Əsərlər
- Eşq
- İlahi eşq
- Hicran
- Mey və meyxana
- Təbiət və bahar
- Fələk və tale
- Ölüm
- Hikmət və nəsihət
- Vətən
- Mədhiyyə
- Satira
- Mərsiyə
Məsum ƏfəndiKəndinə laf edib, şairəm deyən,
Dolana-dolanaBülbül idim, gülə həsrət,Qaldım dolana-dolana.
Ağacı Qurd İçindən YeyərBir neçə ay əvvəl Rusiya müsəlmanları bir xeyli qeyrət və hərə-kətə gələn kimi oldular. Uzun qəflətdən birdən-birə ayıldıqlarını guya göstərmək istədilər. Hər tərəfdən hay-huy qopdu. Hər yanda qulaqlarımız “islah-reforma” sözlərilə doldu. Yaralarımıza məlhəm vurulacaq sandıq. Zəif vücudumuza qüvvət gələcək xəyal etdik. Hər qəlbdə bir fərəh, bir ümid oyandı. Hər başda tazə bir çiçək açılacaq kimi oldu. Her səmtdə bir təlaş, hər kəsdə haldan narazılıq görünürdü. Hər əhəmiyyətli, bilikli müsəlmanda millətinin dərdinə çatmaq, qayil qardaşlarının qeydinə qalmaq kimi böyük-böyük fəzilətlər, böyüklüklər büruz etdi. Hər yandan millət vəkillərimiz böyük şəhərlərə toplandılar. Bitməz, tükənməz dərdlərini, dala qalmalarının səbəblərini, həqir, fəqir olmaqlarının baislərini axtardılar. Dərdləşdilər, hətta uzun-uzadı mübahisələr, münaqişələr etdilər. Böyük zəhmətlər ilə, uzun diqqətlər ilə millətin naxoş və zəif vücudunu müayinə etdilər. Hər həmiyyətli, bilikli həkimlər kimi millətin ehtiyaclarım, qara dərdlərini ağ kağızlara köçürdülər. Məlhəm verilmək üçün uzun-uzadı reseptlər, ərzi-hallar yazdılar. O yazılan məlhəmləri almaq üçün yolun uzaqlığına, zəhmətinə baxmadılar. Peterburqa qədər getdilər. Ərzi-hallarını dövlət şurasına dövlət kişilərinə verdilər. Bununla da kifayət etmədilər dərdlərini, istədiklərini paytaxt qəzetinə yazdırıb aləmə elan etdilər. Böyük dövlət kişiləri ilə üz-üzə görüşdülər. Zərurətlərini, dərdlərini, dil ile də bəyan etdilər. Sonra? Sonra nə olacaq?“Biz istəklərinizə baxarıq, özgə millətlər ilə hallarınızı bir etməyə mümkün qədər çalışarıq…”cavabını aldılar. Yerlərinə sağ və salim qayıtdılar. İndi onlar ilə bərabər müsəlman camaatı verilən ərzi-halların, alınan vədlərin xeyirli nəticələrini gözləyirik. Bəli, biz döqeyri-məzhəb – rus təbəəsinə verilən hüquq ve müsaideleri gözləyirik. Biz də bu mədəniyyət, İnsaniyyət əsrində her xüsusda mədəni insanlar cərgəsinə qoyulacağımızı gözləyir. Bəli, hamımız gözləyirik. Abrazovannımız, alimimiz, ruhanimiz, hamımız gözləyirik. Heç kəsdə ciddi hərəkət, işinin dalına, peşinə getmək yox. Guya Peterburqa, Tiflisə vəkillər göndərib ərzi-hallar verməklə hamı borcumuzu, işimizi qurtarmış hesab edirik. Aman, nə yaman xəsiyyətimiz var. Bir işin, bir tədbirin sifdəsində cuşə gəlirik, bant kimi alovlanırıq, göylərə qalxırıq. Lakin çox keçməyir ki, yenə sükutlaşırıq. Yenə sönürük. Yenə diblərə enirik. Xüsusi işlərimiz kimi ümumi işlərimizi də “Allah kərim” quyusunun lap derin yerinə tullayırıq. İştə bu qəflətimizdən, bu bədbəxtliyimizdəndir ki, verilən ərzi-hallardakı bəzi istəklərimizə acı-acı cavablar alırıq da, xeyrimiz belə olmayır.
Məşədi Qulam qiraət öyrənirBir pərdə, iki şəkildəİştirak edənlər:
Qəzəl 652Bizim ki, özgələrə bənzəməz ibadətimiz,Ürəkdə gizli qalar əhdimiz, şəriətimiz.
Qəzəl 246Rəhm qıl, canan, bu cam başına qurban verim,Xəncərinlə qəlbimi yar, qoy önündə can verim.
Qəsidə 31Çəmən bəzəndi çiçəklə gəlincə fəsli-bahar,Xəzan qəmindən ağaclarda qalmadı asar.
Cami-Cəm, fəsil 90Fikrində din varsa, dirhəmsiz dolan,Budur ilk addımı aşiqin hər an.
Bu gice subha değin iş nağmeyile meydürBu gice subha değin iş nağmeyile meydürGönlüm onulmaz ise âhır devâsı keydür
Anam-bacımO qədər azadlıq ki, biz müsəlmanların arvad almaq və arvad boşamağında var, – heç bir özgə millətdə yoxdur; məsələn, bir övrət ki, bu gün mən onu aldım, – sabah da ixtiyarım var boşayam. Kefim istər saxlaram, kefim istər boşaram.Dəxi bu aşkar bir işdir.
Mərsiyə 3یارب، بحق آنکه تویی عالم اسرارکز یار سفر کرده ما کیست خبر دار؟
Rübai 52خواهی که بیابی از همه چیز وقوفیا در دو جهان به فضل گردی معروف
Töhfeyi-Sami, bölmə 185از جمله برادران ایشان است در سنه ست و خمسین و تسعمایه در اردبیل وفات یافت این مطلع از اوست:داشت تصویر رخت صورتگر چین آرزو
AzğınlarUğrama leş sökən abdallarla,Yüksəl ənginlərə qartallarla!
Məhşərdə xələl yetməsə idrakımızaMəhşərdə xələl yetməsə idrakımıza,Gəlməz ələmi-həşr bizim bakımıza,
Qitə 57آن را که همی جست و دلم بخت بمن داداکنون بستاند دلم از ناز و طرب داد
Qəzəl 31Ağır ol, eşqini yol vermə hər bifər düşünə!Bir addım atdımı, yüz yol durub xətər düşünə.
LaylaBir komada balasına layla çalır bir ana,Dərdlərini sanki bir-bir yada salır bir ana.
Bizim yerdədirAy aşıq, söhbət aç güldən, çiçəkdən,Çəmənlər zinəti bizim yerdədir.
Rübai 76Zülm etsə mənə çörəkçi dilbər hərgah,Kin ilə deyil, naz ilə eylər gah-gah.
Yeddi gözəl, fəsil 15Ey söz düyümləyən cadugər, yetər,Bu keçmiş sözlərdən gəl vermə xəbər!
Qəzəl 209ای روشن از خاک درت چشم جهانبین همهمهر تو چون شیر و شکر با جان شیرین همه
Təhsili-elmTəhsili-ülum etmə ki, elm afəti-candır,Həm əqlə ziyandır;
Qəzəl 122که می گوید که هست این صورت از گلهمه لطفی همه جانی همه دل
Qəzəl 15جدا از چشمِ او ، تن در تب و جان بر لب است امشبشبی کاو را ز پی صبحی نباشد آن شب است امشب
Qurd xasiyyəti(ovçu söhbətlərindən)*Qurdlar yatışarlar ağız-ağıza,
Böyük revolyusiyaÜç yüz il acımadan, titrəmədən, duymadan,Hey diddi köksümüzü çarlığın zülüm quşu.
Şaxtalı ünvanımızaMin şükürlər dilərəm Rəhmli Rəhmanımıza,Nəzərin saldı bu əhvali - pərişanımıza.
Könül mürğü səri-zülfündə, ey gül, aşiyan tutmuşKönül mürğü səri-zülfündə, ey gül, aşiyan tutmuş,Əcəb naəmn mənzildə məkan ol natəvan tutmuş.
UşaqlıqUşaqlıqda elə hamı şair olur,Hər nə görsə şerə dönür ürəyində.