlmişdir. Amma bu müstəbidin zamanında bütün ədəbiyyat sıxıldığı kimi, teatro da boğulmaqda idi.
Qəzəl: Atma zinhar sitəm daşını divanələrəAtma zinhar sitəm daşını divanələrəKi pərilər yığılıbdır bu pərixanələrə
FilankəsNə zamandı yar həsrətin çəkirəm,Sığal verir qaşa, gözə filankəs.
CanımAy ariflər, nə kəmtale qul oldum,El içində haqqı zay olan canım.
YaxşıdırQəm çəkmə, ey könül, fani dünyada,Qılınc çəksən dərdə, aha yaxşıdır.
ZibaGedirdim xublar toyuna,Çıxmışdıq düz yola, Ziba!