Əsərlər
- Eşq
- İlahi eşq
- Hicran
- Mey və meyxana
- Təbiət və bahar
- Fələk və tale
- Ölüm
- Hikmət və nəsihət
- Vətən
- Mədhiyyə
- Satira
- Mərsiyə
Ala gözlü, nazlı dilbərDedi: dur get gəlirəm mən.
Qərib quşumaQərib quşum, bu gəlişin nerədən,Uçub gəldin hansı dağdan, dərədən.
Biz od üstündə doğulduqMən ölümlər və sürgünlər, qadağanlar, milli qırğınlar və soyğunlar, milli təhqirlər, milli əsarət görmüş nəslin nümayəndəsiyəm. Uşaqlığım zəhərə batırılmış badam içinə oxşayır. Gəncliyim, ahıllığım, qocalığım kəşməkəşli illərdən keçib. Atamın şəhid olmasıyla doğma kəndimizdən, buz bulaqlı meşələrimizdən ayrılıb, anamızın göz yaşlarını qəlbimizə axıda-axıda bacımla mənim Daş Salahlı və şəhər həyatımız başlayıb.Lakin milli dərdlərimiz daha böyük olub. Müsavat hökumətinin qurulduğu günlərin sevinci, süqutunun kədəri, 20-ci ildə kəndlərimizə qəfil erməni hücumları, az ömürlü, iztirablı qaçqın günlərimiz bir-birini əvəz edib.
TorpaqBilmirəmhansı müdrik insan
Əsfa, ey ədibi-pakzəmirƏsfa, ey odibi-pakzomir,Daim oldum qəyu dəfnə qərid.
Xəbər verHökumət məqamında əyləşən alim,Əvvəl mənə Yamən Hudan xəbər ver.
Doğrunun üstünə qışqırdı oğruDoğrunun üstünə qışqırdı oğru:– Bəs hanı həqiqət, böyük həqiqət?!
Ay ağa, harayXaliqi ləm-yəzəl, vahidi-yekta,Salma nəzərindən, ay ağa, haray!..
DağlarınÇəkilmir başından duman - çiskini,Nə betər dəyişib halı dağların.
Qız“Bey” - bəxtim açılsın asimana oynaşa Cəlal.“Tey” - tərlan balasısan, misli humay quşa Cəlal.
Qitə 4جز می صرف در جهان،چیست که از صروف اورأی طرب قوی شود، رایت غم نگون بود
QaldıQarşı yatan qarlı dağlar,Dağlar, sendə qanm qaldı.
A bəyA bəy, nə gəzirsən hallı-havalı,Süleyman mülkünün yiyəsi kimi?
Bir neçə sözBu kitabçadakı hekayələr təqribən bundan on beş il əvvəl, «Səda» və başqa Bakı qəzetələri sütununda dərc olunmuşdu. 1912- və 1913-cü illərdə ayrıca olaraq «Həyat səhifələri və Divanə» invanlı kitabçalar şəklində meydana çıxdı.O zaman birinci rus inqilabı, umudlarımıza baxmayaraq söndürülmüş və ağır bir irtica Rusyada sakin millətləri boğmağa başlamışdı. Nəticədə bə’zi mühafildə bir naümidlik hökmfərma oldu. Zəif təbiətlilər bədbinliyə üz qoydu. Bir çoxları, «Son bahar» dövrü fikirlərinə qapıldı və məhv oldu. Gəncliyin çox hissəsi enerzisini sərf etməyə zəmin bulamadı, «metafizik» sahəsinə atıldı və gözəl vaxtını dinin mücərrəd vərasətinə həsr etdi. «Cavan»ların təbii yolu qayıb etməsi, bircə çox həyatı şərtlərdən irəli gəldiyi, aşkardır. O zaman önümüzdə həlli icab edəcək böyük məsələlər var idi. Çar istibdadından başqa, türk gəncləri üçün bir də «milli» istibdad və cəhalət movcud idi. Xalqın inkişafı yolunda qara daş təşkil edən bu iki qüvvə bir-birilə sıxı bir rabitə də idi. Birinə endirilən zərbə ötəki tərəfindən dəf’ olına bilirdi. Gəncliyin vəzifəsi: bütün qüvvət və qüdrətini toplamaq və iki başlı istibdadı bir zərbəyə qurban etmək idi.
Canə etdim dərdi-dil zəbtindən, ey dildar, eşit!Canə etdim dərdi-dil zəbtindən, ey dildar, eşit!Əndəlibin sərgüzəştin, ey güli-bixar, eşit!
QocalıramAy dolaşıb, il ötüşür,Yavaş-yavaş qocalıram.
GərəkAşıq Feyruz:**Aşıq Feyruz söz veribdir bu mahaldan bac almağa,
Balaca mütəfərriqələr 28– Salam əleyküm, ağa Dərviş! Oğlan, genə də ovqatını təlx, əhvalını pərişan görürəm. Yəqin isti səni bu halətə salıb...– İsti nədir, qeyri nədir, kərbəlayı, səhv etmə. Müsəlman qardaşlarımızın kəsaləti, camaat işinə kəmmeyl olmağı məni bu hala salıb. İctimai işdə özümüzü kənara çəkib insafın, vicdanın başından basıb, “bizə nə borc” – deyib sakit əyləşirik! Bu zəmanədə dünya işindən xəbərdar olan kəs deyə bilərmi ki, məndən ötdü, qonşuma dəydi, elə bildim ki, saman çuvalına dəydi. Bu gün qonşuna dəyən ox, sabahdan sənə dəyəcək, qardaşım.
Pişik *Uşaqlıqda nənəmiz bizim üçün bir nağıl deyərdi, o nağılın başı bu idi ki, bircociyi var idi, birceciyi yox İdi, bircə qan var idi. Bir gün getdi su üstə, sürüşdü düşdü buz üstə. Dedi:Ay buz, sen nə zalunsanmış?
SultanımBir bivəfa yar ucundanYetişdim cana, sultanım.
Bahar olduNə yatmısan, dur, ey saqi, ki, yay misli bahar oldu,Bulut od yağdırır dünyayə, aləm tarü mar oldu,
Hökm elədi bəgim PaşaHökm elədi bəgim Paşa,Küll-i-inas fərraşa,
Ol saqi misalMəcazı-məclisə, təri-təcnisə,Dolandır saqini, ol saqi misal.
Namə gəlibdirDostum yenə salam-dua göndərib,Xublar məclisindən namə gəlibdi.
Köhnə dudmanDörd pərdədəİştirak edənlər
GünüdüQəm-qəsavət bu gün başa vuruldu,Ağlayalım, ayrılığın günüdü.
Baba yurdBu da bir cür yazı idi, yazdılar,Hər kəlməni tərs uvanda yozdular.
MəndənYeri dağlar, sənlə həmdəm olmaram,Dağlar, əsirgədin qarı da məndən,
YaxşıdıBir kəs könül sənə etimad etsə,Biliynən ki, onun zatı yaxşıdı.
Dadıma mənimÇox şükürlər olsun şahlar şahma,Yetişdi bu halda dadıma mənim.