Əsərlər
- Eşq
- İlahi eşq
- Hicran
- Mey və meyxana
- Təbiət və bahar
- Fələk və tale
- Ölüm
- Hikmət və nəsihət
- Vətən
- Mədhiyyə
- Satira
- Mərsiyə
Sağ və salamat İrəvan şəhərində varıq. Sənin İrəvana gəlmək məsələn barəsində Məhəmmədqulu bəy və Məşədi Qurbanəli ilə bahəm çox və bir neçə dəfə söhbət eləmişik. Təfsilatı Məşədi Qurbanəli, – bu günlərdə ki, gələcək Naxçıvana, – özü sənə deyər. Amma mən də bunu ərz edə bilərəm ki, indi ilin ortası olmaq səbəbə heç bir vəchlə mümkün olmur sənə yer eləmək. İrəvan rus-müsəlman məktəbində mümkündür, söz yox, sənə yer təyin eləmək, amma söz burasındadır ki, indi bu saat yer yoxdur və əgər sənə zor ilə yer eləməyə dursaq, lazımdır ki, bais olmaq müəllimlərin birisinin xaric olmağına. Odur ki, məsləhət belə görüldü ki, hələlikdə sən orada öz işinə məşğul olasan və səbr eləyəsən, çünki Allah səbr eləyənləri dost tutur və səbr fərəclərin müftahıdır.Dəxi nə yazım?
Bu gün hazân yine bağun zeri vü zîveridürBu gün hazân yine bağun zeri vü zîveridürBüt eylemiş her ağacı ola mı âzerîdür
Qəzəl 1232شکوه ام آتش زبان گردیده است از خوی دوستآه اگر آبی بر این آتش نریزد روی دوست
Rübai 336هر نیمه شبم تبم مرتب بینیناخن چو فلک، عرق چو کوکب بینی
Qəzəl 369سحر گه چون نسیم زلف آن دلدار میآیددرخت شوقم از برگش به برگ و بار میآید
Bəs ki, zəfi-ruzədən hər gün bulur təğyiri-halBəs ki, zə’fi-ruzədən hər gün bulur təğyiri-hal,Olacaqdır eyd üçün mahi-təmamim bir hilal.
Qardaşım Qurbanəli! (İrəvan. Fi 22 mahi-mart 1902)Kağızın vüsul oldu. Upravleniyadan rasçotu və talonu alıb, xəzinədən yüz otuz bir manat altmış üç qəpik aldım. Lazım gəldi xəzinədən pul almaqdan ötrü bir vəkilnamə də yazdırmaq və bu vəkilnaməyə həştad beş qəpik xərcim çıxdı və dünən Kərbəlayı Məhəmməd ağaya yüz otuz manat yetmiş səkkiz qəpik (130 r. 78 k. ) verdim və şalların satılmağı barəsində soruşdum. Belə məlum oldu ki, hələ satılmayıblar və mən öz tərəfimdən təvəqqe elədim sənin Xanzadov ilə olan hesabını qurtarsın və Kərbəlayı Məhəmmədağa söz verdi qurtarsın. Mən irəlicə Naxçıvanda olanda xalqdan eşidirdim ki, sən podratda qazandığını qoyursan alış-verişin ziyanına. İndi yadıma düşür haman sözlər və mən özüm də istəyirəm bu rəyə şərik olam.Sən mənə yazırsan ki, teleqrafı alan kimi mənim ağama aparıb iyirmi manat verdin. Mən bilmirəm bu barədə sənə nə deyim. Deyim əgər “çox razıyam”, bu həmişə eşitdiyimiz sözdür, adəti sözdür. Hamısından yaxşı burada mən bir neçə nöqtə qoyum...
Hazân ki kıldı altunlan mahzûnHazân ki kıldı altunlan mahzûnGiriserdür yire çün mâl-i kârûn
Qəzəl 1243معنی توفیق غیر از همت مردانه چیست؟انتظار خضر بردن ای دل فرزانه چیست؟
Rübai 342از شهر تو رفت خواهم ای شهرآرایجان را به وداع کوتهی رو بنمای
Qəzəl 370دیریست که یار ما نمیآیدپیغام به کار ما نمیآید
Ey könül, çox seyr qılma, günbədi-dəvvar təkEy könül, çox seyr qılma, günbədi-dəvvar tək,Sakin olmaq seyrdən yey, nöqteyi-pərgar tək.
Redaksiyaya məktub (13 avqust 1905, № 165)Təşəkkür edirəm cəmi o şəxslərə ki, Azərbaycan dilində qəzet nəşrinə icazə almağım münasibətilə mənə təbrik göndəriblər və özümə borc bilirəm ərz edəm ki, bəzi səbəblərə görə, mənə verilmiş hüquqdan əl çəkib, avqustun 11-də bu barədə rəsmi məlumat təqdim etmişəm.Cəlil Məmmədquluzadə*
Ten gemidür bu cihânda ömr kurmış bâdbânTen gemidür bu cihânda ömr kurmış bâdbânBu denizde âşinâ bilmeyene yohdur âmân
Qəzəl 1260پاره های دل گران بر دیده خونبار نیستجای در چشم است آن کس را که بر دل بار نیست
Qitə 1مرا شاه بالایِ خواجه نشانده استاز آن خواجه آزرده برخاست از جا
Qəzəl 371دلی که در سر زلف شما همی آیدبه پای خویش به دام بلا همی آید
Əksi-rüxsarın ilə oldu müzəyyən miratƏksi-rüxsarın ilə oldu müzəyyən mir’at,Bədəni-mürdəyə feyzi-nəzərin verdi həyat.
Redaksiyaya məktub (24 avqust 1905, № 173)21 avqust tarixli “Novoye obrazovaniye”də belə bir məlumat çap olunmuşdu ki, guya Zaqafqaziya şeyxülislamı və müftisi Y.D.Aspisovaya Tiflisdə müsəlman qızları üçün məktəb açmağa icazə verməyi qeyri-mümkün hesab etmişlər. Mən bu məktubun taleyi ilə yaxından maraqlandım və təhsil dairəsinin cənab popeçitelinin dəftərxanasından bu barədə dürüst məlumat alıb öyrəndim ki, istər şeyxülislam, istərsə də müfti nəzərdə tutulan məktəbdə şəriət və Azərbaycan dilinin keçirilməsi haqqında cənab popeçitelin sorğusuna verdikləri cavabda ancaq cənab dairə popeçitelindən bu məktuba icazə verilməsi məsələsini həmin fənlərə aid proqram müvafiq komissiyalarda tam işlənib qurtarıncaya qədər təxirə salmağı xahiş etmişlər. Onların göstərilən məktuba icazə verməyə razı olmadıqları haqqında isə heç söhbət də getmir.C.Məmmədquluzadə*
Gönülüme ne geldi sevdâyîdür ola niıGönülüme ne geldi sevdâyîdür ola niıHer bir kıla talaşmış hercâyîdür ola mı
Qəzəl 1262افسر زرین سر آزاده را در کار نیستنقش عیب کاسه چینی است چون مودار نیست
Qitə 6کبوتر حرم آمد ز کعبهٔ سعدابشاره داد چو دلالهٔ عروس سبا
Qəzəl 378هر که از برگ و از نوا گویدمشنو کز زبان ما گوید
Xəlqə ağızın sirrini hər dəm qılır izhar sözXəlqə ağızın sirrini hər dəm qılır izhar söz,Bu nə sirdir kim, olur hər ləhzə yoxdan var söz.
Nuri-çeşmim. (24 aprel 1907)Sən Allah, Məmmədhəsənin anasına de ki, ondan heç nigaran olmasın. Çox yazmağa vaxtım yoxdur, amma bunu yəqin eləsin ki, Məmmədhəsənin günü burada Naxçıvan bəyzadə və xanzadələrinin günündən yaxşı keçir. Sənətində də tərəqqi etməkdədir. Müxtəsər, heç bir şeydən korluğu yoxdur və tuman-köynək də nahaq göndəribsiniz. Heç bir şey lazım deyil; biz burada hələ ölməmişik, sağıq. Sidqinin bircə nəfər uşağına da baxmasaq, dəxi özümüzə necə insan deyə bilərik?Cəlil
Çün müşg sagun dûş-be-dûş irdi nigârâÇün müşg sagun dûş-be-dûş irdi nigârâÂvâze-i ve'l-leyl be-gûş irdi nigârâ
Qəzəl 1287درگذر زین خاکدان، گرد سپاهی بیش نیستبرشکن افلاک را، طرف کلاهی بیش نیست
Qitə 13شروان به باغ خلد برین ماند از نعیمکز باغ خلد نوبر نعما رسد مرا
Qəzəl 379به حسن عارض چون ماه و زیب چهرهٔچون خورببردی از بر من دل، بخوردی از دل من بر
Xoş ol zaman ki, hərimi-vüsalə məhrəm idimXoş ol zaman ki, hərimi-vüsalə məhrəm idim,Nə mübtəlayi-bəla, müğəyyədi-ğəm idim.