Works
- Love
- Divine love
- Separation
- Wine and the tavern
- Nature and spring
- Fate
- Death
- Wisdom and advice
- Homeland
- Praise
- Satire
- Lament
Təbriknamə*– ...Ağa Dərviş! Sənə bir dilgüşad, ruhpərvər müjdə versəm, mənə nə şəfaət edərsən, de görüm?!
EyləyirBozmolladan baxdım dağlar başına,Gördüm bulud göydə fəqan eyləyir.
Bir Loğma ƏtməkƏtmək! Allah eşqinə bir loğma ətmək! – deyə fəryad edirlər. Minlərcə müsəlman “ölməmək üçün” bir tikə çörək axtarırlar.Çörək əvəzinə çarıqlarını, başmaqlarını, tasmalarını çoxdan gəmirib qurtarmışlardır. İndi az qalıb özlərini parçalasınlar. Lakin ona da taqətləri yox. Əcəba, bunlar, bu bədbəxtlər hardadır?
KəklikGündə yüz min can sadağa,Sən kimi canana, kəklik.
İsitməFəryada gətirdin məni sən canə, isitmə!Döndərmə gözüm yaşın ümmana, isitmə!
Müxtəsər tərcümeyi-halım1870-ci sənənin may ayının 4/17-ci günündə Şuşa qəzasında təvəllüd etmişəm. Atam Əsəd bəy qəza dəftərxanasının mütərcimi olub. Üç sinnində ikən atamı qeyb edib, bir neçə il əmim Əbdülkərim bəyin təhti-tərbiyəsində, sonra anamın ikinci şöhəri Həsənəli bəy Sadıqovun tərbiyəsi altına keçmişəm. Bu kişi mənə həqiqət ikinci atalıq etdiyindən, onu həmişə xeyirlə yad edirəm. Rus əlifbasının və rus qiraətini ilk dəfə Həsənəli bəydən öyrənmişəm. 1880-cı ilin may ayınadək kənddə olub, sonra Şuşa şəhərinə köçüb, altı sinifli şəhər məktəbinə girmək üçün hazırlanmağa başladım və bu niyyətlə məni müəllim Yusif bəy Məlik-Haqnəzərovun müvəqqəti yay məktəbinə qoydular. Sentyabr ayında imtahan verib, şəhər məktəbinə daxil oldum və bir ildən sonra Şuşada təzə açılmış realni məktəbə keçdim. Realni məktəbdə oxuyarkən, yenə hər ay Yusif bəyin “kontoruna” gedirdim. Yusif bəy mütəəssib bir teatro həvəskarı idi. Yay fəsillərində Şuşaya cəm olan kənd müəllimlərinin iştirakilə neçə teatrolar qabaqca Şahnəzərovun evində və sonra şəhər klubunun zalında verirdilər. Oynanılan əsərlər ancaq Mirzə Fətəlinin komediyalarıydı. Onlardan savayı meydanda heç bir əsər yox idi. Yusif bəy özü mütəəssib olub şagirdlərini də teatro tərəfinə həmişə təşviq edərdi. Və mənim teatroya həvəsim, onun təşviqi sayəsində başlanıb, gəldikcə artdı. Axır vaxtlarda Yusif bəylə aramızda sıxı bir rəfaqət var idi və qocalığına baxmayaraq, mənim əsərlərimdə rollar götürüb, gözəl oynardı.Realni məktəbin dördüncü sinfində ikən, Mirzə Fətəlinin komediyalarına oxşar əsərlər yazmağa başladım. Söz yox ki, bunlar hamısı zəif və uşaq əlindən çıxmış cızmaqaralar idi. Hər yazdığımı aparıb Yusif bəyə göstərərdim. O da oxuyub, fəqət imlamı düzəldib, qaytarardı özümə və gözəl nəsihət ilə yola salardı.
Mayılam mayılƏcayib şahbazsan, əcəb sonasan,Uşaq-u balına mayılam mayıl,
Dünya, səndə nəyim qaldıEşit, deyim, dünya səndə,Ayım, ilim, yazım qaldı.
Qəzəl: Təzəllümdən usandı zülmdən dildar usanmazmıTəzəllümdən usandı, zülmdən dildar usanmazmıCəfa və cövrdən əğyar usandı, yar usanmazmı
AğalarO xaliq ki, girdə edib mazını,Alınımaza yazıb qara yazını,
Deyişmə: Bizdən salam olsun aşıq Nadirə— Məhəmməd:Bizdən salam olsun aşıq Nadirə,
Səfalan seyrəngahlı beynava ahuSəfalan seyrəngahlı beynava ahu,Sarf qayalar ovgahında durdunmu?
BayatılarSöyünü yara bağlar,Bayqular yara bağlar,
Ağ Aşıq Allahverdinin bacısı Ümmülbanu ilə deyişməsiÜMMÜLBANU:Can-ciyərim, getmə, aman günüdür,
Gəl çəkmə cahan qeydini sən, can belə qalmazGəl çəkmə cahan qeydini sən, can belə qalmaz,Qan ağlama çox, dideyi-giryan belə qalmaz,
Müsavat hökuməti və Nəcəf bəyin çomağıBir gün atam bazardan həyəcanla gəlib dedi:– Təzə hökumət qurulub, adına da «müsavat hökuməti» deyirlər.
Görəldən zülfi-ənbərbarın, ey dustGörəldən zülfi-ənbərbarın, ey dust,Pərişandır bu diləfgarın, ey dust.
Qıldı həngami-səfər sərvi-xuramanım vidaQıldı həngami-səfər sərvi-xuramanım vida,Vəqtidür qılsa təni-dilxəstəni canım vida.
Sabit ŞəqaqiBu şairin dəxi Aciz, Qövsi, Nişat və qeyriləri kimi ismi və əsl-nəsəbi məlum deyil. "Sabit" şairin təxəllüsüdür. Anadan təvəllüd etdiyi məhəllin ismi də yəqin ki, Şəqaqdır ki, onunla müləqqəb olmuş--Şəqaqi adlanır. Çox ehtimal var ki, onun adı Mehdi olsun. Çünki aşağıda yazılan bir qafiyəsində Sabit əvəzinə Mehdi yazılmışdır. Onun əsərlərindən Mirzə Yusif Qarabağinin məcmuəsinə daxil olan ancaq bir qəzəl ilə bir mürəbbeatıdır ki, hər ikisi burada dərc olunur.Qəzəli-Sabit:
Ghazal 4049مکتوب من به خدمت جانان که میبردبرگ خزان رسیده به بستان که میبرد
Ghazal 126دل عاشق به جان فرو نایدهمتش بر جهان فرو ناید
Ghazal 222لاف زد پیش رخت گلبن ز گلبرگ ترشزد صبا از قهر گلبرگ ترش را بر سرش
Ghazal 875دمشق عشق شد این شهر و مصر زیباییز حسن طلعت این دلبران یغمایی
YığıntıYığıntı təzə sözdür. Əvvəl elə bildim ki, bu sözü “məşhur İstilah komissiyası” icad edib, amma məlum oldu ki, “yığıntı” sözü özgə bir yerdən törüyüb. Bu günlərdə təzə bir kitab çapdan çıxıb: kitabın üstündə yazılıb, “Hesab məsələlərinin yığıntısı”, yəni bəistilahi-rus “sbornik”, bəistilahi-ərəb “məcmuə”.Yuxarıda İstilah komitəsinə mən ondan ötəri “məşhur” ad qoydum ki, bir vaxt o komitə məzəli-məzəli sözlər çıxartmışdı; məsələn: yerbil (coğrafiya), “dörtiş” (əmali–ərbəə, yəni çetıre deystviya).
Gönülde kopalı sanemâ birsafâ-yı ışkGönülde kopalı sanemâ birsafâ-yı ışkToldı bu âleme yine bizden nidâ-yı ışk
Ghazal 356با ما سخن از خرقه و سجاده مگوییداز ما بجز از شیوه مستانه مجویید
Töhfeyi-Sami, bölmə 68به رمالی مشغول بود و گاهی شعر مردم بنام خود میکند، میگوید که این مطلع از من است :مرا بزلف بتی شد دل شکسته اسیر
Ghazal 153ای گل روی تو را حسن و بهایی دگرزلف تو از هر گره نافه گشایی دگر
QucaqlaşmalıDərddən uzaq insandan uzaqlaşmalı insan,Dərd anlayan insanla qucaqlaşmalı insan.
Qit'a 2دلا تا کی همی جوئی منی راچه داری دوست هرزه دشمنی را