Эпоха просвещения
Qızışdırar bahar ayı yerin, göyün havasını,Dəyişdirər, tünüklədər xəlaiqin libasını.
Q.Şərifzadəyə məktublar1Naxçıvanda cənab məarifşüar və fəzilətasar, qəmküsari-millət və cannisarimədəniyyət, əfəndim Məşədi Qurbanəli ağa Şərifov damə lütfəhü həzrətlərinin hüzurialilərinə vüsul olan 1428 rəbiül-əvvəl Dərsəadət.
İstixarəFikir edirik biz də bir iş başlayaq,Eyləyirik istixarə, bəd gəlir.
Allaha Rüşvət (Axalsixdən)Ay molla dayı, keçən həftə qoca atam Allah rəhmətinə getdi. Allah sizinkinə də rəhmət eləsin. Vallah, ürəyimdə ha yalvardım, bu qış günündə, bu pulsuz vaxtımda ölməsin; ha deyirdim, alacaqlanmı yığım, heç olmasa, bir neçə yüz manat ələ götürüm. Atamın cənazəsinə xərc edim. Amma zalım Əzrail kasıb-kusub halından qanan deyil. Mənim yalvarmağım boşa getdi, yenə öz bildiyini elədi. Bir yandan atanım ölümünü, bir yandan da pulsuzluğumu dərd edirdim ki, bu vaxtda nə idi başıma gəldi: bizim mərhəmətli qonşu arvadlar atamın ölüm xəbərini eşidən saat qanşqa təki evimizə doldular, bir ağlaşma, bir fəğan qopardılar ki, Allah göstərməsin. Beş-on dəqiqə keçmədi ağbaşlılar dəstəsi də hücum çəkdi. Bir saat sonra bizim evimiz dəxi bizimkilikdən çıxdı. Atamın ölüm dərdini yadımdan çıxartdım. Çünki orası deyildi: Allahın bu çağırılmamış qonaqlarına çay, suxarı, çörək, plov… Molla dayı, bir burada olub öz qulağınla eşidəydin ki, arvadların ağlaşmalanyla mollaların Quran oxumaları bir-birinə qarışanda ne qəribə aləm olarmış!!! Bir istədim arvadlara deyim: “Nahaq zəhmət çəkib özünüzü incidirsiniz, atam doxsan yaşında fağırın biri idi. Öz əcəldə Allahın rəhmətinə getdi, sizə nə olub saçlarınızı yolursunuz?”Ele ağzımı açdım deyim, hər yandan: “Sus, təzə müsəlman! Sus, mürtəd!”
ZiyarətSen deyirsən “mənim qulağım var, hər şeyi eşidirəm”. Hə, sen hər şeyi eşidirsən? Eylədə de görüm, eşidibsənmi menim nəvəm Gullünün əhvalatını? Heç eşitməyibsən? Eylədə necə də deyirsən ki, “mənim qulağım var”.Bir gün oturmuşdum. Nəvəm Güllü ağlaya-ağlaya gəldi yanıma ki, “ay nənə, atam məni istəyir versin bir lotu, piyan adama. Amma men getmək istəmirəm”. Haman saat çarşabı başıma alıb qaçdım yeznəmgile ve başladım nəsihətə ki, “ay Allahın bəlasına gəlmiş, yazıq gül kimi qızı necə heyfin gəlmir ki, istəmədiyi bir adama zornan verirsən…”
Rüstəm və SöhrabMillətlərin dərəceyi-tərəqqiləri məhz bir şeylə ölçülür ki, o da ancaq mətbuatlarıdır. Hansı məmləkətdə çoxlu nəfli, davamlı və nüfuzlu mətbuat varsa, ən mütərəqqi və mədəni məmləkət də orasıdır.Mətbuatı olmayan millətin mövcudiyyəti-istiqbalı qətiyyən yoxdur. Mətbuatı olmayan millətin və məhəbbəti-vətəniyyəsi, nə qeyrəti-milliyə və insaniyyəsi və nə də idareyi-məşrutəsi ola bilər.
Şahnamə ("Şəhim, tacidarım, qəvi şövkətim!")Мой шах, венценосец, прославленный шах!О, столько народов повергнувший в прах!
Arzu ("Nə dərs olaydı, nə məktəb, nə elmü sən’ət olaydı!")Nə dərs olaydı, nə məktəb, nə elmü sən’ət olaydı!Nə dərsə, məktəbə, elmə, filanə hacət olaydı!
Tapmacanın tə’biri (Nə lap kiçik, nə çox da çox iridir")«Не дылда он и не плюгав,Он духом мертв, а телом здрав,
Bir bəhanə əldə ünvan etməli bundan sora!Bir bəhanə əldə ünvan etməli bundan sora!Büsbütün məxluqə e’lan etməli bundan sora!
Qəmü möhnət füzun olduОт горя свет померк дневной:Дубина, знать, тому виной!
Qəmü möhnət füzun olduYetər, canım, çəkil get, etmə çox təbxiri-hürriyyət!Bizim qazqanda hərgiz oynamaz kəfkiri-hürriyyət!
Neyliyim, ey vay! bu urus başdılarNeyliyim, ey vay! bu urus başdılar,Bilməyirəm hardan aşıb-daşdılar?!
Mənimki belə düşdü! ("Qəm rahnümun oldu, mənimki belə düşdü!")Я в плену невзгод теперь, мне не повезло, поверь!Душу боль гнетет теперь, мне не повезло, поверь!
Vah!.. bu imiş dərsi-üsuli-cədid?!Ах вот как здесь поставлены дела!Здесь вместо школы сущий кавардак!
Satıram ("Moldayı, salmadı el dil boğaza…")Молла! Я от власти теперь в стороне,Пускай надо мною смеются в стране!
Neçin verməyir? ("Bircə bu məşrutəni şah neçin verməyir?")«Почему конституции шах не дает мусульманам?Разве ты не находишь, что всё это пахнет обманом?»
Nədir, aya, yenə üsyanları iranlıların?Опять неймется голытьбе - умерь ее, аллах!Взыграла кровь у персиян, и мести блеск в очах!
Ey annın ay, üzün günəş, ey qaşların kəman!Ey annın ay, üzün günəş, ey qaşların kəman!Ceyran gözün, qarışqa xətin, kakilin ilan!
"Gülüstan"-i-Sə’didən bir hekayeyi-mənzuməyə bənzətmə ("Yeki porsid əz on şəh geştə fərzənd")Yeki porsid əz on şəh geştə fərzəndKi, ey Əbdülhəmid1 əz to xirədmənd!
Vaiz, qələm əhlin niyə təhqir eləyirsən?Эй, проповедник, ты певцов клянешь, скажи, зачем?С недоброй тучей, с тьмой ночной ты схож, скажи, зачем?
Yaşamaq istər isək sırf əvam olmalıyız!Погрузимся в невежество, век в темноте проживем.Человеческий образ утратим и ползать начнем.
Adəmi adəm eyləyən paradırЧеловек с мошной - человек большой,А без денег он - человек смешной!
VERMİRƏM A!..Дорогой Насреддин, погляди: пред тобою купец Хан-киши!До чего и квартира, и дом, и именье его хороши!
Теги расставлены автоматически по ключевым словам и уточняются редакторами.